1. Tháp Mường Luân
Tháp Mường Luân là một di sản kiến trúc nghệ thuật có giá trị lịch sử nằm ở bản Mường Luân 1, thuộc xã Mường Luân, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, Việt Nam. Tọa lạc dưới chân núi Hủa Ta, bên bờ dòng Nậm Ma, tháp đã được công nhận là di tích lịch sử văn hoá cấp I, quốc gia theo Quyết định số 10/QĐ-VH-TT ngày 9/2/1981.
Được xây dựng vào giữa thế kỷ 16, công trình này là kết quả của sự hợp tác lao động giữa cộng đồng các dân tộc Lào và người dân địa phương trong suốt nhiều năm. Tháp không chỉ là biểu tượng cho sự đoàn kết giữa hai dân tộc Việt - Lào mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc.
Tháp Mường Luân có thiết kế hình vuông, cao 15,5m, được chia thành ba phần chính là bệ tháp, thân tháp và ngọn tháp. Bệ tháp có hình vuông với mỗi chiều dài 8m và cao 1m, được xây dựng từ hai loại gạch khác nhau, được trang trí bằng các hoa văn và hoạ tiết cách điệu tinh xảo, như hình ảnh chim bay, rồng cuốn, quả trám, cánh sen, lưỡi mác, mặt trời và gương con...


2. Tháp Chiềng Sơ
Tháp Chiềng Sơ là một công trình kiến trúc cổ xưa với giá trị nghệ thuật, được xây dựng cách đây khoảng 400 năm tại bản Nà Muông, xã Chiềng Sơ, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên, Việt Nam. Năm 2011, tháp đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia theo quyết định số 1255/QĐ-BVHTTDL vào ngày 14 tháng 4.
Cấu trúc của tháp mang hình dáng đặc trưng giống như nậm rượu, với phần thân thu nhỏ dần từ dưới lên trên, được chia thành hai phần: Bệ tháp và Thân tháp. Đế tháp có hình vuông và chiều cao đạt 10,5 mét. Hiện tại, ngọn tháp đã bị gãy, phần mất mát dài 1,6 mét. Xung quanh tháp có bệ thờ và nhiều chi tiết trang trí như hình hoa sen, rồng và hình quả trám.
Trước đây, tại bốn góc chân tháp từng có hai bức tượng voi và hai bức tượng chó, nhưng hiện tại những tượng này đã không còn. Mặt ngoài của tháp được phủ lớp vữa màu trắng ngà, có bề mặt mịn màng, mặc dù một số góc đã bị rêu bám.
Người dân tộc Lào là những người chăm sóc và duy trì tháp như một địa điểm tâm linh quan trọng. Hàng năm, cộng đồng ở đây đều tổ chức dọn cỏ và phát quang khuôn viên xung quanh tháp để giữ gìn vẻ đẹp cũng như niềm tin của họ.
Tháng 2 năm 2013, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Điện Biên đã lên kế hoạch để tôn tạo lại khuôn viên tháp bằng cách sử dụng xi măng và dự kiến mở một con đường mới dẫn lên tháp thay thế cho lối mòn cũ.


3. Động Xá Nhè (Khó Chua La)
Động Xá Nhè, còn được gọi là Khó Chua La, là một trong những danh thắng nổi bật tại bản Pàng Dề A1, xã Xá Nhè, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên. Hang động này cách trụ sở UBND xã Xá Nhè khoảng 1km, nằm cách đường liên xã 300m và cách trung tâm huyện Tủa Chùa xấp xỉ 15km trên tuyến đường nhựa. Được hình thành qua hàng triệu năm do các quá trình kiến tạo địa chất, động sở hữu vẻ đẹp tự nhiên hoang sơ với những khối nhũ đá rực rỡ và hình dạng thú vị, tạo nên một khung cảnh thiên nhiên độc đáo.
