Buzz
Giữa những món trang sức vàng lộng lẫy của thời đại đồ đồng tại Tây Ban Nha, các nhà khoa học đã phát hiện một giá trị còn vượt trên cả vàng: những hiện vật được chế tác từ "đá trời".
Trong một phát hiện có khả năng làm thay đổi cách nhìn về lịch sử luyện kim cổ đại, các nhà nghiên cứu đã xác nhận sự tồn tại của kim loại có nguồn gốc ngoài hành tinh trong "Kho báu Villena" – bộ sưu tập vàng bạc danh tiếng bậc nhất bán đảo Iberia. Khám phá này không chỉ giải đáp một bí ẩn kéo dài hàng chục năm mà còn cho thấy trình độ kỹ thuật đáng kinh ngạc của người xưa.
Kho báu vàng và nghịch lý thời gian
Được phát hiện vào năm 1963 tại Alicante, Tây Ban Nha, Kho báu Villena gồm 66 hiện vật tinh xảo, phần lớn làm bằng vàng, có niên đại từ thời đại đồ đồng (khoảng 1500 đến 1200 trước Công nguyên).
Thế nhưng, suốt hơn 60 năm qua, giới khảo cổ vẫn bối rối trước sự xuất hiện của hai vật thể được xem là lạc lõng: một chiếc vòng tay xỉn màu và một bán cầu rỗng bị rỉ sét, được cho là chi tiết trang trí của quyền trượng hoặc chuôi kiếm.
Điểm bất thường nằm ở chỗ cả hai vật thể này đều mang dáng vẻ của sắt. Theo lịch sử chính thống, Thời đại đồ sắt tại bán đảo Iberia chỉ khởi đầu vào khoảng năm 850 trước Công nguyên, tức muộn hơn nhiều thế kỷ so với niên đại của kho báu. Sự mâu thuẫn này đã làm dấy lên câu hỏi lớn: Liệu đây có phải là đồ giả cổ, hay người xưa từng nắm giữ một bí mật công nghệ nào đó?
Lời giải đến từ bầu trời
Lời đáp đã dần lộ diện qua một nghiên cứu công bố năm 2024 trên tạp chí Trabajos de Prehistoria. Salvador Rovira-Llorens, cựu trưởng bộ phận bảo tồn của Bảo tàng Khảo cổ Quốc gia Tây Ban Nha, cùng các cộng sự đã đề xuất giả thuyết rằng loại sắt này không được khai thác từ lòng đất, mà có nguồn gốc từ bầu trời rơi xuống.
Sắt có xuất xứ từ thiên thạch mang một dấu hiệu hóa học rất đặc trưng: hàm lượng niken cao vượt trội so với sắt có nguồn gốc từ quặng trên Trái đất. Bằng phương pháp đo khối phổ hiện đại, nhóm nghiên cứu đã tiến hành phân tích hai hiện vật. Kết quả khiến giới khoa học bất ngờ: dù bị bao phủ bởi lớp rỉ sét dày theo thời gian, thành phần hóa học của chúng vẫn cho thấy sự tương đồng rõ rệt với sắt thiên thạch.
Phát hiện này đã tháo gỡ dứt điểm bài toán về niên đại. Hai hiện vật bằng sắt thực chất được chế tác cùng giai đoạn với các món đồ vàng, vào khoảng từ năm 1400 đến 1200 trước Công nguyên. Ở thời điểm kỹ thuật luyện sắt từ quặng chưa xuất hiện, sắt thiên thạch là vật liệu vô cùng hiếm, thường được xem như món quà của các vị thần và có giá trị còn cao hơn vàng.
Trình độ vượt trước thời đại
Việc xác nhận nguồn gốc thiên thạch của những hiện vật này không chỉ là thành tựu của khoa học hiện đại, mà còn là minh chứng cho tài năng của các thợ thủ công cổ đại. Điều đó cho thấy công nghệ và kỹ thuật chế tác kim loại tại Iberia hơn 3.000 năm trước đã phát triển vượt xa những hình dung trước đây của chúng ta.
"Dữ liệu cho thấy nắp và vòng tay từ Kho báu Villena hiện là hai hiện vật đầu tiên được xác định làm từ sắt thiên thạch tại bán đảo Iberia," nhóm nghiên cứu kết luận. Tương tự con dao găm nổi tiếng của Pharaoh Tutankhamun, các hiện vật này là bằng chứng sống động cho thấy con người đã biết tận dụng những "ngôi sao băng" để tạo ra các tác phẩm nghệ thuật trường tồn, từ rất lâu trước khi họ làm chủ việc khai thác sắt từ lòng đất.
