Suýt chút nữa “đốt” hàng trăm triệu USD: NASA kịp thời giải cứu tàu Curiosity khỏi sự cố nghiêm trọng nhất trên Sao Hỏa

Sau 13 năm chinh phục bề mặt Hành tinh Đỏ, tàu thám hiểm Curiosity của NASA bất ngờ rơi vào tình huống trớ trêu khi mũi khoan bị mắc kẹt chặt trong một tảng đá. Từ khoảng cách hàng trăm triệu km, các chuyên gia buộc phải can thiệp khẩn cấp.

Khởi hành vào tháng 8 năm 2012, tàu Curiosity đã thực hiện cú hạ cánh ấn tượng tại khu vực Bradbury Landing thuộc miệng núi lửa Gale. Trong suốt 13 năm hoạt động bền bỉ trên Sao Hỏa, nó đã thu thập được lượng dữ liệu khoa học khổng lồ. Tuy nhiên gần đây, con tàu đang đối mặt với nhiều sự cố kỹ thuật đáng lo ngại, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vận hành trên bề mặt khắc nghiệt của hành tinh xa xôi này.

Đầu năm nay, qua các hình ảnh do thiết bị Mars Hand Lens Imager gửi về, các kỹ sư NASA đã phát hiện hệ thống bánh xe của Curiosity đang có dấu hiệu xuống cấp rõ rệt.

Đây là một bài toán khó, bởi trong không gian rộng lớn ấy không hề tồn tại bất kỳ trung tâm thay lốp nào như Goodyear. Dù không thể trực tiếp bay đến Sao Hỏa để sửa chữa, đội ngũ NASA vẫn luôn chuẩn bị sẵn các phương án dự phòng từ trước.

Tại phòng thí nghiệm trên Trái Đất, NASA vận hành một bản mô phỏng chính xác của Curiosity mang tên Scarecrow. Thông qua việc thử nghiệm liên tục trên mô hình này, các nhà khoa học đã rút ra một kết luận mang tính quyết định.

Theo kết quả nghiên cứu, tàu thám hiểm vẫn có thể tiếp tục di chuyển trên bề mặt đá của Sao Hỏa trong thời gian dài nhờ phần bánh xe còn lại, miễn là họ tìm ra cách loại bỏ hoàn toàn các phần gờ bị nứt vỡ.

Để thực hiện giải pháp này, NASA đã mô phỏng một kịch bản đặc biệt với Scarecrow: cố ý khiến bánh xe hư hỏng mắc vào đá, sau đó dùng lực từ các bánh còn lại để bẻ gãy và loại bỏ phần bị lỗi. Dù mức độ hao mòn có vẻ nghiêm trọng, Curiosity vẫn còn khả năng di chuyển, và NASA chưa quyết định có triển khai ngay phương pháp mạo hiểm này hay không.

Tuy nhiên, những thử thách kỹ thuật vẫn tiếp tục bủa vây cỗ máy bền bỉ này. Cụ thể, ngày 25 tháng 4 vừa qua, Curiosity gặp sự cố mới khi đang thực hiện nhiệm vụ trọng tâm. Trong lúc khảo sát, mũi khoan bất ngờ bị kẹt chặt vào một tảng đá mang tên Atacama. NASA cho biết trong bản cập nhật rằng tảng đá này có kích thước đáng kể, đường kính đáy khoảng 0,5 mét, dày 15 cm và nặng khoảng 13 kg.

Tình huống trở nên oái oăm khi cánh tay robot của tàu được thu lại. Thay vì rơi xuống mặt đất, khối đá nặng 13 kg lại bị nâng lên không trung, treo lơ lửng nhờ ống bọc cố định bao quanh mũi khoan đang hoạt động.

Các quan chức NASA cho biết, dù hoạt động khoan trước đây từng làm nứt hoặc tách các lớp đá trên Sao Hỏa, nhưng chưa từng có trường hợp nào một tảng đá nguyên vẹn lại bám chặt vào ống bọc mũi khoan một cách kỳ lạ như vậy.

Sự việc này gợi nhớ đến những rắc rối khi tự sửa đồ đạc tại nhà. Tuy nhiên, vấn đề trở nên cực kỳ phức tạp khi một mũi khoan thay thế gửi từ Trái Đất lên Curiosity có thể tiêu tốn hàng trăm triệu USD, thậm chí hơn thế. Trước rủi ro đó, NASA đã đưa ra kế hoạch xử lý khá đơn giản: rung mũi khoan liên tục cho đến khi tảng đá tự rơi ra.

Quá trình giải cứu diễn ra đầy khó khăn ngay từ những bước đầu tiên. Lần thử rung đầu tiên hoàn toàn không thể làm dịch chuyển khối đá Atacama. Đến ngày 29 tháng 4, nỗ lực thứ hai tiếp tục thất bại khi tảng đá vẫn bám chặt vào thiết bị. Không bỏ cuộc, ngày 1 tháng 5, các kỹ sư NASA triển khai loạt thao tác phức tạp hơn, kết hợp rung lắc, xoay cánh tay robot và quay mũi khoan. May mắn thay, ngay trong lần thử đầu tiên của ngày hôm đó, tảng đá đã bật ra và vỡ vụn khi rơi xuống bề mặt Sao Hỏa.

Sau khi loại bỏ thành công chướng ngại vật ngoài ý muốn, hệ thống mũi khoan đắt giá đã được bảo toàn. Tàu thám hiểm Curiosity vì thế có thể tiếp tục hành trình khám phá Hành tinh Đỏ, bền bỉ tìm kiếm những mẫu đá mới đầy thú vị, với hy vọng sẽ không còn gặp phải tình huống bị kẹt vào bất kỳ tảng đá nào nữa.