Buzz
Một chiếc răng nanh nhỏ, tưởng chừng như vô dụng khi được khai quật từ lớp đá cổ ở Brazil, đã mở ra cánh cửa khám phá về một thế giới xa xưa. Đây là thời kỳ mà những sinh vật có túi, mang răng nanh dài như lưỡi kiếm, từng là những kẻ thống trị của các đầm lầy Nam Mỹ, từ lâu trước khi các loài mèo lớn hay hổ xuất hiện.
Phát hiện này đã được công bố trên Tạp chí Cổ sinh vật học Brasileira bởi nhóm nghiên cứu do Tiến sĩ Caio César Rangel dẫn đầu. Họ xác định chiếc răng tìm thấy trong hệ tầng Tremembé ở miền Đông Nam Brazil thuộc về một loài thú có túi ăn thịt đã tuyệt chủng, thuộc nhóm sparassodont — những kẻ săn mồi cổ đại từng thống trị chuỗi thức ăn ở Nam Mỹ hàng chục triệu năm trước.
Theo nhóm nghiên cứu, "phát hiện này làm phong phú thêm hiểu biết của chúng ta về các loài động vật có vú trong hệ tầng Tremembé, đồng thời cung cấp bằng chứng quý giá về giai đoạn cuối kỷ Paleogen ở vùng nhiệt đới Nam Mỹ".
Dấu vết của quái thú đầm lầy
Chiếc răng hóa thạch có niên đại khoảng 29-21 triệu năm, rơi vào cuối kỷ Oligocen, một giai đoạn mà Trái Đất chứng kiến những biến động khí hậu lớn. Khi nhiệt độ toàn cầu giảm mạnh, môi trường sống của nhiều loài thay đổi, buộc chúng phải tiến hóa để thích nghi hoặc biến mất.
Tại Nam Mỹ, sự thay đổi này đã thúc đẩy sự trỗi dậy của các nhánh thú có túi ăn thịt như sparassodonts, loài thú đảm nhận vai trò của chó, mèo, hay gấu ở các khu vực khác trên thế giới.
Mẫu vật mới có mã số MHNT.VT.2075 được xác định thuộc họ Proborhyaenidae, một nhánh thú có túi ăn thịt lớn và đáng sợ bậc nhất trong kỷ Cenozoic. Răng nanh của nó dài 5,73 cm, với rãnh sâu chạy dọc theo mặt trong và dấu hiệu mòn ở đầu răng, chứng tỏ loài này thường xuyên sử dụng răng để săn mồi.
Hình thái học của chiếc răng, đặc biệt là phần thân nhô ra đặc trưng, giống với những loài săn mồi khổng lồ như Proborhyaena gigantea, loài có kích thước tương đương với sư tử ngày nay.
Điều đặc biệt là đây là hóa thạch proborhyaenid đầu tiên được phát hiện ở lưu vực Taubaté, một khu vực đầm lầy cổ đại của Brazil, nằm xa hơn rất nhiều so với các phát hiện trước đó ở Bolivia hay Argentina. Phát hiện này cho thấy phạm vi phân bố của nhóm thú có túi ăn thịt khổng lồ này rộng lớn hơn nhiều so với suy nghĩ trước đây.
Thylacosmilus.
Với người hiện đại, thật khó tưởng tượng rằng hàng triệu năm trước, Nam Mỹ từng có những sinh vật mang răng nanh dài như dao găm nhưng lại có túi như kangaroo. Các nhà khoa học gọi chúng là thú có túi răng kiếm – một "thí nghiệm tiến hóa" đặc biệt của tự nhiên.
Mặc dù không có quan hệ trực tiếp với sư tử hay hổ, nhưng chúng vẫn phát triển răng nanh dài và hàm cực khỏe để săn mồi, chứng tỏ hiện tượng tiến hóa hội tụ, khi các loài khác nhau tiến hóa các đặc điểm tương tự vì lối sống giống nhau.
