Buzz
Đôi khi, những hành động nhỏ nhặt như chôn giấu vài hạt giống cho mùa đông lại có thể thay đổi cả lịch sử sự sống trên Trái Đất.
Nếu trong loạt phim hoạt hình nổi tiếng Kỷ Băng Hà (Ice Age), chú sóc Scrat khiến khán giả cười với hành trình đi tìm hạt dẻ không có hồi kết, thì trong thực tế, có lẽ một 'Scrat thật' đã để lại di sản khoa học còn kỳ diệu hơn nhiều.
Và thực tế, một con sóc thời Kỷ Băng Hà đã vô tình giúp loài người hồi sinh một loài cây sau hơn 31.800 năm, biến câu chuyện tưởng như chỉ có trong phim thành một kỳ tích thực sự của tự nhiên và khoa học.
Câu chuyện này được ghi lại chi tiết trong cuốn sách mới của tiến sĩ Dean Lomax, nhà cổ sinh vật học và tác giả nổi tiếng người Anh, với tựa đề Sword Dragon of Dorset. Trong tác phẩm, ông kể lại hành trình khám phá bất ngờ bắt đầu từ một hang sóc cổ đại được tìm thấy ở Siberia, ven sông Kolyma, một khu vực quanh năm băng giá thuộc khu vực băng vĩnh cửu của Nga.
Hang được phát hiện ở Siberia, ven sông Kolyma, nằm sâu trong lớp băng vĩnh cửu. Những phát hiện ấn tượng khác từ trầm tích bao gồm voi ma mút, tê giác lông mịn và bò rừng bison, nhưng có một phát hiện đặc biệt thú vị về những hạt giống rất cổ xưa.
Theo các nhà nghiên cứu, hang này được xây dựng cách đây khoảng 31.800 năm bởi một loài sóc đất Bắc Cực, có thể là Urocitellus parryii. Trong lớp băng vĩnh cửu quanh hang, người ta không chỉ tìm thấy xương của các loài động vật khổng lồ thời băng hà như voi ma mút, tê giác lông mịn, bò rừng bison, mà còn phát hiện một kho báu thực vật với hàng trăm nghìn hạt giống được cất giấu cẩn thận.
Các nhà khoa học ước tính hang sóc chứa từ 600.000 đến 800.000 hạt giống cổ xưa, tất cả đều bị đông cứng trong băng suốt hàng nghìn năm. Ban đầu, họ chỉ coi đây là một phát hiện thú vị về đời sống động vật thời cổ đại, nhưng rồi một câu hỏi bất ngờ xuất hiện: Liệu những hạt giống này có thể sống lại không?
Sau nhiều nỗ lực thất bại của các nhóm nghiên cứu trước, vào năm 2012, một nhóm nhà khoa học Nga đã công bố kết quả gây kinh ngạc cho cả thế giới: họ đã thành công hồi sinh những hạt giống 31.800 năm tuổi. Không chỉ nảy mầm, những cây non này còn phát triển bình thường, ra hoa, kết quả và tạo ra hạt giống mới hoàn toàn khỏe mạnh.
Một kho hạt và trái cây khổng lồ từ thảo nguyên Yukon, Canada, có niên đại khoảng 25.000-30.000 năm, được tạo ra bởi một con sóc đất Bắc Cực.
Loài thực vật được hồi sinh ban đầu được xác định là Silene stenophylla, sau đó chỉnh lại là Silene linnaeana, một loài hoa nhỏ màu tím hồng vẫn còn tồn tại ở vùng lãnh nguyên Bắc Cực hiện nay. Những cây được hồi sinh không chỉ sống sót, mà còn giúp các nhà khoa học nghiên cứu sâu hơn về khả năng bảo tồn gen và sự tiến hóa của thực vật trong những điều kiện khắc nghiệt.
"Tôi nhớ mình đã vô cùng ngạc nhiên khi nghe về phát hiện này lần đầu", tiến sĩ Dean Lomax chia sẻ với tạp chí IFLScience. "Trước đó đã có nhiều nỗ lực tái tạo hạt giống và quả hóa thạch thời Kỷ Băng Hà, nhưng chưa ai thành công như vậy. Cảm giác thật sự giống như một phiên bản thực tế của Công viên Kỷ Jura, chỉ khác là thay vì khủng long, chúng ta đang hồi sinh những loài cây cổ đại".
Phát hiện này mở ra nhiều câu hỏi thú vị: Nếu những hạt giống 31.800 năm tuổi có thể hồi sinh, liệu chúng ta có thể hồi sinh những loài thực vật còn cổ xưa hơn, thậm chí là những loài đã từng mọc dưới chân khủng long hàng chục triệu năm trước?
Silene linnaeana là một loài cây có nguồn gốc từ Siberia. Hạt giống của cây bị chôn vùi khoảng 37,7 mét dưới lớp băng lạnh giá gần bờ sông Kolyma ở Siberia. Silene linnaeana thuộc họ Cẩm chướng, phát triển phổ biến ở vùng Bắc Cực và vùng núi phía Bắc Nhật Bản.
Đáng tiếc, theo tiến sĩ Lomax, điều đó gần như là không thể thực hiện. "Càng đi sâu vào quá khứ, đặc biệt là thời kỳ Trung Sinh, kỷ nguyên của khủng long, điều kiện bảo tồn hoàn toàn khác biệt. Không có cơ hội để tìm thấy hạt giống bị đông lạnh từ thời kỳ đó, vì băng vĩnh cửu chưa tồn tại vào thời điểm đó", ông giải thích.
"Trường hợp tốt nhất, bạn có thể tìm thấy tàn tích thực vật trong hổ phách, nhưng chúng đã hóa thạch từ hàng chục triệu năm. Khác với hạt giống trong băng, những mẫu vật trong hổ phách không còn khả năng sinh sản hay nảy mầm nữa".
Nói cách khác, giấc mơ "trồng lại khu rừng của khủng long" vẫn chỉ là điều không thể thực hiện, một tưởng tượng của khoa học viễn tưởng. Tuy nhiên, nhờ phát hiện kỳ diệu này, nhân loại đã có trong tay bằng chứng sống động về khả năng bảo tồn sự sống tự nhiên vượt qua thời gian, thứ mà ngay cả điện ảnh cũng khó có thể tái hiện hết.
Ngày nay, những cây Silene linnaeana được hồi sinh từ "kho hạt sóc băng hà" vẫn đang được nghiên cứu trong các phòng thí nghiệm. Chúng không chỉ mang giá trị sinh học to lớn, mà còn kể lại câu chuyện đặc biệt về sự kiên trì và sức sống mạnh mẽ của tự nhiên, nơi một con sóc nhỏ, với bản năng dự trữ thức ăn của mình, vô tình trở thành "người bảo vệ" của sự sống suốt 31.800 năm.
