Buzz
Dù được công nhận rộng rãi là một kiệt tác giàu cảm xúc và mang thông điệp phản chiến sâu sắc của Studio Ghibli, rất ít người biết rằng bộ phim này suýt nữa đã không thể ra mắt công chúng.
Studio Ghibli nổi tiếng với nhiều tác phẩm lay động lòng người, nhưng Mộ Đom Đóm của đạo diễn Isao Takahata lại mang một sức nặng và sự khắc nghiệt không giống bất kỳ phim nào khác. Ra mắt cùng năm 1988 với My Neighbor Totoro của Hayao Miyazaki, bộ phim nhận được sự tán dương từ giới chuyên môn dù hành trình sáng tạo đầy rẫy những thử thách và hoài nghi.
Mộ Đom Đóm là một trong những bộ phim được đánh giá cao nhất của Ghibli
Đặt trong bối cảnh những tháng ngày cuối cùng của Thế chiến II, câu chuyện theo chân hai anh em Seita (14 tuổi) và Setsuko (4 tuổi) trong cuộc vật lộn sinh tồn sau khi người mẹ qua đời và ngôi nhà bị phá hủy bởi bom đạn. Với người cha đang phục vụ trong hải quân, họ buộc phải tự mình đương đầu với một đất nước Nhật Bản tan hoang vì chiến tranh.
Tác phẩm đi sâu khắc họa sự sụp đổ của các giá trị xã hội trong thời kỳ hỗn loạn và những hậu quả tàn khốc mà nó gây ra cho những mảnh đời yếu thế. Bất chấp chủ đề nặng nề, phim nhận được sự đón nhận nồng nhiệt với số điểm hoàn hảo 100% trên Rotten Tomatoes, được giới phê bình ca ngợi vì hành trình cảm xúc mãnh liệt và thông điệp phản đối chiến tranh đầy sức mạnh, giúp nó giữ vững vị trí là một trong những tác phẩm được đánh giá cao nhất của Studio Ghibli.
Mộ Đom Đóm là một bộ phim mạo hiểm theo nhiều cách
Vào thời điểm phát hành, tác phẩm này đánh dấu một bước tiến đầy táo bạo trong sáng tạo. Trong một cuộc trao đổi được chiếu tại Liên hoan phim Ghibli, Isao Takahata tiết lộ rằng cách ông mô tả chiến tranh và các cuộc oanh tạc là độc nhất, chưa từng có trong điện ảnh Nhật Bản, đặc biệt là ở thể loại hoạt hình. Việc không sử dụng các yếu tố hư cấu hay kỳ dị đã giúp bộ phim tạo nên sự khác biệt rõ rệt so với các tác phẩm cùng thể loại.
Rất ít người kỳ vọng vào thành công thương mại của phim, và bản thân Takahata còn được khuyên rằng khán giả có thể sẽ từ chối đón nhận. Ông hồi tưởng về những ngày đầu thực hiện: "Nhiều người hỏi tại sao tôi lại bắt đầu dự án này. 'Sẽ chẳng ai xem phim đâu,' họ lý luận, và tôi hiểu ý họ. Tuy nhiên, tôi nghĩ nó có ý nghĩa... Và mọi người thực sự đã chấp nhận nó."
Dù được công chiếu song song với My Neighbor Totoro, bộ phim ban đầu không thu hút được lượng khán giả lớn và doanh thu phòng vé không như kỳ vọng. Tuy nhiên, theo thời gian, tác phẩm dần tìm được chỗ đứng trong lòng công chúng và trở thành một biểu tượng mạnh mẽ cho tinh thần phản đối chiến tranh. Chính những yếu tố sáng tạo đầy rủi ro ban đầu lại là thứ giúp câu chuyện trở thành một kiệt tác đầy xúc động.
Nhờ cường độ cảm xúc mãnh liệt, sự chân thực tàn khốc và cách kể không khoan nhượng, hành trình vật lộn để sống sót của Seita và Setsuko đã khắc sâu vào tâm trí người xem. Mục đích tối thượng của tác phẩm không đơn thuần là giải trí, mà là phơi bày sự tàn phá khủng khiếp của chiến tranh thông qua một bức tranh chân thực về mất mát và ý chí sinh tồn. Bằng cách này, Mộ Đom Đóm đã phá vỡ mọi định kiến về giới hạn mà một bộ phim hoạt hình có thể chạm tới.