Khó Chua La được phát hiện vào năm 2008, tọa lạc ở độ cao khoảng 1.000m so với mặt nước biển, với chiều sâu vào khoảng 800m và được chia thành ba khoang. Cửa hang có kích thước nhỏ, sâu và tọa lạc theo hướng Đông - Nam. Bên trong hang có nhiều đặc điểm nổi bật như nền đá, nhũ đá màu vàng, xám và xanh rêu, cùng các cột đá, măng đá và chuông đá. Đặc biệt, hang còn mang đến những hình vẽ tự nhiên ấn tượng, trong đó có hình ảnh của ruộng bậc thang, hoa sen, rồng và phật.
Vào ngày 9 tháng 12 năm 2015, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã công nhận hang Khó Chua La là di tích cấp quốc gia, công nhận giá trị phong cảnh của nó trong việc phục vụ nghiên cứu, khám phá địa chất và du lịch tham quan.
Hiện nay, khu vực này đang được đầu tư phát triển hạ tầng nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội, tạo công ăn việc làm và thu nhập cho người dân, đồng thời là nơi tổ chức các hoạt động văn hóa tinh thần của cộng đồng địa phương.


4. Động Pa Thơm
Động Pa Thơm, còn được gọi là động Tiên Hoa, là một hang động nằm trong dãy núi đá ở xã Pa Thơm, thuộc huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. Tên gọi Thẩm Nang Lai trong tiếng Thái có nghĩa là 'hang Tiên Hoa', hang động này nằm gần biên giới Việt-Lào, cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ khoảng 30 km về phía tây nam. Công trình này đã được công nhận là di tích cấp quốc gia theo quyết định số 309/QĐ BVHTTDL ban hành ngày 22/01/2009.
Động Pa Thơm tọa lạc gần biên giới Việt-Lào và cách trung tâm thành phố Điện Biên Phủ khoảng 30 km về hướng tây nam. Hang động nằm ở rìa xã Pa Thơm, giáp danh với xã Na Ư. Để tiếp cận, du khách có thể đi từ thành phố đến xã Noong Luống theo hướng tây nam, rồi theo con đường dọc theo dòng Nậm Nứa (Nậm Rốm), tiếp tục đến Đồn Biên phòng Pa Thơm và vào trung tâm xã là bản Pa Sa Lào, từ đó rẽ lên núi theo hướng nam. Động cách trung tâm xã khoảng 5 km.
Động Pa Thơm được ẩn mình ở lưng chừng một ngọn núi hùng vĩ. Ngay trước lối vào là một khối đá lớn hình dạng giống như đầu voi đang cúi xuống. Chiều dài của động ước tính khoảng hơn 350 m theo chiều sâu và hướng Nam. Với chín vòm lớn nhỏ được ví như những tòa thánh với chiều rộng gần 20 m. Cửa động được chắn bởi ba khối đá lớn nằm vươn ra và uốn lượn, giống như một con trăn khổng lồ, chia động thành hai lối vào ra. Khi vào sâu bên trong, du khách sẽ cảm nhận được vẻ đẹp lung linh huyền ảo của nhũ đá, mỗi nhũ đá lại mang một hình dạng khác nhau, giao thoa sắc màu dưới ánh sáng.
Bên trong động có rất nhiều nhũ đá với hình dáng sống động và màu sắc đa dạng, lung linh dưới ánh sáng của nến. Ven theo các vách tường, những khối nhũ đá tựa như các thác nước hùng vĩ đang tuôn chảy, phát ra ánh bạc, tạo nên một không gian huyền bí mà cũng đầy thơ mộng.


5. Hang động Pê Răng Ky
Ẩn mình trong dãy núi Pỉn Pàng, thuộc thôn Pê Răng Ky, xã Huổi Só, huyện Tủa Chùa, tỉnh Điện Biên, Hang động Pê Răng Ky nằm dưới chân vách đá, giữa cảnh quan núi non hùng vĩ và trùng điệp. Đây là một hang đá tự nhiên nằm trong quần thể núi đá vôi với hệ thực vật đa dạng và phong phú. Với nét đẹp độc đáo, hang động này là một kiệt tác được thiên nhiên ban tặng. Hang động Pê Răng Ky đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích danh lam thắng cảnh cấp Quốc gia theo Quyết định số 5372/QĐ-BVHTTDL vào ngày 29/12/2017.
