Buzz
Khám phá gây sốc này không chỉ đảo lộn nhận thức truyền thống về vai trò thụ động của ếch cái trong mùa sinh sản, mà còn phơi bày những chiến thuật sinh tồn đầy bất ngờ và tàn khốc trong vương quốc lưỡng cư.
Một công trình nghiên cứu đăng tải trên tạp chí Royal Society Open Science tiết lộ những phát hiện mới về loài ếch châu Âu phổ biến (Rana temporaria), chứng minh rằng ếch cái hoàn toàn không cam chịu vai trò bị động trước sự tranh giành ái tình của các con đực.
Thực tế, chúng chủ động áp dụng nhiều biện pháp phòng vệ, có khi quyết liệt, để thoát khỏi tình trạng bị nhiều ếch đực đồng loạt bám chặt - hiện tượng nguy hiểm thường được gọi là "quả bóng giao phối" (mating ball) có thể khiến con cái thiệt mạng.
Tiến sĩ Carolin Dittrich, trưởng nhóm nghiên cứu tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Berlin, nhận định: "Trước nay giới khoa học vẫn quan niệm con cái không thể chọn lựa bạn tình hay tự bảo vệ trước sự cưỡng ép của con đực".
Thế nhưng, công trình của bà đã chứng minh quan điểm này có thể không còn chính xác. "Những con cái trong các khu vực sinh sản tập trung không hề thụ động như chúng ta từng tưởng", Tiến sĩ Dittrich khẳng định.
Trong cuộc chiến sinh tồn khốc liệt nơi hoang dã, để né tránh sự săn đuổi không mong muốn của con đực, một số loài ếch cái đã áp dụng chiến lược cực đoan nhưng vô cùng hiệu quả: ngụy trang bằng cách giả chết.
Bật mí những mánh khóe 'thượng thừa' của các nàng ếch
Để ghi nhận chính xác các hành vi này, Dittrich cùng đồng nghiệp là tiến sĩ Mark-Oliver Rödel đã tiến hành thí nghiệm bằng cách cho mỗi ếch đực vào chung chuồng với hai ếch cái có kích cỡ khác nhau. Toàn bộ quá trình giao phối được ghi hình tỉ mỉ. Kết quả từ 54 cá thể cái bị đực tấn công đã tiết lộ những chiến lược phòng thủ đáng kinh ngạc:
Biện pháp đầu tiên, có tới 83% ếch cái khi bị con đực ghì chặt sẽ thực hiện động tác xoay vặn cơ thể (rotation) - một kỹ thuật vặn mình để thoát khỏi sự khống chế.
Thứ hai, gần một nửa (48%) số ếch cái bị tóm đã phát ra các âm thanh đặc biệt như tiếng rên rỉ và kêu chít chít đồng thời với động tác xoay người. Điều thú vị là những âm thanh này có tần số và cấu trúc tương đồng với tiếng gọi bạn tình của ếch đực, có tác dụng gây nhiễu hoặc cảnh báo đối phương.
Cuối cùng, chiến thuật 'ấn tượng nhất' mà ếch cái sử dụng để tránh bị làm phiền là trạng thái bất động hoàn toàn (tonic immobility), về bản chất là hành vi giả chết tinh vi.
Hiện tượng này xuất hiện ở 1/3 số ếch cái bị ghì chặt, biểu hiện bằng việc cơ thể cứng đờ, chân tay duỗi thẳng như xác chết. Nhóm nghiên cứu cũng nhận thấy trạng thái này thường đi kèm với động tác xoay người và phát ra âm thanh.
Khám phá mang tính đột phá này không chỉ thay đổi hoàn toàn nhận thức về tính thụ động của ếch cái trong mùa sinh sản, mà còn phơi bày những chiến lược sinh tồn kỳ lạ và đầy tính cạnh tranh trong thế giới loài lưỡng cư.
Nghiên cứu còn chỉ ra rằng những cá thể cái có kích thước nhỏ hơn (thường là non trẻ và ít kinh nghiệm sinh sản) có xu hướng áp dụng đồng thời cả ba chiến thuật phòng vệ này nhiều hơn so với các con cái trưởng thành.
Các nhà khoa học đưa ra giả thuyết rằng trạng thái bất động có thể là phản ứng căng thẳng, thường gặp nhiều hơn ở những cá thể thiếu kinh nghiệm.
Điều ngạc nhiên là hiện tượng bất động này thực ra không phải mới được phát hiện. Tiến sĩ Dittrich chia sẻ: "Tôi đã tìm thấy tài liệu mô tả hành vi này trong một cuốn sách từ năm 1758 của Rösel von Rosenhoff, nhưng sau đó không được đề cập đến nữa". Dù kỳ lạ, ba chiến thuật này đã giúp 25 con cái thoát khỏi sự quấy rối của con đực, chứng minh tính hiệu quả rõ rệt.
Trước đây, giới chuyên môn vẫn quan niệm rằng ếch cái không có khả năng chọn lựa hay tự vệ trước 'sự cưỡng ép từ phía con đực'.
Ý nghĩa sâu xa và những giới hạn trong nghiên cứu
Nhóm nghiên cứu nhận định rằng những hành vi này có thể mang nhiều mục đích khác nhau. Trong khi động tác xoay tròn giúp ếch cái thoát khỏi sự kiểm soát của con đực, nó cũng có thể là cách đánh giá sức mạnh và độ bền của đối phương - những yếu tố quan trọng giúp tăng khả năng sống sót nếu con đực đó có thể đánh bại các đối thủ và ngăn chặn sự hình thành 'quả bóng giao phối' nguy hiểm.
Nghiên cứu này vẫn tồn tại một số hạn chế. Cần mở rộng quy mô mẫu để xác định liệu các con cái nhỏ có thực sự thành công hơn trong việc trốn thoát hay không. Ngoài ra, thí nghiệm chỉ thực hiện với một con đực cho mỗi cặp cái, trong khi ngoài tự nhiên, nhiều con đực có thể cùng tranh giành một con cái.
Theo Tiến sĩ Dittrich: "Ngoài tự nhiên, hiện tượng quả bóng giao phối khá phổ biến, nhưng ếch cái cũng dễ trốn thoát hơn nhờ môi trường đa dạng với nhiều chỗ ẩn nấp". Dù các phương pháp phòng vệ này có hiệu quả trong tự nhiên, mức độ thành công vẫn cần được nghiên cứu thêm.
Một loài ếch phổ biến tại Thụy Sĩ.
Tuy nhiên, Tiến sĩ Dittrich nhấn mạnh nghiên cứu đã mở ra góc nhìn mới về hành vi phức tạp của ếch cái. "Dù đây là loài ếch phổ biến và tưởng như đã được nghiên cứu kỹ, vẫn còn nhiều khía cạnh bất ngờ mà chúng ta chưa khám phá hết", bà kết luận.
Khám phá này không chỉ làm giàu thêm kiến thức về thế giới động vật mà còn chứng minh rằng ngay cả những loài tưởng chừng đơn giản nhất cũng sở hữu những chiến lược sinh tồn vô cùng tinh vi và bất ngờ.
