Buzz
Mặc dù Tết Trùng Cửu ngày nay không còn phổ biến như trước, nhưng mỗi khi nhắc đến, những người lớn tuổi vẫn không giấu được cảm xúc, nhớ về một ngày Tết đầy ý nghĩa và là một phần không thể thiếu trong văn hóa Việt Nam.
1. Tết Trùng Cửu là gì?
Tết Trùng Cửu, hay còn gọi là Tết Trùng Dương, Tết hoa cúc, Tết người cao tuổi, Tết người già, được tổ chức vào ngày 9 tháng 9 âm lịch hàng năm. Tên gọi này xuất phát từ việc ngày 9 tháng 9 mang lại sự lặp lại của con số 9, tượng trưng cho sự trường thọ và may mắn.
Một tên gọi khác của ngày Tết này là 'Tứ Thành', với ý nghĩa 'Tạm biệt cỏ xanh', bởi vào dịp này là cuối mùa Thu, lúc cỏ xanh, cây cối đang nở rộ, rất lý tưởng cho những chuyến du ngoạn. Vì vậy, Tết Trùng Dương được coi là ngày cuối cùng để tận hưởng trước khi mùa Đông lạnh giá kéo đến. Tết Trùng Cửu trong tiếng Anh gọi là Double Ninth Festival, còn trong tiếng Trung là 重九 (Trùng Cửu) hoặc 重阳 (Trùng Dương).
Ngày Trùng Cửu có tốt hay không?
Ngày Tết Trùng Cửu có nguồn gốc từ Trung Quốc và sau đó đã lan rộng sang Việt Nam. Mặc dù có nhiều câu chuyện khác nhau về ý nghĩa của ngày này, cả tốt lẫn xấu, nhưng nhìn chung, người ta vẫn coi đây là một ngày đẹp. Đây là dịp để con cháu thể hiện lòng kính trọng đối với những người cao tuổi trong gia đình.
Ngoài ra, trong tiếng Trung, hai con số 9 được đọc là “cửu cửu 九 九”, đồng âm với “cửu cửu 久 久”, mang ý nghĩa lâu dài và trường thọ. Vì thế, ngày Trùng Cửu cũng được xem là một ngày may mắn, tốt lành.
Vào mỗi dịp Tết Trùng Cửu, người dân Trung Quốc lại cùng nhau leo núi, ngắm hoa cúc và thưởng thức bánh bò, tạo nên không khí vui tươi, ấm áp của ngày lễ đặc biệt này.
2. Nguồn gốc của Tết Trùng Cửu
Có nhiều truyền thuyết về ngày Tết này, nhưng có hai câu chuyện được nhắc đến nhiều nhất:
+ Một câu chuyện kể về một con quái vật sống dưới sông, chuyên mang dịch bệnh cho người dân ở tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc.
Ngôi làng của chàng trai tên Huấn Canh phải chịu đựng nhiều trận dịch bệnh, và anh cũng đã mất cả cha mẹ vì căn bệnh này.
Anh tìm đến một đạo sĩ bất tử, người có sức mạnh siêu nhiên, nhờ giúp đỡ. Một ngày nọ, vị đạo sĩ bảo Huấn Canh rằng con quái vật sẽ quay lại vào ngày 9 tháng 9 để gây bệnh.
Vị đạo sĩ còn chỉ cho Huấn Canh cách xua đuổi con quái vật. Trở về quê vào sáng ngày 9 tháng 9 âm lịch, Huấn Canh triệu tập dân làng lên một ngọn đồi và phát cho mỗi người lá cây chó đẻ và rượu hoa cúc.
Khi con quái vật xuất hiện, mùi hương của cây cỏ và rượu khiến nó choáng váng, và cuối cùng Huấn Canh đã đâm chết con quái vật.
Từ đó, tục lệ lên nơi cao vào ngày 9 tháng 9 để tránh dịch bệnh đã được truyền từ đời này qua đời khác.
+ Một câu chuyện khác kể rằng, một ông lão đã đến gặp một người nông dân và khuyên anh ta nên di chuyển lên một vùng đất cao để tránh một tai họa sắp xảy ra vào ngày 9 tháng 9.
Ông dặn: “Càng lên cao càng tốt”, nhưng khi người nông dân chia sẻ lời khuyên này với dân làng, không ai tin. Cuối cùng, người nông dân đã quyết định leo lên đỉnh núi cùng gia đình. Khi nhìn xuống, anh thấy ngôi nhà và dân làng của mình đang chìm trong biển lửa.
Kể từ đó, vào ngày 9 tháng 9, người ta thường leo lên nơi cao để tránh khỏi tai họa.
