Buzz
Othniophyton elongatum tồn tại cách đây 47 triệu năm, nhưng các nhà khoa học vẫn chưa thể tìm ra họ thực vật nào tương tự, dù là loài hiện đại hay đã tuyệt chủng.
Hơn 50 năm qua, hóa thạch của loài thực vật kỳ lạ phát hiện ở sa mạc Utah vẫn làm khó các nhà khoa học vì không thể xếp nó vào nhóm thực vật nào từng được biết đến. Được đặt tên là Othniophyton elongatum, nghĩa là "thực vật ngoài hành tinh", hóa thạch này không chỉ là một mẫu vật quý hiếm mà còn là chìa khóa giúp mở rộng hiểu biết về sự tiến hóa của thực vật tiền sử.
Hóa thạch của Othniophyton elongatum, loài thực vật thời tiền sử được gọi là "thực vật ngoài hành tinh", không thuộc về bất kỳ họ thực vật nào trong lịch sử loài.
Khởi nguồn bí ẩn: Phát hiện năm 1969
Năm 1969, trong khi khảo sát khu vực sông Green gần thị trấn ma Rainbow, Utah, các nhà cổ sinh vật học phát hiện một hóa thạch thực vật kỳ lạ. Loài này được đặt tên là Othniophyton elongatum, có thể liên quan đến nhân sâm. Tuy nhiên, việc phân loại hóa thạch gặp nhiều khó khăn vì đặc điểm vật lý của nó không giống bất kỳ loài thực vật hiện đại nào.
Khi đó, hóa thạch được lưu trữ tại Đại học California, Berkeley, nhưng vì thiếu thông tin nghiên cứu, loài thực vật này dần chìm vào quên lãng.
Gần nửa thế kỷ sau, Steven Manchester, chuyên gia cổ thực vật tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Florida, đã vô tình phát hiện lại mẫu hóa thạch Othniophyton elongatum trong khi xem xét bộ sưu tập của Đại học California, Berkeley. Đặc biệt, mẫu hóa thạch này được bảo quản tốt hơn nhiều so với mẫu đầu tiên.
Mẫu hóa thạch mới này có đầy đủ các bộ phận như lá, cành, quả, và thậm chí cả nhị hoa – điều rất hiếm gặp trong các nghiên cứu về hóa thạch thực vật. Nhờ vào sự bảo tồn tuyệt vời, Manchester và nhóm nghiên cứu có cơ hội nghiên cứu kỹ lưỡng các đặc điểm của loài thực vật hóa thạch độc đáo này.
Lá của Othniophyton elongatum, sinh sống cách đây khoảng 47 triệu năm.
'Thực vật ngoài hành tinh' thực sự là gì?
Các nhà khoa học xác định rằng Othniophyton elongatum đã mọc tại khu vực hiện nay là Utah vào khoảng 47 triệu năm trước. Vào thời điểm đó, vùng đất này là một hệ sinh thái hồ rộng lớn, bao quanh bởi các núi lửa hoạt động. Nhiều hóa thạch động vật và thực vật đã được tìm thấy ở đây, bao gồm cá, bò sát, chim, và các loài thực vật cổ đại.
Tuy nhiên, mẫu hóa thạch Othniophyton elongatum là một trường hợp cực kỳ hiếm gặp vì nó bảo tồn nguyên vẹn cả hoa, quả và lá, vẫn còn nguyên vẹn với nhau. "Thông thường, nhị hoa sẽ rụng khi quả phát triển. Nhưng hóa thạch này vẫn giữ nhị hoa dù quả đã trưởng thành và chứa hạt sẵn sàng phát tán. Chúng tôi chưa từng thấy điều này ở loài thực vật hiện đại nào," Manchester cho biết.
Khó khăn trong việc phân loại
Mặc dù mẫu hóa thạch mới cung cấp thêm nhiều dữ liệu, các nhà nghiên cứu vẫn gặp khó khăn trong việc xác định mối quan hệ của Othniophyton elongatum với các họ thực vật hiện tại. Phân tích sâu đã chỉ ra rằng loài này không tương đồng với bất kỳ loài thực vật nào trong số 400 họ thực vật có hoa hiện đại.
"Các đặc điểm quan sát được không phù hợp với bất kỳ họ thực vật nào còn tồn tại, và chúng tôi không thể dễ dàng phân loại nó vào bất kỳ chi hay họ nào hiện đại," nhóm nghiên cứu cho biết trong bài báo đăng trên tạp chí Annals of Botany.
Điều này mở ra một cuộc tranh luận lớn về cách phân loại thực vật tiền sử. Theo phương pháp hiện tại, các loài thực vật đã tuyệt chủng dưới 65 triệu năm thường được xếp vào các họ hiện đại dựa trên sự tương đồng về hình thái. Tuy nhiên, Othniophyton elongatum quá khác biệt để phương pháp này có thể áp dụng.
Hóa thạch tại UC Berkeley cho thấy các cành của Othniophyton elongatum với lá và nụ hoa vẫn còn gắn liền với nhau.
Bước ngoặt trong nghiên cứu thực vật cổ đại
Phát hiện Othniophyton elongatum cho thấy có thể đã tồn tại những họ thực vật hoàn toàn khác biệt trong quá khứ và rồi biến mất mà không để lại hậu duệ. Điều này khiến các nhà khoa học cần có cái nhìn linh hoạt hơn khi phân loại thực vật hóa thạch.
Steven Manchester nhấn mạnh: "Có nhiều loài mà chúng ta có thể dễ dàng đưa vào một họ hoặc chi hiện đại, nhưng không phải lúc nào điều này cũng chính xác."
Phát hiện này không chỉ mở ra cơ hội nghiên cứu sâu hơn về sự tiến hóa và khả năng thích nghi của thực vật cổ đại. Julian Correa-Narvaez, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Florida và là tác giả chính của nghiên cứu, chia sẻ: "Nghiên cứu này rất quan trọng vì nó cung cấp những thông tin nhỏ nhưng quý giá về cách mà thực vật tiền sử phát triển trong các môi trường khác nhau."
Mặc dù nghiên cứu hiện tại chưa thể lý giải hoàn toàn sự bí ẩn của Othniophyton elongatum, các nhà khoa học vẫn kỳ vọng vào những khám phá mới. Việc tìm thêm các mẫu vật tương tự sẽ giúp xác định chính xác hơn vị trí của loài thực vật này trong cây phả hệ thực vật.
Bí ẩn xung quanh "thực vật ngoài hành tinh" không chỉ là câu chuyện về một loài thực vật cổ đại mà còn mở ra những góc nhìn mới về sự đa dạng và sự phức tạp của thế giới tự nhiên cách đây hàng triệu năm. Trong khi chờ đợi các nghiên cứu tiếp theo, Othniophyton elongatum vẫn tiếp tục thu hút sự tò mò của giới khoa học và công chúng yêu thích cổ sinh vật học.
