Vật thể liên sao 3I/ATLAS biến đổi màu sắc một cách bí ẩn và tăng tốc một cách bất ngờ: Các nhà khoa học vẫn chưa đưa ra lời giải thích rõ ràng.

Ở phía sau Mặt Trời, 3I/ATLAS dường như đang cho thấy dấu hiệu tăng tốc vượt xa so với mức dự đoán từ lực hấp dẫn, kèm theo sự thay đổi màu sắc khó hiểu.

Một hiện tượng kỳ lạ đang khiến các nhà thiên văn học trên toàn thế giới phải đau đầu: vật thể liên sao 3I/ATLAS, vật thể thứ ba được phát hiện đến từ ngoài Hệ Mặt Trời, không chỉ thay đổi màu sắc lần thứ hai mà còn có dấu hiệu tăng tốc vượt mức dự đoán của lực hấp dẫn.

Các quan sát mới nhất, được ghi nhận khi vật thể này di chuyển sau Mặt Trời, đã làm dấy lên vô vàn giả thuyết kỳ bí, từ hiện tượng thoát khí bất thường cho đến khả năng đây là một "tàu thăm dò ngoài hành tinh".

Vào ngày 1/7 vừa qua, Hệ thống Cảnh báo Cuối cùng về Va chạm Tiểu hành tinh trên Trái đất (ATLAS) đã phát hiện một vật thể có quỹ đạo thoát ly lao vút qua Hệ Mặt Trời với tốc độ cực kỳ lớn và độ lệch tâm từ 6,1 đến 6,2, vượt qua mọi vật thể tự nhiên từng được ghi nhận.

Sau quá trình theo dõi và phân tích, các nhà khoa học đã xác nhận đây là vật thể liên sao thứ ba mà nhân loại từng quan sát được, sau 1I/'Oumuamua và 2I/Borisov. Với đặc điểm thoát khí đặc trưng, 3I/ATLAS được phân loại là sao chổi và nhanh chóng trở thành tâm điểm của cộng đồng thiên văn học quốc tế.

Các nhà nghiên cứu cho rằng 3I/ATLAS có thể là một "viên nang thời gian" có tuổi đời hơn 10 tỷ năm, mang theo vật chất nguyên thủy còn sót lại từ giai đoạn sơ khai của vũ trụ. Việc quan sát và phân tích cấu tạo của nó được xem là cơ hội vàng để hiểu rõ hơn về môi trường hình thành các hệ hành tinh xa xưa.

Tuy nhiên, khi tiến gần đến điểm cận nhật, vật thể này lại bị che khuất sau Mặt Trời, làm cho việc quan sát từ Trái Đất trở nên gần như không thể.

Nhà thiên văn học Avi Loeb từ Đại học Harvard từng gây xôn xao dư luận khi đưa ra giả thuyết táo bạo rằng nếu đây là tàu vũ trụ của nền văn minh ngoài hành tinh, họ có thể đang lợi dụng điểm cận nhật để ẩn mình khỏi tầm quan sát của chúng ta.

Mặc dù ý tưởng này nhanh chóng bị NASA và Trung tâm Tìm kiếm Trí thông minh Ngoài Trái Đất (SETI) bác bỏ, nhưng sự kỳ lạ của 3I/ATLAS vẫn khiến nhiều người không khỏi tò mò.

Trong một nghiên cứu mới được đăng tải trên arXiv, nhóm các nhà thiên văn học quốc tế đã chia sẻ những quan sát thú vị từ ba nguồn dữ liệu: Đài quan sát Quan hệ Mặt Trời (STEREO), Đài quan sát Mặt Trời và Nhật quyển (SOHO), cùng vệ tinh thời tiết GOES-19. Kết quả cho thấy sao chổi 3I/ATLAS không chỉ tăng độ sáng một cách đột ngột mà còn đổi sang màu xanh lam, vượt qua cả ánh sáng Mặt Trời - hiện tượng hiếm gặp ngay cả với sao chổi trong đám mây Oort.

Tại thời điểm cận nhật ngày 29/10, sao chổi 3I/ATLAS đạt độ sáng tương đương cấp sao 9, đủ để có thể quan sát bằng ống nhòm hoặc kính thiên văn cỡ nhỏ. Tuy nhiên, sự gia tăng độ sáng này lại xảy ra nhanh chóng hơn rất nhiều so với các mô hình thông thường, khiến các nhà nghiên cứu khó có thể giải thích rõ nguyên nhân. Một số giả thuyết cho rằng sự thăng hoa của CO₂ thay vì H₂O như các sao chổi khác có thể là lý do khiến nó phát sáng bất ngờ khi tiến gần Mặt Trời.

Dữ liệu từ Phòng thí nghiệm Động cơ Phản lực (JPL) của NASA cho thấy 3I/ATLAS đang chịu ảnh hưởng của "gia tốc phi trọng lực", tức là gia tốc không thể giải thích chỉ bằng lực hấp dẫn.

Cụ thể, gia tốc xuyên tâm ra khỏi Mặt Trời đạt 135 km/ngày² và gia tốc ngang đạt 60 km/ngày², tương đương khoảng 9×10⁻⁷ đơn vị thiên văn mỗi ngày bình phương. Đây là dấu hiệu thường gặp ở các sao chổi đang thoát khí mạnh mẽ, khi áp suất từ các dòng khí phóng ra đủ lớn để thay đổi quỹ đạo chuyển động của vật thể.

Theo nhà khoa học Avi Loeb, sao chổi 3I/ATLAS, với tốc độ phóng vật chất lên tới vài trăm mét mỗi giây, có thể mất đến 10% khối lượng trong vòng một tháng khi đi qua điểm cận nhật. Ông cho biết: "Sự mất mát khối lượng lớn như vậy có thể tạo thành một cột khí khổng lồ bao quanh sao chổi trong những tháng tới". Các nhà khoa học hy vọng tàu vũ trụ Juice của Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) sẽ ghi nhận hiện tượng này vào tháng 11.

Nhóm nghiên cứu nhận định rằng dữ liệu sơ bộ cho thấy sau khi đi qua điểm cận nhật, sao chổi 3I/ATLAS có thể tiếp tục sáng rực hơn nữa nhờ sự bốc hơi và phát xạ khí mạnh mẽ. Tuy nhiên, cũng không loại trừ khả năng ngược lại, vật thể này có thể mờ dần nhanh chóng nếu khối lượng mất đi quá nhiều. Nhóm tác giả nhấn mạnh: "Nguyên nhân chính xác khiến 3I sáng lên nhanh chóng, vượt qua tốc độ của các sao chổi trong đám mây Oort ở cùng độ sáng, vẫn chưa được xác định".

Hiện tại, mọi ánh mắt vẫn đang đổ dồn về phía Mặt Trời, chờ đợi khoảnh khắc sao chổi 3I/ATLAS tái xuất trong tầm quan sát của các kính thiên văn Trái Đất. Liệu nó sẽ tiếp tục sáng rực, thay đổi màu sắc thêm lần nữa, hay chỉ đơn giản là biến mất trong màn bụi vũ trụ?

Câu trả lời sẽ không chỉ giúp giải mã hành vi kỳ lạ của vị khách liên sao này, mà còn có thể mở ra những hiểu biết mới về cách mà các thiên thể từ nơi khác trong dải Ngân Hà vận hành, và có lẽ, cả nguồn gốc sâu xa của chính Hệ Mặt Trời chúng ta.