Buzz
Vấn đề là không chỉ mặt đất chuyển động mà cả bạn, chiếc máy bay và thậm chí cả bầu khí quyển cũng quay theo Trái Đất.
Nhiều người đã tự hỏi: "Vì Trái Đất quay từ tây sang đông với tốc độ hơn 1.600 km/giờ, nếu bay ngược chiều, tức là bay về phía tây, liệu có thể đến đích nhanh hơn không?". Dù nghe có vẻ hợp lý, nhưng thực tế, bay về phía tây lại mất nhiều thời gian hơn bay về phía đông.
Hãy tưởng tượng bạn đứng ở xích đạo, nơi Trái Đất quay với tốc độ khoảng 1.670 km/giờ. Nếu bạn nhảy lên không trung, liệu bạn có "bị bỏ lại phía sau" khi hành tinh tiếp tục quay dưới chân? Dĩ nhiên là không. Khi bạn nhảy, bạn mang theo quán tính quay của Trái Đất, và khi rơi xuống, bạn sẽ đáp đúng vị trí ban đầu.
Hiện tượng này là do quán tính, một nguyên lý vật lý cơ bản cho biết: một vật đang chuyển động sẽ tiếp tục chuyển động với cùng vận tốc và hướng, trừ khi có lực khác tác động. Khi máy bay cất cánh, nó cũng mang theo quán tính quay của Trái Đất.
Vì vậy, dù Trái Đất quay dưới chân, chiếc máy bay vẫn di chuyển cùng với hành tinh, chứ không phải đứng yên để đợi Trái Đất tự quay đưa điểm đến đến gần.
Một hiểu lầm khác là cho rằng bầu khí quyển đứng yên trong khi Trái Đất quay bên dưới. Nếu đúng như vậy, chúng ta sẽ phải sống trong những cơn gió mạnh với vận tốc hàng nghìn km/giờ.
Thực tế, lực ma sát và trọng lực khiến không khí quay cùng Trái Đất. Khi máy bay bay trong không khí, thực chất nó đang di chuyển trong một "khối khí" cũng quay theo hành tinh, giống như bạn di chuyển trong cabin của một tàu vũ trụ khổng lồ.
Tuy nhiên, có một yếu tố làm cho việc bay theo hướng đông hay tây không hoàn toàn giống nhau: các luồng phản lực (jet streams). Đây là những dải gió mạnh, hẹp, ở độ cao khoảng 9-12 km, có thể đạt tốc độ trên 300 km/giờ. Những luồng gió này thường di chuyển từ tây sang đông, cùng chiều với quay của Trái Đất.
Theo trang Simple Flying, chính các luồng phản lực này khiến việc "bay về phía đông" (ví dụ từ New York sang London) thường nhanh hơn so với bay ngược lại. Khi bay về phía đông, máy bay được "đẩy" bởi các luồng gió mạnh này, giúp tiết kiệm thời gian và nhiên liệu. Ngược lại, bay về phía tây, máy bay phải "bay ngược gió", khiến thời gian di chuyển lâu hơn.
NASA giải thích hiện tượng này bằng hiệu ứng Coriolis, một nguyên lý địa lý mà vật lý gọi là: do Trái Đất quay quanh trục, tốc độ quay tại xích đạo nhanh hơn ở các vĩ độ cao. Khi không khí di chuyển giữa các vĩ độ khác nhau, sự khác biệt này khiến gió bị lệch hướng về phía đông ở một số khu vực và về phía tây ở những khu vực khác.
Chính sự lệch này tạo ra các dòng khí mạnh mẽ bao quanh hành tinh, góp phần hình thành các luồng phản lực.
Nói cách khác, bay ngược chiều quay của Trái Đất không giúp bạn đến nơi nhanh hơn, vì chiếc máy bay, bầu khí quyển và cả bạn đều "đồng hành" với Trái Đất trong chuyển động quay của nó. Thứ duy nhất ảnh hưởng đáng kể đến thời gian bay chính là hướng và tốc độ gió, sản phẩm gián tiếp của chính sự quay ấy.
Nếu bạn từng nghĩ chỉ cần "treo" máy bay lên trời và chờ Trái Đất tự quay để đưa đích đến gần hơn, thì thật tiếc, vũ trụ không vận hành như vậy. Bạn không thể ngồi im và để hành tinh tự xoay đưa bạn đến nơi nhanh hơn. Muốn đi nhanh, bạn vẫn phải bay, và nếu có thể, hãy chọn hướng đông, vì Trái Đất và gió sẽ "đẩy bạn đi nhanh hơn một chút".
