Buzz
Khoảng 5% dân số không có cảm giác hứng thú với âm nhạc, và một con đường trong não có thể lý giải nguyên nhân này.
Khi một giai điệu quen thuộc cất lên, đa số chúng ta cảm nhận một sự quen thuộc: có thể là cơn rùng mình, nhịp tim nhanh hơn, hoặc là sự thôi thúc muốn nhún nhảy theo nhạc.
Tuy nhiên, đối với một số người, trải nghiệm này hoàn toàn không tồn tại. Dù bài hát có hấp dẫn đến đâu, họ vẫn không có phản ứng, lãnh đạm. Đây không phải do sở thích cá nhân hay thính giác kém, mà là một hiện tượng có cơ sở khoa học, được gọi là chứng mất cảm xúc âm nhạc cụ thể.
Một nghiên cứu gần đây được đăng trên tạp chí Trends in Cognitive Sciences đã đi sâu vào việc giải thích hiện tượng này. Nghiên cứu cho rằng sự thờ ơ này là kết quả của sự gián đoạn trong quá trình truyền tải thông tin trong não.
Về cơ bản, âm thanh vẫn được tiếp nhận qua hệ thống thính giác một cách bình thường, nhưng thông điệp lại không thể đến được khu vực trong não chịu trách nhiệm về cảm giác thích thú. Kết quả là, người nghe vẫn có thể tiếp thu âm nhạc, nhưng không cảm thấy niềm vui hay sự thư giãn mà âm nhạc mang lại.
Cây cầu gãy trong não bộ
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng những người mắc chứng mất khoái cảm âm nhạc có thính giác hoàn toàn bình thường và phản ứng như bình thường với các kích thích gây khoái cảm khác, chẳng hạn như khi họ thắng tiền trong một trò chơi. Khi đó, trung tâm phần thưởng trong não, nhân accumbens, sẽ được kích hoạt.
Tuy nhiên, khi nghe bài hát yêu thích, nhân accumbens của họ gần như không có phản ứng. Điều này cho thấy vấn đề không phải là khả năng cảm nhận niềm vui nói chung, mà là sự thiếu kết nối giữa thính giác và hệ thống phần thưởng.
Theo nghiên cứu gần đây, nguyên nhân là do sự kết nối trong não bộ. Niềm vui âm nhạc phụ thuộc vào mức độ hoạt động của các vùng thính giác, đặc biệt là hồi thái dương bên phải, khi chúng giao tiếp với nhân accumbens. Trong chứng mất khoái cảm âm nhạc, sự liên kết này bị gián đoạn. Mạch phần thưởng vẫn hoạt động, nhưng 'cầu nối' dẫn đến nó đã bị 'gãy'.
Các nhà khoa học giải thích rằng âm thanh sau khi được xử lý kỹ lưỡng sẽ đi qua các trung tâm định giá như vỏ não trán ổ mắt và thùy đảo trước khi đến nhân accumbens. Sự khác biệt về tính toàn vẹn của các con đường này là yếu tố quyết định cách mỗi người cảm nhận giá trị của âm nhạc.
Khung lý thuyết này cũng tương thích với những gì chúng ta biết về hóa học khen thưởng: dopamine và opioid giúp chuyển hóa căng thẳng và giải phóng cảm xúc, đặc biệt quan trọng trong âm nhạc, nơi mà sự kỳ vọng và bất ngờ diễn ra liên tục từng giây từng phút.
Di truyền và bản câu hỏi đánh giá
Để nghiên cứu chứng mất khoái cảm âm nhạc một cách có hệ thống, các nhà khoa học đã phát triển bộ câu hỏi chuyên biệt mang tên Bản câu hỏi khen thưởng âm nhạc Barcelona (BMRQ). Bộ câu hỏi này đo lường năm cách mà âm nhạc có thể mang lại sự khen thưởng: gợi lên cảm xúc, điều hòa tâm trạng, phần thưởng xã hội, sự tham gia của cảm biến vận động (gõ, nhảy, hát) và việc tìm kiếm âm nhạc.
Những người mắc chứng này thường có điểm rất thấp ở cả năm tiêu chí. Bộ câu hỏi này đã được kiểm tra trên nhiều ngôn ngữ, cho thấy một phổ phản ứng đa dạng với âm nhạc, từ thờ ơ hoàn toàn đến cực khoái âm nhạc (những người không thể tưởng tượng cuộc sống thiếu âm nhạc).
Nghiên cứu về cặp song sinh cũng chỉ ra rằng các yếu tố di truyền giải thích đến 54% sự khác biệt về mức độ yêu thích âm nhạc của mỗi người, khẳng định tầm quan trọng của gen.
Tuy nhiên, không phải mọi khía cạnh của âm nhạc đều trở nên vô vị. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng niềm vui từ việc di chuyển theo nhịp điệu - sự thích thú đơn giản khi lắc lư hoặc gõ nhịp - có thể vẫn còn nguyên vẹn.
Điều này gợi ý rằng các con đường âm nhạc chủ yếu liên quan đến nhịp điệu có thể phục hồi tốt hơn so với những con đường xử lý cao độ và hòa âm.
Triển vọng cho y học và tâm lý học
Các nhà khoa học tin rằng cùng một lý thuyết có thể giúp giải thích tại sao cảm giác khoái cảm lại khác nhau ở các lĩnh vực. Mỗi giác quan có một lộ trình riêng biệt đến trung tâm tưởng thưởng chung. Sự kết nối dọc theo các con đường này có thể định hình ai sẽ yêu thích món tráng miệng, một bức tranh hay sự tiếp xúc và ai thì không.
Nghiên cứu này mở ra những cơ hội mới cho các nhà khoa học. Liệu chứng mất khoái cảm âm nhạc có thể được chữa trị? Liệu việc luyện tập có thể phục hồi các liên kết bị đứt? Các nghiên cứu điều biến thần kinh ban đầu cho thấy những tín hiệu tích cực. Khi các nhà khoa học tác động vào mạch phần thưởng bằng kích thích không xâm lấn, niềm vui âm nhạc đã được ghi nhận là có thể tăng lên.
Bằng cách tìm hiểu những điểm mà các cầu nối này bị gián đoạn, chúng ta có thể hiểu rõ hơn về các rối loạn liên quan đến phần thưởng như chứng mất khoái cảm (không có khả năng cảm nhận niềm vui), nghiện ngập hoặc rối loạn ăn uống.
Đối với những người 'không thể tưởng tượng được cuộc sống thiếu âm nhạc', họ có thể nhận thấy rằng cùng một cây cầu có thể bị đổ vỡ đối với người này, nhưng lại là một cây cầu vững chắc đối với người khác. Cuối cùng, giai điệu chỉ thực sự chạm đến trái tim nếu nó có thể vượt qua cầu nối giữa thính giác và cảm xúc.