Isao Takahata dựa trên nhiều cảnh quay từ trải nghiệm thực tế của mình
Những người yêu mến Studio Ghibli từ lâu đều hiểu rằng Mộ Đom Đóm được chuyển thể từ một truyện ngắn mang tính bán tự truyện của Akiyuki Nosaka xuất bản năm 1967, ghi lại chi tiết những trải nghiệm cá nhân của tác giả xung quanh trận oanh tạc Kobe năm 1945. Tuy vậy, có một điều mà không phải ai cũng biết là đạo diễn Isao Takahata đã khéo léo lồng ghép những ký ức riêng tư của chính mình vào tác phẩm điện ảnh này.
Sinh ra và lớn lên trong thời kỳ đất nước Nhật Bản chìm trong chiến tranh, Takahata đã trực tiếp chứng kiến nỗi kinh hoàng và những cuộc di tản hàng loạt do Thế chiến II gây ra. Dù cốt truyện dựa trên tác phẩm của Nosaka, những phân cảnh chân thực về các cuộc oanh tạc lại được lấy cảm hứng từ những hồi ức cá nhân của Takahata về quãng thời gian ông cùng gia đình chạy trốn khỏi hiểm nguy.
"Tôi mười tuổi, đang học lớp bốn, vào năm 1945... Đó là năm Okayama bị không kích... Bom xăng được thả xuống và gây ra hỏa hoạn khắp nơi. Chúng tôi phải đi qua lửa bằng cách phun nước lên đầu... Đó là một cơn ác mộng, trải nghiệm kinh hoàng nhất đời tôi. Tôi đã dùng chính trải nghiệm của mình về cuộc không kích này để làm phim." - Isao Takahata
Việc đưa những trải nghiệm thực của đạo diễn vào từng khung hình hoạt hình đã gia tăng sức mạnh cảm xúc cho câu chuyện, cho người xem cảm giác như đang được chứng kiến tận mắt những ký ức sống động về cách ngọn lửa bùng phát, cảm nhận và trải qua thảm họa.
Mộ Đom Đóm là thông điệp phản chiến mạnh mẽ nhất trong Anime
Khác biệt hoàn toàn với nhiều tác phẩm cùng chủ đề, Mộ Đom Đóm dũng cảm khắc họa chiến tranh qua lăng kính của những đứa trẻ phải đối mặt với nỗi mất mát, cơn đói khát cùng cực và tình trạng bị bỏ rơi. Bộ phim loại bỏ mọi sự tán dương hay tôn vinh chủ nghĩa anh hùng, thay vào đó là sự mô tả chân thực và không khoan nhượng về xung đột, biến nó thành một trong những tuyên ngôn phản đối chiến tranh mạnh mẽ và ám ảnh nhất từng được thực hiện.
Sức mạnh của tác phẩm được thể hiện qua việc nó dám đối diện với khán giả về những hệ lụy tàn khốc của chiến tranh và sự đánh mất tuổi thơ ngây thơ nơi những mảnh đời dễ bị tổn thương nhất. Dù phần lớn nội dung tránh khắc họa trực tiếp cảnh bạo lực, việc tập trung miêu tả nạn đói và bệnh tật đã phơi bày những thực tế khắc nghiệt, trở thành lời nhắc nhở ám ảnh về những di chứng kéo dài của xung đột vũ trang.
Dù là cha đẻ của ba tác phẩm được đánh giá cao bậc nhất tại Studio Ghibli, Isao Takahata vẫn xem Mộ Đom Đóm là "một trong những đứa con tinh thần quan trọng nhất" trong sự nghiệp của mình. Với khả năng kết nối với khán giả xuyên suốt các thế hệ và văn hóa khác nhau, ông đã tạo ra một tác phẩm có tính độc nhất vô nhị. Tầm nhìn nghệ thuật của Takahata đòi hỏi người xem phải suy ngẫm và đồng thời lên tiếng mạnh mẽ trước những hậu quả phi lý mà chiến tranh gây ra.
