Sự phân biệt giữa NGHIỆP BÁO và SỐ PHẬN là gì?

Theo quan điểm của Nho giáo, mọi sự thành công hay thất bại, vinh quang hay nhục nhã, niềm vui hay nỗi khổ đều đã được Trời an bài. Chính vì vậy mà có câu: "Nhất ẩm nhất trác giai do tiền định", tức là mỗi miếng ăn, mỗi ngụm nước cũng đã được sắp xếp từ trước. Số là do ai định ra, chắc chắn là do Trời hoặc một đấng tối cao nào đó, con người chỉ là công cụ để thực hiện số phận đã được an bài.

Theo Phật giáo, tất cả những gì chúng ta đang có hôm nay là kết quả của nghiệp báo. Mọi sự kiện, dù lớn hay nhỏ, hữu hình hay vô hình, đều có nguyên nhân. Không có gì xảy ra một cách ngẫu nhiên hay vô lý.

Những khổ đau hay niềm vui trong đời này chính là sự phản ánh của những hành động trong quá khứ, từ chính chúng ta tạo ra. Không ai có thể thay đổi số phận của ta, chúng ta phải chịu trách nhiệm về những gì đã làm. Nghiệp là nhân, báo là quả.

Nếu trong kiếp trước ta làm điều thiện, đời này sẽ gặp nhiều thuận lợi. Ngược lại, nếu trong kiếp trước ta hành động ác, đời này sẽ phải chịu nhiều đau khổ. Đó là quy luật nhân quả: hoàn cảnh hiện tại của ta là kết quả của hành động trong quá khứ.

Khổ đau hay hạnh phúc đều do nghiệp mà ra, dù trong bất kỳ hoàn cảnh nào, ta cũng phải đối mặt và chấp nhận. Đừng than vãn hay đổ lỗi cho ai, mọi chuyện là do sự thiếu hiểu biết của ta trong quá khứ. Chúng ta phải vui vẻ chấp nhận, chịu trách nhiệm về hành động của mình và quyết tâm không phạm phải sai lầm nữa.

Số đã an bài thì ta không thể làm gì để thay đổi. Nhất là số trời, ai dám can thiệp vào? Trời đã quyết định, ta chỉ biết chấp nhận. Người nào biết an phận sẽ không dám làm trái ý trời.

Tuy nhiên, nếu cuộc sống chỉ là sự an phận, liệu ta có thể tìm thấy giá trị thực sự? Dù vui hay buồn, khổ đau hay hạnh phúc, ta đều không phải là người quyết định. Nếu số phận đã định cho ta nghèo khổ, suốt đời ta sẽ nghèo; nếu số phận định cho ta giàu có, thì cũng không thể thay đổi. Nghĩa là ta chỉ có thể sống theo số phận đã an bài, không thể thay đổi được.

Vậy thì, bất kỳ chuyện gì xảy ra, dù do ai gây ra, chúng ta chỉ việc đổ lỗi cho số phận hay cho trời đã định. Nếu sống như thế, có lẽ chúng ta là những người bất lực và vô trách nhiệm. Trong khi đó, với tinh thần khoa học thực tiễn, chẳng ai có thể chấp nhận được cách giải thích như vậy.

Nghiệp có thể thay đổi, vì nghiệp là kết quả của hành động. Nếu trong quá khứ ta đã hành xử sai lầm, dẫn đến khổ đau, thì giờ đây ta có thể hướng thiện để tạo ra những điều tốt đẹp cho bản thân.

Khi nói đến Số mạng, có nghĩa là chúng ta không thể thay đổi được. Nếu đã được trời định, thì chúng ta đành phải chấp nhận và không thể cưỡng lại được số phận.

Con người hoàn toàn bất lực trước những gì đã được an bài. Nếu chúng ta tin vào một định mệnh bất biến, thì xã hội sẽ không thể tiến bộ. Nếu mọi người chỉ phó thác cho số phận, không ai có thể vươn lên, không thể cầu tiến.

Vậy làm sao cá nhân, gia đình và xã hội có thể phát triển? Người tin vào số mạng theo kiểu định kiến chỉ còn cách ngồi chờ đợi, không có cơ hội thay đổi. Khi đó, trách nhiệm cá nhân ở đâu? Và xã hội sẽ trở nên lạc hậu.

Những người Phật tử tin vào nghiệp báo cho rằng chúng ta có thể thay đổi nghiệp lực. Chẳng hạn, những người xưa kia gây ra nhiều điều oan trái, nhưng khi tỉnh thức, họ quay đầu hối cải, bỏ thói nghiện ngập và từ đó có một cuộc sống hạnh phúc, an vui cho bản thân và gia đình.

Điều này cho thấy, nghiệp không phải là điều cố định, mà có thể chuyển từ xấu thành tốt, khác với những người dễ dàng bỏ cuộc và đổ lỗi cho nghiệp của mình.

Khi nói đến số mạng, có nghĩa là số phận do Trời đã định. Thế gian này thuộc quyền lực của Trời, vì vậy con người đành phải chấp nhận và cam chịu số phận, sống dưới sự chi phối của quyền lực thiêng liêng đó. Điều này phù hợp với thể chế quân chủ phong kiến, nơi mà con người bị chi phối hoàn toàn bởi quyền lực của một vị vua.

Còn nghiệp là quyền lực nằm trong tay mỗi cá nhân. Buồn khổ hay hạnh phúc đều do chính chúng ta quyết định. Không ai có thể bắt chúng ta vui hay buồn, mà chính chúng ta phải vượt qua sự vô minh, lựa chọn một cuộc sống đẹp đẽ và tươi sáng cho hiện tại và tương lai. Tự mình tạo ra con đường sống, tự mình tô điểm cho đời mình.

Nếu khổ đau đến với chúng ta, hãy cười vì đó chính là quả báo từ những hành động sai lầm trong quá khứ. Chúng ta đang trả nghiệp xấu và đồng thời xây dựng những điều an vui, hạnh phúc cho tương lai. Mọi quyền lực nằm trong tay chúng ta, và chúng ta có thể tự do lựa chọn cuộc sống mình muốn.

Cuộc sống của chúng ta là cuộc sống tự do, tự chủ. Điều này rất phù hợp với thể chế dân chủ tự do của xã hội ngày nay. Ta là người làm chủ, có quyền chọn lựa người thay ta quản lý công việc xã hội.

Có thể nhận thấy rằng giữa NGHIỆP BÁO và SỐ PHẬN có sự khác biệt rõ rệt, dù vẫn có một vài điểm tương đồng. Nếu bạn tin vào nghiệp báo hay số phận và sống theo lý tưởng đó, thì cuộc sống của bạn sẽ thuận theo cách mà bạn tư duy. Do đó, trước khi lựa chọn, hãy trang bị đủ kiến thức để tránh thiệt thân.