Tiến sĩ Rangel cho biết: "Sparassodonta là một nhánh động vật có túi đặc hữu của Nam Mỹ, từng là nhóm săn mồi chính trên cạn trong thời kỳ Tân sinh". Việc phát hiện hóa thạch này khẳng định rằng họ Proborhyaenidae đã mở rộng phạm vi sinh sống về phía đông nhiều hơn so với giả định trước đó.
Chiếc răng tìm thấy ở Tremembé còn tiết lộ mối liên hệ tiến hóa giữa nhóm này với loài Thylacosmilus atrox - một trong những sinh vật nổi tiếng nhất của Nam Mỹ cổ đại, thường được gọi là "mèo răng kiếm có túi".
Mặc dù có nhiều điểm tương đồng, chiếc răng MHNT.VT.2075 vẫn thiếu một số đặc điểm giải phẫu của Thylacosmilus, chẳng hạn như phần chân răng khép kín. Phân tích phát sinh loài cho thấy nó thuộc họ Proborhyaenidae nhưng tách biệt khỏi dòng dõi dẫn đến loài răng kiếm nổi tiếng sau này.
Mảnh ghép quan trọng trong hệ sinh thái cổ đại
Hệ tầng Tremembé, nơi phát hiện chiếc răng, là một trong số ít địa tầng tại Brazil còn lưu giữ hóa thạch động vật có vú từ cuối kỷ Oligocen. Khu vực này từng là một vùng đầm lầy mênh mông, nơi sinh sống của vô số sinh vật cổ đại: dơi, tatu, cá sấu khổng lồ, động vật gặm nhấm và cả những loài thú móng guốc kỳ dị đã tuyệt chủng. Việc phát hiện thêm một loài thú có túi ăn thịt lớn giúp tái hiện rõ hơn bức tranh sinh thái cổ xưa nơi đây.
Sự tồn tại của một kẻ săn mồi đỉnh cao như MHNT.VT.2075 cho thấy khu vực này từng có đủ các loài ăn cỏ lớn để duy trì chuỗi thức ăn. Các nghiên cứu tại hệ tầng Tremembé đã tìm thấy dấu tích của những sinh vật ăn cỏ kỳ dị như astrapotheres - trông giống heo vòi, litoptern - tương tự ngựa, hay notoungulates - những loài có thân bọc giáp. Giữa khung cảnh đầm lầy rậm rạp, "quái thú răng kiếm" này có lẽ đã phục kích và tung ra cú cắn chí mạng với bộ răng nanh khổng lồ của mình.
Kết thúc của một nhánh tiến hóa
Mặc dù từng là bá chủ đầm lầy Nam Mỹ, các loài sparassodont cuối cùng cũng biến mất khi khí hậu trở nên lạnh hơn và châu lục này vẫn cô lập với phần còn lại của thế giới. Không giống như kangaroo hay opossum, những họ hàng xa còn sống đến ngày nay, nhánh thú ăn thịt có túi này không để lại hậu duệ nào. Toàn bộ dòng dõi của chúng kết thúc trong im lặng hàng triệu năm trước.
Mặc dù vậy, chiếc răng nhỏ bé ấy vẫn tồn tại, nằm giữa lớp đá trầm tích, như lời chứng duy nhất của một "kỷ nguyên đầm lầy" đã lùi vào quá khứ. Mỗi dấu rãnh, mỗi vết mòn trên chiếc răng đều kể lại câu chuyện về một thế giới khác, nơi thiên nhiên từng thử nghiệm vô số hình thái tiến hóa, tạo ra những sinh vật kỳ lạ, đáng sợ nhưng cũng đầy cuốn hút.
Hơn 20 triệu năm sau, nhờ phát hiện này, "quái thú đầm lầy" của Brazil lại một lần nữa được gọi tên, từ cát bụi trở về để kể lại một chương sử đã bị lãng quên trong hành trình tiến hóa của sự sống trên Trái Đất.
