Buzz
Phát hiện khảo cổ đột phá ở Trung Quốc đang viết lại lịch sử ngành y học cổ đại thế giới.
Năm 2017, khi khảo sát một ngôi mộ cổ tại di chỉ Mã Vương Đôi, các nhà khoa học không chỉ tìm thấy hài cốt mà còn phát hiện có thể là bản vẽ nghiên cứu giải phẫu lâu đời nhất về con người.
Ngôi mộ thuộc về Hầu tước Đại cùng gia đình. Đáng chú ý, xác ướp của phu nhân Tân Truy (Phu nhân Đại) được bảo quản hoàn hảo, nổi tiếng là một trong những xác ướp nguyên vẹn nhất thế giới, làm tăng giá trị khảo cổ của phát hiện này.
Được gọi là bản thảo y học Mawangdui, các văn tự cổ này được tìm thấy trong khu mộ và là chủ đề chính của nghiên cứu mới đăng trên tạp chí The Anatomical Record.
Tài liệu cổ này ghi chép chi tiết về cấu trúc cơ thể người, được xem là tư liệu sớm nhất từng được phát hiện. Tuy nhiên, việc giải mã nội dung trên những tấm lụa cổ này vô cùng phức tạp.
Nghiên cứu chỉ rõ: "Để diễn giải được đòi hỏi nhiều kỹ năng chuyên môn, trước hết phải đọc thông thạo chữ Hán cổ, sau đó cần kiến thức giải phẫu học để đối chiếu với các cấu trúc được mô tả trong văn bản."
Những người biên soạn tài liệu cổ này đã dùng từ "kinh lạc" trong ghi chép của họ - thuật ngữ gắn liền với phương pháp châm cứu trong y học cổ truyền Trung Hoa nhằm điều tiết tuần hoàn máu. Các chuyên gia nghiên cứu giải thích "kinh tuyến" (hay kinh lạc) thực chất là những mạch máu lớn chạy dọc khắp cơ thể.
Một đoạn văn bản được dịch miêu tả chi tiết đường đi của kinh mạch: "nằm giữa lòng bàn tay, chạy dọc cẳng tay giữa hai xương, men theo gân, luồn dưới gân vào cơ nhị đầu, tới nách rồi nối với tim". Mô tả này trùng khớp đáng ngạc nhiên với vị trí động mạch trụ - một trong hai mạch máu chính nuôi cẳng tay và bàn tay.
Một phần khác trong tài liệu mô tả "kinh tuyến" ở chân "xuất phát từ ngón cái, chạy dọc mặt trong cẳng chân và đùi. Liên kết tại mắt cá, đầu gối và đùi. Đường đi men theo cơ khép rồi bao phủ vùng bụng".
Đường đi này hoàn toàn trùng khớp với tĩnh mạch hiển - mạch máu lớn nhất ở chân có nhiệm vụ đưa máu từ chi dưới trở về tim. Những mô tả này chứng tỏ kiến thức giải phẫu của người Trung Hoa cổ đã đạt trình độ vô cùng tinh vi.
Phát hiện này đặc biệt quan trọng vì hai lý do. Thứ nhất, xét niên đại từ thời nhà Hán (206 TCN - 220 SCN), đây chính là tài liệu y học cổ nhất thế giới mô tả cấu trúc cơ thể người.
Như bài báo nhấn mạnh, văn bản chữ Hán này "là bản đồ giải phẫu cổ xưa nhất còn tồn tại, được soạn ra nhằm cung cấp kiến thức cô đọng về cơ thể người cho sinh viên y khoa và thầy thuốc thời cổ đại".
Trước đây, giới học thuật vẫn cho rằng những bản vẽ giải phẫu bằng tay cổ nhất có nguồn gốc từ Hy Lạp. Các sử gia tin rằng những thầy thuốc Hy Lạp như Herophilus và Erasistratus (sống trước thời nhà Hán) có thể đã biên soạn các tài liệu y học tương tự.
Dù phần lớn tác phẩm của họ đã thất truyền, những ghi chép từ các tác giả cổ đại khác đã giúp hậu thế biết đến di sản này. Phát hiện mới đặt ra nghi vấn về sự 'vượt trội' của y học phương Tây trong việc phát triển giải phẫu học từ sớm.
Thứ hai, văn kiện y học này cho thấy mối liên hệ mật thiết với các phương pháp trị liệu cổ, cung cấp bằng chứng rằng những thầy thuốc viết về châm cứu đã dựa trên quan sát thực tế cơ thể người chứ không chỉ dừng lại ở lý thuyết suông.
Các nhà nghiên cứu chưa xác định được đối tượng nghiên cứu trong các văn bản cổ, nhưng họ nghi ngờ rằng những hiểu biết giải phẫu có thể bắt nguồn từ việc mổ xẻ tử thi phạm nhân.
Trong xã hội Trung Quốc cổ đại, hài cốt con người được tôn kính như vật thiêng, nhưng đặc ân được bảo quản thân thể có lẽ không dành cho những người thuộc tầng lớp thấp kém.
Nghiên cứu còn chỉ ra rằng phát hiện này thách thức 'tư duy lấy châu Âu làm trung tâm' trong ngành y. Trước đây, giới học thuật thường bỏ qua các phương pháp y học cổ từ những nền văn hóa phi phương Tây dù họ sở hữu bề dày lịch sử y thuật đáng nể.
Đặc biệt, Trung Quốc sở hữu truyền thống y học lâu đời hàng thiên niên kỷ, với những kiệt tác như Cun Zhen Tu - Bản đồ giải phẫu chân thực và Ou Xifan Wuy Zang Tu - Minh họa giải phẫu ngũ tạng từ thời nhà Tống năm 960 SCN.
Nhờ nghiên cứu mới làm rõ giá trị của y học cổ truyền Trung Quốc, có lẽ di sản y học đồ sộ của quốc gia này cuối cùng sẽ được thế giới công nhận xứng đáng. Đây không chỉ là bước đột phá trong khảo cổ mà còn mở ra chương mới trong hiểu biết về sự đa dạng của tri thức y học nhân loại.
