Buzz
Không chỉ là những pha đấu kiếm đỉnh cao, dòng phim Jidaigeki còn là một bữa tiệc thị giác xa hoa với những tiêu chuẩn nghệ thuật cực kỳ khắt khe.
Jidaigeki (Thời đại kịch) không chỉ là những bộ phim cổ trang về Samurai, mà còn là một lăng kính phản chiếu cuộc sống của người Nhật trong thời kỳ tiền hiện đại – một thời đại không có điện, tàu hỏa hay máy móc, mà chỉ có những cuộc đấu tranh sinh tồn của nông dân, thương nhân và kiếm sĩ.
Đặc trưng nổi bật nhất của dòng phim này là sự tỉ mỉ đến mức cực đoan trong việc thiết kế bối cảnh và trang phục. Ngay cả những bộ phim tầm trung cũng có thể khiến bạn choáng ngợp bởi độ chi tiết đến kinh ngạc.
Dưới đây là 10 bộ phim tiêu biểu, nơi kỹ thuật quay phim và nghệ thuật đã đạt đến một mức độ hoàn hảo.
1. Ugetsu (Bạch xà nương - 1953)
Trong "thời đại vàng" của điện ảnh Nhật Bản, đạo diễn huyền thoại Kenji Mizoguchi đã tạo ra một tác phẩm Ugetsu đầy mê hoặc, nơi sự hòa quyện giữa kịch tâm lý, giả tưởng và kinh dị tạo nên một không gian đặc biệt. Phim kể về tham vọng và sự tự hủy hoại của hai người đàn ông: một kẻ mong muốn giàu sang từ nghề gốm, kẻ kia thèm khát vinh quang Samurai.
Mizoguchi là bậc thầy trong việc khắc họa ánh sáng và bóng tối. Ông dùng lớp sương mù bao phủ mặt hồ để tạo ra không khí huyền bí, biến những cảnh quay mặt nước thành những không gian siêu thực. Sự chú trọng vào phục trang và bối cảnh không chỉ là để làm đẹp, mà còn để truyền tải thông điệp của câu chuyện.
2. Gate of Hell (Cổng địa ngục - 1953)
Năm 1953 là một năm đặc biệt khi Gate of Hell giành giải Oscar cho Phim quốc tế xuất sắc nhất. Đây là một trong những bộ phim màu đầu tiên của Nhật Bản và là tác phẩm đầu tiên vươn ra thế giới.
Đạo diễn Teinosuke Kinugasa đã sử dụng những gam màu rực rỡ như xanh lá, xanh dương, cam, vàng một cách bùng nổ nhưng vẫn giữ được sự cân bằng hoàn hảo. Điểm đặc biệt của phim là không tập trung vào vẻ đẹp thiên nhiên mà dồn mọi sự chú ý vào sự lộng lẫy của trang phục và nội thất phong kiến, tạo nên một bữa tiệc thị giác xa hoa.
3. Sansho the Bailiff (Tổng đốc Sansho - 1954)
Sau Ugetsu, Mizoguchi quay lại với một tác phẩm thực tế và tàn nhẫn hơn, nhưng vẫn giữ được vẻ đẹp lay động lòng người. Phim kể về câu chuyện của một gia đình bị chia cắt và bán vào cảnh nô lệ sau khi người cha, một tổng đốc nhân từ, bị lưu đày.
Vẻ đẹp trong phim mang tính chất "lừa dối". Những khung hình rực rỡ nhất thường xuất hiện trong những dinh thự của tầng lớp quý tộc tham lam, như một lời chỉ trích về sự xa hoa xây dựng trên mồ hôi và nước mắt của những người nghèo. Với kinh nghiệm dày dặn hơn 30 năm, Mizoguchi đã chọn lựa những góc quay ngoài trời sắc sảo như một nhiếp ảnh gia lão luyện.
4. Seven Samurai (Bảy tay súng oai hùng - 1954)
Akira Kurosawa – huyền thoại xuất thân từ nghề họa sĩ, đã biến Seven Samurai thành một bộ sưu tập những bức tranh sống động. Với thời lượng hơn 3 tiếng, hầu như bất kỳ khung hình nào bạn dừng lại đều có thể trở thành một tác phẩm nghệ thuật độc đáo.