Ông dặn: “Càng lên cao càng tốt”, nhưng khi người nông dân chia sẻ lời khuyên này với dân làng, không ai tin. Cuối cùng, người nông dân đã quyết định leo lên đỉnh núi cùng gia đình. Khi nhìn xuống, anh thấy ngôi nhà và dân làng của mình đang chìm trong biển lửa.
Kể từ đó, vào ngày 9 tháng 9, người ta thường leo lên nơi cao để tránh khỏi tai họa.
3. Các phong tục trong ngày Tết Trùng Dương
3.1. Lên vùng cao
Theo truyền thuyết cổ xưa, vào ngày 9 tháng 9, nhiều người thường lên các vùng ngoại ô hoặc vùng núi cao để leo núi, tưởng nhớ đến truyền thống 'lên cao lánh nạn' của tổ tiên. Đây cũng là dịp để họ chiêm ngưỡng vẻ đẹp của thiên nhiên và tận hưởng không khí trong lành.
3.2. Bánh Trùng Dương
Bánh cao, hay còn gọi là bánh Trùng Dương, là món ăn truyền thống của người Trung Quốc trong dịp Tết Trùng Dương. Bánh này còn được gọi với những tên khác như bánh hoa, bánh cúc, bánh ngũ sắc...
Đây là loại bánh đặc biệt được chế biến bởi những nghệ nhân tài ba, với nguyên liệu chủ yếu từ bột và các loại hoa quả khô như nho, táo.
Bánh Trùng Dương truyền thống được làm từ chín lớp bột gạo xay nhuyễn, ngào đường đỏ và hấp chín, tạo thành 9 tầng giống như hình tháp, biểu trưng cho đỉnh cao và con số 9, mang ước nguyện mọi sự đều thuận lợi, công việc đều thăng tiến.
Trên bánh, người ta thường nặn hình hai con dê nhỏ tượng trưng cho trùng dương. Cùng với đó, người ta trang trí một ngọn đèn nến biểu trưng cho việc trèo lên cao và cắm một lá cờ giấy đỏ tượng trưng cho lá châu du 茱萸.
3.3. Ngắm hoa cúc và uống rượu hoa cúc
Ngày 9 tháng 9 âm lịch thường rơi vào tháng 10 dương lịch, khi thời tiết cuối Thu rất dễ chịu và nhiều loài hoa nở, trong đó có hoa cúc. Hoa cúc tượng trưng cho sức sống mãnh liệt, sự cao thượng, tình bạn và vẻ đẹp thanh nhã của các bậc danh sĩ. Cúc được xếp vào một trong bốn loài hoa của quân tử: Mai - Lan - Cúc - Trúc.
Ngắm hoa cúc là một trong những phong tục không thể thiếu trong ngày 9/9 âm lịch. Ngoài ra, người ta còn thưởng thức rượu hoa cúc trong khi chiêm ngưỡng vẻ đẹp của loài hoa này.
Truyền thống này bắt nguồn từ một nhà thơ nổi tiếng thời nhà Tấn (265-420), Đào Tiềm, người yêu thích thơ ca, rượu và hoa cúc. Ông đã đưa ra ý tưởng thưởng rượu khi ngắm hoa, và từ đó, phong tục này trở thành một phần không thể thiếu của ngày lễ.
Ngắm hoa cúc là một trong những phong tục không thể thiếu trong ngày 9/9 âm lịch. Ngoài ra, người ta còn thưởng thức rượu hoa cúc trong khi chiêm ngưỡng vẻ đẹp của loài hoa này.
Truyền thống này bắt nguồn từ một nhà thơ nổi tiếng thời nhà Tấn (265-420), Đào Tiềm, người yêu thích thơ ca, rượu và hoa cúc. Ông đã đưa ra ý tưởng thưởng rượu khi ngắm hoa, và từ đó, phong tục này trở thành một phần không thể thiếu của ngày lễ.
Rượu hoa cúc có tác dụng gì?
Theo danh y đời nhà Minh, hoa cúc có tác dụng chữa nhiều bệnh như đau mắt, chóng mặt, nhức đầu, và giải phong nhiệt.
Rượu hoa cúc có thể giúp phòng tránh trúng gió, giải nhiệt, bổ gan, sáng mắt, tiêu viêm và giải độc. Với vị đắng, người xưa tin rằng uống loại rượu này sẽ giúp kéo dài tuổi thọ, vì vậy họ gọi nó là 'rượu trường thọ'.
Rượu hoa cúc có thể giúp phòng tránh trúng gió, giải nhiệt, bổ gan, sáng mắt, tiêu viêm và giải độc. Với vị đắng, người xưa tin rằng uống loại rượu này sẽ giúp kéo dài tuổi thọ, vì vậy họ gọi nó là 'rượu trường thọ'.
3.4. Mặc đồ cây mã đề
Vào thời xưa, cây mã đề được coi là một vật bảo vệ cơ thể khỏi các loại bệnh tật nguy hiểm và thảm họa.
