Buzz
Trước kia, nhà máy luôn vang lên tiếng nói của con người. Nhưng giờ đây, thay vào đó, là âm thanh đều đặn, như một cơn sóng cuốn trôi, phát ra từ hàng triệu cánh tay robot không biết mệt mỏi.
Trong suốt nhiều thập kỷ, hình ảnh quen thuộc tại các xưởng sản xuất là những công nhân chăm chỉ bên dây chuyền. Nhưng hôm nay, cảnh tượng đó đã thay đổi hoàn toàn: tiếng trò chuyện đã dần lặng lẽ biến mất, nhường chỗ cho âm thanh ầm ầm của những cánh tay máy không ngừng nghỉ.
Tự động hóa đang là xu hướng toàn cầu, nhưng ở Trung Quốc, quy mô và tốc độ phát triển của nó đã vượt lên mọi quốc gia khác, hình thành một ‘đội quân robot’ đông đảo vượt xa phần còn lại của thế giới.
Theo báo cáo gần đây từ Liên đoàn Robot Quốc tế (IFR), chỉ trong năm qua, các nhà máy tại Trung Quốc đã lắp đặt gần 300.000 robot công nghiệp mới. Con số này vượt xa Hoa Kỳ (nền kinh tế lớn nhất thế giới) khi chỉ triển khai 34.000 robot trong cùng kỳ.
Mỗi khi một robot mới xuất hiện ở Mỹ, thì tại Trung Quốc đã có đến chín cánh tay máy được đưa vào hoạt động. Hiện nay, Trung Quốc có hơn 2 triệu robot đang làm việc, gấp hơn năm lần so với Mỹ và thậm chí còn nhiều hơn tổng số robot của tất cả các quốc gia còn lại.
Robot công nghiệp không phải là một khái niệm mới, khi chiếc Unimate đầu tiên đã ra đời từ năm 1961. Tuy nhiên, Trung Quốc mới chính là quốc gia biến công nghệ này thành một cuộc cách mạng quy mô vô cùng ấn tượng.
Theo thống kê từ World Robotics, năm 2024 ghi nhận số lượng robot lắp đặt hàng năm đứng thứ hai trong lịch sử, chỉ thấp hơn 2% so với kỷ lục trước đó. Hiện tổng số robot công nghiệp đang hoạt động toàn cầu đạt 4,66 triệu chiếc, trong đó châu Á chiếm đến 74% số lượng robot mới được lắp đặt. Nhật Bản và Hàn Quốc từng dẫn đầu, nhưng Trung Quốc giờ đây đã vươn lên trở thành 'nhà vô địch hạng nặng', biến khu vực này thành trung tâm tự động hóa của thế giới.
Điều đáng chú ý là Trung Quốc, vốn nổi tiếng với lực lượng lao động giá rẻ, nay lại dẫn đầu về robot, một lĩnh vực thường gắn liền với các nền kinh tế phát triển. Tại sao lại như vậy? Câu trả lời nằm ở chiến lược 'Made in China 2025', được triển khai từ năm 2015. Khi nhận thấy những vấn đề như chi phí lao động gia tăng, dân số già đi và áp lực cạnh tranh từ các quốc gia mới nổi, Trung Quốc đã chọn tự động hóa làm lối thoát cho mô hình sản xuất truyền thống.
Với chiến lược này, robot, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn đã được đưa lên thành ưu tiên quốc gia. Chính phủ không chỉ khuyến khích sử dụng robot trong sản xuất mà còn thúc đẩy phát triển ngành chế tạo robot trong nước nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu.
Mười năm trước, robot do các doanh nghiệp Trung Quốc sản xuất chỉ chiếm khoảng 25% thị trường trong nước. Tuy nhiên, vào năm ngoái, lần đầu tiên robot 'Made in China' đã bán được nhiều hơn tất cả các nhà cung cấp nước ngoài cộng lại, chiếm gần 60% thị phần.
Trung Quốc hiện không chỉ là quốc gia sử dụng robot nhiều nhất, mà còn nổi lên như một trung tâm sản xuất robot công nghiệp lớn nhất thế giới, vượt qua cả Nhật Bản, quốc gia từng giữ vị trí số một suốt nhiều năm.
Sự thống trị này càng được củng cố nhờ vào làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Các công ty Trung Quốc đang sử dụng AI để giám sát, phân tích hiệu suất máy móc và tối ưu hóa dây chuyền sản xuất, một bước đi mà nhiều doanh nghiệp phương Tây vẫn còn dè dặt.
Sự kết hợp giữa robot và AI tạo ra lợi thế cạnh tranh vượt trội, hứa hẹn giúp Trung Quốc duy trì vị thế trung tâm sản xuất toàn cầu, bất chấp những nỗ lực 'đưa nhà máy về quê hương' ở nhiều nước sau đại dịch COVID-19.
Không chỉ dừng lại ở robot công nghiệp, Trung Quốc còn đầu tư mạnh vào thế hệ robot hình người. Các công ty khởi nghiệp như Unitree Robotics đã ra mắt những mẫu robot hai chân với mức giá chỉ khoảng 6.000 USD, rẻ hơn rất nhiều so với các sản phẩm từ Mỹ.
Mặc dù vẫn còn những lo ngại về an ninh dữ liệu và khả năng giám sát, sự phát triển mạnh mẽ của phân khúc này đã thể hiện rõ tham vọng của Bắc Kinh trong việc chiếm lĩnh các lĩnh vực công nghệ tiên tiến.
Tuy nhiên, làn sóng robot cũng đang tạo ra thách thức cho thị trường lao động. Các công việc lắp ráp đơn giản, lặp đi lặp lại – vốn dựa vào lao động phổ thông – đang dần biến mất, trong khi đó nhu cầu về kỹ sư điện, lập trình viên và chuyên gia bảo trì robot lại tăng mạnh, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao tại Trung Quốc.
Điều này cho thấy robot không phải là 'kẻ cướp việc làm' như nhiều người lo sợ, mà đang tái cấu trúc cơ cấu lao động, chuyển dịch từ lao động phổ thông sang lao động có tay nghề cao.
Trong khi các quốc gia phương Tây vẫn còn tranh luận về đạo đức và tác động của tự động hóa, Trung Quốc đã biến những điều này thành hiện thực. Giờ đây, thế giới buộc phải đối mặt với thực tế rằng tương lai của sản xuất toàn cầu đang được định hình tại Trung Quốc. Những tác động lâu dài đến kinh tế, việc làm và cán cân quyền lực quốc tế vẫn chưa thể đoán định, nhưng có một điều chắc chắn: tiếng ồn đều đặn trong các nhà máy Trung Quốc hôm nay chính là nhịp đập của một đế chế robot mới mà thế giới khó có thể phớt lờ.
