Buzz
Các mẫu tăm bông từ Trạm vũ trụ Thiên Cung của Trung Quốc phát hiện dấu hiệu của một loại vi khuẩn hoàn toàn mới đối với Trái Đất.
Một phát hiện khoa học đột phá từ không gian đang thu hút sự quan tâm mạnh mẽ của giới nghiên cứu toàn cầu: một loại vi khuẩn mới chưa từng ghi nhận trên Trái Đất được tìm thấy tại Trạm vũ trụ Thiên Cung của Trung Quốc.
Mang tên chính thức là Niallia tiangongensis, loại vi khuẩn này không chỉ mở ra hướng nghiên cứu về khả năng thích nghi sinh học ngoài hành tinh mà còn đặt ra những câu hỏi quan trọng về sức khỏe phi hành gia và an toàn cho các nhiệm vụ không gian dài hạn.
Loài vi khuẩn mới được phát hiện dựa trên các mẫu tăm bông lấy từ cabin Trạm vũ trụ Thiên Cung vào tháng 5 năm 2023, do phi hành đoàn Thần Châu-15 thực hiện.
Đây là một phần của chương trình khảo sát vi sinh vật môi trường sống, nghiên cứu quy mô lớn do Nhóm công nghệ sinh học vũ trụ Thần Châu phối hợp cùng Viện kỹ thuật hệ thống tàu vũ trụ Bắc Kinh thực hiện.
Các nhà khoa học cho biết loại vi khuẩn này sở hữu những đặc tính độc đáo giúp nó tồn tại trong môi trường khắc nghiệt của không gian, nơi nhiệt độ, bức xạ và áp suất vượt xa giới hạn chịu đựng của hầu hết sinh vật trên Trái Đất.
Dựa trên phân tích sơ bộ về đặc điểm hình thái và gen, Niallia tiangongensis được xác định là họ hàng gần với Niallia circulans – loại vi khuẩn hình que sống trong đất, vừa được tái phân loại từ chi Bacillus vài năm trước.
Tương tự các loài Bacillus, N. circulans và loại mới phát hiện trên Thiên Cung đều có khả năng tạo bào tử rất bền bỉ, giúp tồn tại qua các điều kiện môi trường khắc nghiệt và áp lực kéo dài.
Điều đáng chú ý là hệ vi sinh vật tại Thiên Cung có thành phần và chức năng khác biệt rõ ràng so với những gì từng được ghi nhận tại Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS).
Điều này cho thấy vi khuẩn trong không gian có thể phát triển theo hướng độc lập, thậm chí thay đổi chức năng để thích nghi với môi trường khép kín, trọng lực vi mô và bức xạ cao.
Một đặc điểm nổi bật của Niallia tiangongensis là khả năng phân hủy gelatin – nguồn cung cấp nitơ và carbon quan trọng, có thể giúp vi khuẩn tạo thành màng sinh học bảo vệ trong điều kiện môi trường cực đoan.
Tuy nhiên, trái lại, loài vi khuẩn này dường như đã mất khả năng hấp thụ các chất dinh dưỡng giàu năng lượng mà các họ hàng vẫn sử dụng được.
Phát hiện này không chỉ chứng minh Niallia là nhóm vi sinh vật đa dạng mà còn đặt giả thuyết rằng một số vi khuẩn có thể nhanh chóng thích nghi với môi trường ngoài Trái Đất.
Dù chưa rõ N. tiangongensis tiến hóa ngay trên Thiên Cung hay được đưa lên dưới dạng bào tử cùng phi hành gia, sự hiện diện và phát triển của nó trong không gian chứng minh sức sống phi thường của vi sinh vật.
Mặc dù một số vi khuẩn được xem là vô hại, nhiều nghiên cứu trước đây cảnh báo rằng các chủng Niallia có thể gây nhiễm trùng nghiêm trọng, đặc biệt với người có hệ miễn dịch yếu.
Loài mới có quan hệ gần với N. circulans – từng được xem là tác nhân gây bệnh – nên nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe phi hành gia không thể bị coi nhẹ.
Ngoài ra, một số vi khuẩn trong điều kiện không gian còn kháng được các chất diệt khuẩn mạnh nhờ gen đặc biệt giúp sửa chữa DNA và bảo vệ cấu trúc tế bào.
Điều này làm việc kiểm soát hệ vi sinh trong các nhiệm vụ không gian khó khăn hơn nhiều so với trên Trái Đất. Ngay cả tại “phòng sạch” của NASA – chuẩn vô trùng cao cho các nhiệm vụ như Mars Phoenix – vẫn phát hiện hàng chục chủng vi khuẩn từ 26 loài mới chưa từng biết đến.
Giới chuyên gia nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nhận diện và hiểu rõ các sinh vật “đi cùng” con người khi ra ngoài không gian.
Nếu không thể loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn trong tàu vũ trụ, việc dự đoán cách chúng tương tác với môi trường không gian là điều thiết yếu để chủ động kiểm soát và ứng phó với các rủi ro sinh học trong tương lai.
Nghiên cứu về Niallia tiangongensis đã được công bố trên Tạp chí Quốc tế về Vi sinh vật học Hệ thống và Tiến hóa – một ấn phẩm uy tín chuyên sâu về phân loại và tiến hóa vi sinh vật. Đây là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực sinh học không gian, nhất là khi Trung Quốc cùng nhiều quốc gia lớn hướng tới các sứ mệnh dài ngày lên Mặt Trăng, sao Hỏa và xa hơn.
Trong bối cảnh tương lai ngành du hành vũ trụ ngày càng phát triển, những khám phá như thế này không chỉ làm rõ hơn về sự đa dạng sinh học ngoài không gian mà còn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hiểu rõ “bạn đồng hành” vô hình nhưng có ảnh hưởng lớn đến hành trình chinh phục vũ trụ của nhân loại.