Mọi người thường mang cây mã đề quanh cánh tay hoặc làm một gói nhỏ để buộc vào thắt lưng, coi đây như một cách để trừ tà. Tuy nhiên, với sự phát triển của xã hội hiện đại, phong tục này đã không còn được duy trì rộng rãi.
. Cài lá châu du
Người xưa tin rằng mang theo lá cây châu du (hay còn gọi là cây dầu Việt) bên mình sẽ giúp xua đuổi tà ma. Vì vậy, họ thường cài lá vào người hoặc bỏ vào túi vải và đeo theo, đặc biệt là với phụ nữ và trẻ em, để trừ tà.
Phong tục này rất phổ biến vào thời Đường, khi loại cây này được sử dụng để chữa bệnh.
Đây là một loại cây nhỏ, cao hơn một trượng, lá hình lông vũ, mùa hè nở hoa trắng. Quả của cây có cơm béo ngậy, màu vàng, và khi chín, quả chuyển sang màu tím đỏ. Ngoài vị đắng, cây này còn có mùi thơm nhẹ.
3.6. Đeo hạt thù du
Tết Trùng Cửu diễn ra vào thời điểm giao mùa từ thu sang đông, khi muỗi thường xuất hiện và gây ra bệnh dịch. Vì vậy, người xưa thường đeo túi thơm chứa hạt thù du để phòng ngừa bệnh tật.
Hoa thù du còn được gọi là hoa hoàng kim của mùa xuân trong văn hóa Nhật Bản ('xuân hoàng kim hoa', 'hoàng' là vàng, 'kim' là vàng). Hoa mai báo hiệu mùa xuân sắp tới, còn hoa thù du là dấu hiệu mùa xuân đã đến. Tên khoa học của cây là Cornus officinalis, còn gọi là sơn thù du.
Thù du là một loại thảo dược có mùi nồng, có độc tính nhẹ, có tác dụng xua đuổi côn trùng. Người xưa thường đặt hạt thù du vào túi thơm hoặc trong trái hồ lô có nhiều lỗ nhỏ mang theo bên mình để giúp mùi hương lan tỏa, tiêu diệt côn trùng.
Ngày nay, việc may túi thơm và chế tác hồ lô chứa hạt thù du vẫn được duy trì ở một số nơi.
4. Tết Trùng Cửu ở các nước trên thế giới
Có thể thấy, Tết Trùng Dương với phong tục uống rượu hoa cúc và đeo cành thù du có nhiều nét tương đồng với Tết Đoan Ngọ, nơi người ta uống rượu hùng hoàng và treo cành xương bồ, trần ngải. Mục đích của cả hai nghi lễ này đều là phòng trừ bệnh tật và côn trùng trong thời gian giao mùa.
4.1. Tết Trùng Dương ở Trung Quốc
Ở Trung Quốc, Tết Trùng Cửu là một trong những lễ hội quan trọng nhất trong năm. Vào dịp này, người dân sẽ cùng nhau leo núi để chiêm ngưỡng hoa cúc nở rộ và cắm thù du, loài hoa vừa có mùi thơm dễ chịu, vừa dùng làm thuốc.
Ngoài ra, vào ngày này, người ta còn thưởng thức loại bánh gọi là 'bánh Trùng Cửu'. Đây là món ăn đặc trưng của những vùng không có núi, và được coi như một cách thay thế cho việc leo lên núi cao.
Theo dân gian, số 99 tượng trưng cho sự trường thọ và may mắn, vì vậy ăn bánh này cũng là một cách để cầu mong sức khỏe và tuổi thọ dài lâu.
Ngoài ra, vào ngày này, người ta còn thưởng thức loại bánh gọi là 'bánh Trùng Cửu'. Đây là món ăn đặc trưng của những vùng không có núi, và được coi như một cách thay thế cho việc leo lên núi cao.
Theo dân gian, số 99 tượng trưng cho sự trường thọ và may mắn, vì vậy ăn bánh này cũng là một cách để cầu mong sức khỏe và tuổi thọ dài lâu.
4.2. Ngày Trùng Cửu ở Nhật Bản
Tại Nhật Bản, ngày lễ này được gọi là Chōyō - Lễ hội hoa cúc (Kiku no Sekku).
Tết Trùng Cửu là một trong năm lễ hội thiêng liêng nhất ở Nhật Bản. Lễ hội này được tổ chức vào ngày 9 tháng 9 theo lịch Gregorian, khác với lịch âm như ở các nước khác.
Tết Trùng Cửu là một trong năm lễ hội thiêng liêng nhất ở Nhật Bản. Lễ hội này được tổ chức vào ngày 9 tháng 9 theo lịch Gregorian, khác với lịch âm như ở các nước khác.
