Hành trình đằng sau vai Sa Tăng do Diêm Hoài Lễ thủ vai là chuỗi ngày hy sinh thầm lặng không đòi hỏi đền đáp, gánh chịu tổn hại sức khỏe và cái chết khiến vạn người thương tiếc.
Tác phẩm điện ảnh Tây du ký công chiếu năm 1986 đã khắc sâu vào tâm trí khán giả hình ảnh chuyến hành hương thỉnh kinh của bộ tứ thầy trò Đường Tăng. Trong ba đồ đệ, Tôn Ngộ Không chiếm trọn spotlight, Trư Bát Giới gây ấn tượng khó quên, còn Sa Tăng lại khiêm nhường ở vị trí phụ diễn ít lời thoại nhất.

Nhân vật này sở hữu ngoại hình dữ dằn và khắc khổ bậc nhất phim. Sa Tăng luôn là người gánh vác đồ đạc trên mọi nẻo đường, tính tình chất phác và chịu nhiều vất vả nhất đoàn làm phim.
Ít ai biết rằng vai diễn Sa Tăng được phân công cho hai nghệ sĩ cùng đảm nhận. Do ngoại hình tương đồng cùng lớp hóa trang đặc trưng, cộng thêm lượng phân cảnh ít ỏi nên nhiều người lầm tưởng đây chỉ là một diễn viên xuyên suốt.
Xuất thân từ nghệ sĩ kịch nói Bắc Kinh, Diêm Hoài Lễ khi nghe tin đoàn phim Tây du ký tuyển diễn viên đã quyết định thử sức. Ban đầu nam nghệ sĩ không nhắm đến bốn vai chính mà chỉ mong được nhận vai phụ quốc vương nước Ô Kê.
Với thân hình vạm vỡ và gương mặt góc cạnh, đạo diễn đã nhìn thấy ở Diêm Hoài Lễ hình mẫu lý tưởng cho nhân vật Sa Tăng. Dù đã bước sang tuổi 50 nhưng ông vẫn nhiệt tình nhận lời tham gia vai diễn điện ảnh đầu tiên trong sự nghiệp.

Ở độ tuổi ngũ tuần phải thường xuyên vác đồ đạc nặng trên vai đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của nghệ sĩ. Theo lời kể của đồng nghiệp Mã Đức Hoa: "Trong một lần quay tại làng quê, đoàn làm phim đốt hương muỗi và yêu cầu mọi người ra ngoài, nhưng Diêm Hoài Lễ nhất quyết ở lại dù được cảnh báo nguy hiểm."
Hậu quả là ông bị ngộ độc khói nghiêm trọng mà không hề hay biết. Sau khi trở về Bắc Kinh, trong một chuyến du lịch, Diêm Hoài Lễ đột ngột ngất xỉu. Khi được đưa vào viện, bác sĩ phát hiện phổi ông đã bị tổn thương nặng."
Sau khi hoàn thành phần 1 của bộ phim, Diêm Hoài Lễ chính thức rời khỏi dự án "Tây Du Ký" và chuyển giao vai diễn Sa Tăng cho người kế nhiệm Lưu Đại Cương.

Khán giả đánh giá rất cao phiên bản Sa Tăng do Diêm Hoài Lễ thể hiện. Ông không chỉ là người đầu tiên hóa thân vào vai diễn này mà còn được xem là "Sa Tăng xuất sắc nhất mọi thời đại" của "Tây du ký".
Điều đặc biệt là ngoài vai chính, nghệ sĩ họ Diêm còn đảm nhận khoảng 20 vai phụ khác nhau như: Thái Thượng lão quân, Ngưu Ma Vương, Tây Hải Long Vương, Mắt ngàn dặm; cùng nhiều vai quần chúng khác từ sư thầy, lão nông cho đến tướng lĩnh Cuốn Bộ.
Dù vậy, Diêm Hoài Lễ từ chối nhận thù lao từ đoàn phim bởi ông xem đây là sự cống hiến cho nghệ thuật. Ngoài đời, nam nghệ sĩ được đồng nghiệp nể phục không chỉ bởi tài năng mà còn ở nhân cách cao đẹp.
Trong suốt 6 năm đồng hành cùng đoàn làm phim, Diêm Hoài Lễ luôn được mọi người yêu mến và có mối quan hệ thân thiết với hai người anh cùng đoàn. Đặc biệt nhất là tình bạn sâu sắc với Mã Đức Hoa - người vào vai Trư Bát Giới.
Theo lời kể của Lục Tiểu Linh Đồng, hai nghệ sĩ Diêm Hoài Lễ và Mã Đức Hoa coi nhau như anh em ruột. Khi đoàn phim gặp khó khăn tài chính, thức ăn thiếu thốn, họ đã chia sẻ chung một suất cơm trong thời gian dài.

Năm 2009, khi Diêm Hoài Lễ nguy kịch vì bệnh phổi, các thành viên đoàn phim "Tây du ký" đã tìm cách đến thăm. Lục Tiểu Linh Đồng đến kịp, nhưng Mã Đức Hoa vì tắc đường đã không thể gặp mặt người bạn thân lần cuối, khiến "Trư Bát Giới" đau lòng khóc nghẹn.
Ở tuổi 73, sau thời gian dài chiến đấu với bệnh viêm phổi, "Sa Tăng" Diêm Hoài Lễ đã trút hơi thở cuối cùng.
Lục Tiểu Linh Đồng xúc động nhớ lại khoảnh khắc gặp Diêm Hoài Lễ lần cuối: "Khi tôi tới nơi, anh ấy đang được bác sĩ cấp cứu, thở oxy và gần như không còn nhận thức. Vợ anh ấy thì thầm: 'Anh ơi, đại sư huynh tới thăm anh rồi'. Dù không nói được nhưng tôi thấy những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt Hoài Lễ."
Trùng hợp đau lòng, ngày Diêm Hoài Lễ qua đời lại chính là ngày sinh của Lục Tiểu Linh Đồng. Vì vậy, người đóng vai Tôn Ngộ Không đã quyết định không bao giờ tổ chức sinh nhật nữa, muốn dành trọn ngày này để tưởng nhớ người em diễn thân thiết.