Kurosawa tính toán không gian và mối liên hệ giữa các yếu tố trong khung hình đến mức hoàn hảo. Dù là một cánh đồng cỏ bình dị hay một thị trấn nhộn nhịp, từng chi tiết đều được sắp xếp một cách chính xác đến tuyệt đối.
5. Kwaidan (Chuyện ma quái - 1964)
Masaki Kobayashi đã mang đến một bộ sưu tập những câu chuyện ma dân gian Nhật Bản với phong cách nghệ thuật hoàn toàn mới mẻ. Đây là bộ phim màu đầu tiên của ông, trong đó mỗi cảnh quay đều được xây dựng dựa trên một hoặc hai gam màu chủ đạo.
Kobayashi không ngại sử dụng các yếu tố giả tưởng như "bầu trời đầy mắt" để tạo ra những cảnh kinh hãi mang đậm dấu ấn nghệ thuật. Việc dùng bối cảnh sân khấu hóa giúp bộ phim vừa mang không khí ma mị, vừa giữ được sự chân thực trong cảm xúc của nhân vật.
6. Red Beard (Râu Đỏ - 1965)
Đây là đỉnh cao trong kỹ thuật quay phim đen trắng của Kurosawa. Phim kể về hành trình của một bác sĩ trẻ kiêu ngạo, dần nhận ra giá trị nhân văn của y đức khi làm việc tại một phòng khám nghèo khó.
Kurosawa đã hoàn thiện nghệ thuật tạo dựng các cảnh quay dày đặc về mặt thị giác với vô vàn sắc thái đen, trắng và xám. Mặc dù không có những màn đấu kiếm mãn nhãn, vẻ đẹp của bối cảnh và sự sắp xếp góc máy tinh tế khiến khán giả không thể rời mắt trong suốt 3 giờ chiếu.
7. Samurai Rebellion (Cuộc nổi dậy của Samurai - 1967)
Trở lại với phim đen trắng, Kobayashi đã sử dụng ngôn ngữ hình ảnh để phản ánh nội dung: phần đầu phim là những đường thẳng và sự trật tự nghiêm ngặt, tượng trưng cho chế độ phong kiến hà khắc.
Khi cuộc nổi loạn bùng nổ, trật tự vật chất bắt đầu sụp đổ. Sự hỗn loạn có kiểm soát trong khung hình tạo ra một vẻ đẹp bi tráng, thể hiện sự đấu tranh của cá nhân trước những xiềng xích xã hội.
8. The Snow Woman (Người đàn bà tuyết - 1968)
Được đạo diễn bởi Tokuzo Tanaka – cựu trợ lý của cả Kurosawa và Mizoguchi, bộ phim mang đến một vẻ đẹp tự nhiên thuần khiết. Tanaka tập trung vào sự đối lập giữa tuyết trắng, cây xanh và đất đỏ tươi. Cách sử dụng màu sắc đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả này tạo nên một sức hấp dẫn thị giác đầy tinh tế.
9. Lady Snowblood (Quý bà Tuyết Huyết - 1973)
Là nguồn cảm hứng lớn cho Kill Bill của Tarantino, bộ phim của Toshiya Fujita sở hữu phong cách hình ảnh đối lập mạnh mẽ. Giữa tuyết trắng tinh khôi là những dòng máu đỏ tươi phun trào sống động.
Sự cân bằng màu sắc trong phim thực sự ấn tượng, đôi khi chỉ sử dụng các tông màu trung tính để làm nổi bật chiếc ô xanh của nhân vật chính, lúc khác lại tràn ngập sắc màu tươi sáng trong các phòng khiêu vũ xa hoa.
10. Kagemusha (Bóng ma quân sư - 1980)
Đây là tác phẩm sử thi màu vĩ đại nhất của Kurosawa. Ông sử dụng bảng màu táo bạo với những sắc thái tương phản mạnh mẽ trên một quy mô đồ sộ.
Mặc dù khung hình đầy rẫy biểu ngữ, Samurai, ngựa và các tòa nhà, Kurosawa vẫn khéo léo phân chia màu sắc để người xem không cảm thấy choáng ngợp. Kagemusha chứng minh rằng Kurosawa không chỉ là bậc thầy trong phim đen trắng mà còn là một phù thủy tài ba trong việc sử dụng màu sắc.