Một buổi lễ lớn vào ngày Trùng Cửu sẽ được tổ chức tại các ngôi đền Shinto và chùa Phật giáo, với hy vọng kéo dài tuổi thọ của con người.
Trong buổi lễ, mọi người cùng nhau thưởng thức rượu Sake và các món ăn truyền thống như gạo hạt dẻ với bánh mochi.
4.3. Ngày Trùng Cửu ở Hàn Quốc
Tại Hàn Quốc, ngày lễ này được gọi là Jungyangjeol.
Vào dịp này, mọi người tổ chức các hoạt động nhằm tăng cường sức khỏe như: Mang củi, leo đồi núi, dã ngoại và cắm hoa cúc.
Bánh truyền thống của Hàn Quốc trong ngày Trùng Cửu là bánh kếp có chứa lá hoa cúc.
Vào dịp này, mọi người tổ chức các hoạt động nhằm tăng cường sức khỏe như: Mang củi, leo đồi núi, dã ngoại và cắm hoa cúc.
Bánh truyền thống của Hàn Quốc trong ngày Trùng Cửu là bánh kếp có chứa lá hoa cúc.
4.4. Tết Trùng Cửu ở Việt Nam
Vào thời Lý - Trần, các nho sĩ Việt Nam cũng tổ chức các hoạt động như leo núi và uống rượu hoa cúc trong dịp Tết Trùng Cửu, gọi đây là 'thưởng Tết Trùng Dương'.
Mặc dù ngày Trùng Cửu hiện nay không còn ảnh hưởng lớn trong văn hóa Việt Nam, nhưng nó vẫn được coi là một ngày lễ quan trọng của Nho giáo.
Hiện nay, một số người vẫn duy trì các phong tục vào ngày này để cầu mong may mắn, sức khỏe, đồng thời thể hiện lòng hiếu kính và tri ân đối với ông bà, cha mẹ.
Mặc dù ngày Trùng Cửu hiện nay không còn ảnh hưởng lớn trong văn hóa Việt Nam, nhưng nó vẫn được coi là một ngày lễ quan trọng của Nho giáo.
Hiện nay, một số người vẫn duy trì các phong tục vào ngày này để cầu mong may mắn, sức khỏe, đồng thời thể hiện lòng hiếu kính và tri ân đối với ông bà, cha mẹ.
5. Làm gì để nhận may mắn trong ngày Trùng Cửu
Vào ngày 9/9, người dân thực hiện nhiều hoạt động ý nghĩa nhằm cầu chúc may mắn cho bản thân và gia đình.
5.1. Thăm cha mẹ, ông bà
Đối với một số người, Tết Trùng Cửu là dịp để bày tỏ lòng kính trọng và yêu thương đối với người lớn tuổi.
Sau mùa Thu, khi hoa màu đã được thu hoạch, con cháu trong nhà sẽ chuẩn bị những món ăn ngon và dành tặng cho cha mẹ, ông bà.
Trong ngày này, bạn có thể đến thăm mộ tổ tiên để dọn dẹp và cúng dường, hoặc đơn giản là dành thời gian bên những người thân lớn tuổi, thăm hỏi và chia sẻ tình cảm.
Ngoài ra, đây cũng là dịp lý tưởng để tổ chức một chuyến du lịch gia đình, hoặc tổ chức bữa tiệc sum vầy, tận hưởng thời tiết đẹp.
5.2. Mua vàng để may mắn
Tương truyền rằng vào ngày Trùng Cửu với hai con số 9, nếu mua vàng và tích trữ trong nhà thì sẽ mang lại nhiều may mắn. Việc mua vàng vào ngày này được cho là có thể giữ được lộc suốt cả năm.
Vì vậy, Tết Trùng Dương cũng là dịp để mọi người mua vàng về nhà để cầu may mắn và thu hút vượng khí.
5.3. Ném cam vàng ra cửa để nhận may mắn
Vào thời điểm cuối Thu, khi cam vàng đang vào mùa, người xưa truyền miệng rằng ném một quả cam vàng trong ngày Tết Trùng Cửu có thể đẩy lùi những điều không may, đồng thời đón nhận những điều may mắn.
Để làm vậy, người ném cam phải cầm quả cam trong tay và đọc nhỏ những hy vọng về sức khỏe, công việc, cuộc sống hoặc tình duyên… Sau đó mới thực hiện hành động ném quả cam. Ở một số nơi, họ còn viết những lời cầu nguyện lên vỏ quả cam trước khi ném.
Trên đây là những thông tin bổ ích về Tết Trùng Cửu - một nét đẹp văn hóa lâu đời. Dù hiện nay mọi người chỉ thắp nhang tưởng nhớ, không còn làm mâm cỗ lớn như trước, nhưng ngày này vẫn mang một ý nghĩa đặc biệt.