Trước cửa hang là một khu rừng nguyên sinh, và hang động kéo dài khoảng 800m vào lòng núi. Cửa hang có kích thước nhỏ, dài 1,4m và rộng 1,2m, quay về hướng Bắc. Với địa hình được hình thành từ các quá trình karst, nơi đây có nhiều nhũ đá màu vàng, xám, xanh rêu, cùng các cột, măng và chuông đá với hình thù đa dạng, thu hút sự khám phá của du khách. Hang Pê Răng Ky gồm ba khoang chính, với chiều sâu ấn tượng khoảng 800m.
Nhờ vào sự ưu ái của thiên nhiên, Hang động Pê Răng Ky có nhiều cảnh quan kỳ thú trong đó, với những khối nhũ, măng đá và bích họa tự nhiên tạo nên một bức tranh sống động khiến du khách không khỏi say mê. Vẻ đẹp nơi đây dường như níu kéo bước chân của khách tham quan, khiến họ phải lưu luyến trước khi rời xa chốn thiên nhiên đầy thơ mộng này. Những ấn tượng đọng lại từ nghệ thuật điêu khắc của đất trời được thể hiện rõ nét tại hang động này, chứng tỏ đây là một trong những điểm đến đẹp nhất ở Tủa Chùa. Hang động được ví như một bảo tàng nghệ thuật tự nhiên, nơi hội tụ đầy đủ các hình thức điêu khắc, kiến trúc và hội họa hòa quyện hoàn hảo.
Khi đến Hang động Pê Răng Ky, du khách sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng phong cảnh thơ mộng của “sơn thủy hữu tình”, đắm chìm trong vẻ đẹp hùng vĩ của núi non cùng môi trường sinh thái trong lành bên bờ hồ sông Đà. Đặc biệt vào tiết thu, khi mặt nước sông Đà phản chiếu bầu trời xanh và mây trắng, nơi đây xứng đáng được gọi là “Hạ Long trên cạn” của vùng Tây Bắc.


6. Khu Di tích Chiến trường Điện Biên Phủ
Di tích Chiến trường Điện Biên Phủ đã được . Khu di tích này trải dài trên 45 điểm, nằm trong lòng chảo của thành phố Điện Biên Phủ, thuộc các huyện Điện Biên và Tuần Giáo, là nơi gắn liền với một trong những cuộc chiến tranh mang tính biểu tượng trong lịch sử. Đặc biệt, Đồi A1, Hầm De Castries, và Cầu Mường Thanh là những địa danh nổi bật thu hút nhiều du khách tới tham quan.
Đồi A1, nơi có vai trò chiến lược quan trọng, chính là địa điểm ghi dấu chiến thắng quyết định của quân ta vào ngày 7/5/1954. Hầm De Castries lưu giữ những hình ảnh đầy gian khổ của binh sĩ Pháp, trong khi Cầu Mường Thanh gợi nhớ về những chiến dịch quân sự trọng yếu. Việc khám phá các hầm ngầm sẽ giúp du khách hiểu thêm về các chiến công oanh liệt của dân tộc.
Di tích Đường kéo pháo kể lại câu chuyện về tinh thần yêu nước và lòng dũng cảm vượt khó để đưa pháo vào trận địa, là một phần quan trọng trong hành trình chinh phục chiến thắng.
Sở chỉ huy chiến dịch nằm kín đáo trong Rừng Mường Phăng, nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng đưa ra nhiều quyết định mang tính lịch sử. Rừng Mường Phăng còn được gọi bằng cái tên “Rừng Đại tướng”.
Bảo tàng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ, được hoàn thành vào năm 2014, bảo tồn hàng trăm hiện vật và tài liệu hình ảnh, giữ vai trò quan trọng trong việc phát huy giá trị của di tích lịch sử Điện Biên Phủ.
7. Thành Bản Phủ
Thành Bản Phủ, nằm ở xã Noong Hẹt thuộc huyện Điện Biên, cách thành phố Điện Biên Phủ khoảng 9 km, đã được công nhận là di tích lịch sử quốc gia. Được xây dựng trong thời kỳ lãnh đạo của Hoàng Công Chất, công trình này đã trở thành thủ phủ của nghĩa quân, góp phần quan trọng trong việc đánh bại quân Phẻ. Hiện nay, Thành Bản Phủ đã được tôn tạo, bảo tồn một phần tường thành cho phép du khách trải nghiệm vẻ đẹp vĩ đại của thành cổ.
Thành Bản Phủ không chỉ đơn thuần là một công trình quân sự; nó còn tượng trưng cho tinh thần đoàn kết trong cuộc chiến chống giặc ngoại xâm. Dưới sự lãnh đạo của Hoàng Công Chất và nghĩa quân Mường Thanh, nơi đây đã từng là chiến trường quan trọng trong cuộc chiến giành độc lập. Những câu chuyện về lòng yêu nước và sự hy sinh cao cả của nhân dân Mường Thanh vẫn được lưu truyền qua các thế hệ.
Tại Thành Bản Phủ, du khách không chỉ có cơ hội chiêm ngưỡng các kiến trúc cổ kính mà còn được tìm hiểu về những ký ức lịch sử liên quan đến cuộc kháng chiến. Nơi đây gợi nhớ về sự hy sinh và lòng yêu nước mạnh mẽ của người dân trong quá trình đấu tranh.
Khi ghé thăm Thành Bản Phủ, du khách có thể cảm nhận được không khí lịch sử, hòa mình vào không gian anh dũng của vùng biên cương, trải nghiệm sự hùng vĩ và bí ẩn mà nơi đây mang lại.


8. Thành Sam Mứn (Tam Vạn)
Thành Sam Mứn, còn được biết đến với tên gọi Thành Tam Vạn, nằm tại bản Pom Lót, xã Sam Mứn, huyện Điện Biên, tỉnh Điện Biên. Đây là một di tích lịch sử có giá trị đặc biệt, từng là căn cứ của nghĩa quân đấu tranh chống lại quân giặc Phẻ. Hiện nay, di tích này đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia.
Vị trí của Thành Sam Mứn là tại bản Pom Lót, trong thung lũng Mường Thanh. Mặc dù hiện chỉ còn một đoạn tường thành dài khoảng 3 km tại đồi Pom Lót, nhưng đây vẫn là một dấu tích lịch sử có ý nghĩa. Thành từng là nơi kháng chiến kiên cường của nhân dân Mường Thanh nhằm chống lại sự xâm lăng của giặc Phẻ, góp phần quan trọng vào chiến thắng của nghĩa quân.
Theo truyền thuyết, thành Sam Mứn được xây dựng vào thế kỷ thứ XI, là căn cứ địa của 19 đời chúa Lự cai quản vùng Mường Thanh. Khi người Thái định cư tại Mươi Thanh, thành Sam Mứn vẫn giữ vị trí quan trọng trong vai trò căn cứ của người Lự ở khu vực Tây Bắc.
Thành Sam Mứn đã trở thành một điểm chốt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống giặc Phẻ. Cuối cùng, sau nhiều trận chiến khốc liệt, nghĩa quân đã giành lại được thành, đánh dấu một chiến thắng trọng đại trong lịch sử Mường Thanh.
Vào năm 1758, Hoàng Công Chất đã quyết định xây dựng thành Bản Phủ, chuyển địa bàn căn cứ sang đây, qua đó chấm dứt giai đoạn lịch sử của Thành Sam Mứn nhưng di sản của nó vẫn in dấu sâu đậm trong lòng người dân nơi đây cũng như trong lịch sử vùng đất này.


9. Nhà tù Lai Châu
Di tích nhà tù Lai Châu tọa lạc tại phường Sông Đà, thị xã Mường Lay, tỉnh Điện Biên. Được khởi công xây dựng vào năm 1901, công trình này bao gồm 06 dãy nhà giam, với diện tích mỗi phòng giam khoảng 7m2. Bên trong, những dụng cụ tra tấn như cùm chân và dây xích dài được sử dụng để trói giam tù nhân.
Nhà tù đã phục vụ cho thực dân Pháp cho đến năm 1953. Nơi đây đã ghi dấu những bi kịch và nỗi đau của dân tộc Việt Nam; những người cố gắng trốn thoát thường bị đưa ra nghĩa trang gần đó để xử bắn và chôn ngay tại chỗ. Qua thời gian, dấu vết của nhà tù Lai Châu hiện nay đã mờ nhạt và nằm trong khu vực ngập của lòng hồ thủy điện Sơn La. Mặc dù vậy, những kỷ vật và thông tin về giai đoạn lịch sử đầy đau thương này vẫn được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác.


10. Hang Mường Tỉnh
Hang Mường Tỉnh là một hang động dạng karst, thuộc dãy núi đá vôi tại bản Mường Tỉnh A, xã Xa Dung, huyện Điện Biên Đông, tỉnh Điện Biên. Địa điểm này đã được công nhận là di tích lịch sử cấp quốc gia theo quyết định số 1256/QĐ-BVHTTDL vào ngày 14 tháng 4 năm 2011.
Vị trí của hang nằm ở phía đông bắc so với trung tâm huyện Điện Biên Đông, cách khoảng 16 km theo đường chim bay. Để đến được đây, du khách có thể đi theo đường liên xã, hướng bắc từ huyện, đi qua xã Na Son, đến trụ sở xã Xa Dung trong khoảng 14 km. Sau đó, tiếp tục di chuyển theo hướng đông qua đường thôn bản khoảng 14 km nữa.
Để thuận tiện hơn cho việc di chuyển, từ thành phố Điện Biên, du khách có thể đi theo tỉnh lộ 103 qua Tháp Mường Luân, đến bản Pác Ma ở ngã ba Nậm Khoai, sau đó kết nối với Nậm Ma (Sông Mã) và rẽ vào con đường dọc theo Nậm Khoai, đi thêm 8 km. Khi đến Nậm Trống, rẽ và đi thêm 4 km nữa để tới hang.
Trong lịch sử, Hang Mường Tỉnh đã có vai trò quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đặc biệt là trong chiến dịch giải phóng Điện Biên lần thứ nhất diễn ra vào năm 1953.
Hang Mường Tỉnh có ba ngăn chính. Ngăn ngoài cùng có cửa hẹp, diện tích khoảng 600 m² và cao khoảng 20 m, với không gian thoáng đãng cùng bãi đất phẳng, trở thành địa điểm lý tưởng cho các cuộc họp với sức chứa lên đến hàng trăm người mà vẫn bảo đảm tính riêng tư.
Ngăn giữa được kết nối bằng một đường hầm tự nhiên qua đá, có diện tích khoảng 20 m². Không gian bên trong có các bức tường đá và những khe nhỏ, được sử dụng để lưu trữ tài liệu cách mạng với hệ thống bàn làm việc và giường ngủ làm từ đá tự nhiên. Điều này không chỉ cung cấp sự bảo mật cho tài liệu mà còn đảm bảo an toàn cho người sử dụng trong trường hợp xảy ra sự cố, với một lối đi nhỏ dẫn ra đỉnh núi, cho phép chiến sĩ có thể thoát ra khỏi khu vực an toàn mà không bị phát hiện. Ngăn thứ ba có diện tích khoảng 30 m².


