Buzz
Chó và mèo, dù có sự tiến hóa tách biệt suốt khoảng 50 triệu năm, nhưng vẫn là hai loài động vật có quá trình phát triển riêng biệt trong thế giới tự nhiên.
Mèo Ba Tư và chó pug thoạt nhìn có vẻ chẳng có điểm chung ngoài việc đều là thú cưng phổ biến. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới đã chỉ ra rằng chó và mèo đang dần tiến hóa theo hướng giống nhau, bất chấp sự phân tách trong lịch sử tiến hóa kéo dài 50 triệu năm.
Các nhà khoa học cho rằng sự thay đổi này là kết quả của quá trình thuần hóa và chọn giống có mục đích, một quá trình có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và phúc lợi của những loài thú cưng này.
Thông thường, tiến hóa tự nhiên dẫn đến sự phân hóa, tức là các loài phát triển những đặc điểm khác biệt để thích nghi với môi trường sống. Tuy nhiên, sự can thiệp của con người lại thúc đẩy sự hội tụ, làm cho các loài dần trở nên giống nhau về mặt đặc điểm để phục vụ cho sở thích thẩm mỹ hoặc nhu cầu cụ thể.
Tiến hóa hội tụ: Khi sự khác biệt giữa các loài dần bị xóa nhòa
Trong sinh học, "tiến hóa phân kỳ" là quá trình các loài có chung tổ tiên dần phát triển những đặc điểm khác biệt theo thời gian. Ngược lại, "tiến hóa hội tụ" xảy ra khi những loài không có họ hàng gần phát triển các đặc điểm tương tự do sự ảnh hưởng của các yếu tố môi trường giống nhau.
Giờ đây, các nhà khoa học cho rằng chính quá trình chọn lọc giống do con người tác động lên chó và mèo đã trở thành một “áp lực” khiến hai loài này tiến hóa theo hướng tương đồng.
Tiến sĩ Abby Grace Drake, một nhà sinh vật học tiến hóa, cùng nhóm nghiên cứu của cô đã phân tích 1.810 bản quét 3D hộp sọ của nhiều giống chó, mèo và các loài hoang dã tương tự, thu thập từ các viện bảo tàng, trường thú y và kho lưu trữ kỹ thuật số. Kết quả cho thấy sự khác biệt tự nhiên giữa các loài đang dần bị thu hẹp, đặc biệt là ở các giống được con người lai tạo.
Cụ thể, một số giống chó mặt ngắn như pug có cấu trúc hộp sọ tương tự các giống mèo mặt bẹt như mèo Ba Tư, điều này càng trở nên kỳ lạ khi xét đến sự phân tách tiến hóa kéo dài hàng triệu năm.
Hiện tượng hội tụ này không chỉ là một hiện tượng sinh học thú vị mà còn đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về sức khỏe và phúc lợi của các loài thú cưng.
Mặt phẳng, mắt to và cái giá của sự “dễ thương”
Các nghiên cứu chỉ ra rằng những đặc điểm như đầu tròn, mũi ngắn và mắt to, những đặc trưng chung giữa chó pug, mèo Ba Tư và cả trẻ sơ sinh, là nguyên nhân khiến chúng trở thành đối tượng được con người yêu thích.
Bởi lẽ, con người có xu hướng phản ứng tích cực với những “tín hiệu xã hội” này như một bản năng chăm sóc, khiến chúng ta cảm thấy yêu thương, bảo vệ và chăm sóc giống như cách mà chúng ta đối xử với em bé.
Mặc dù những đặc điểm ngoại hình này có thể làm tăng sự hấp dẫn của vật nuôi, chúng lại đi kèm với nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Cấu trúc hộp sọ ngắn và mặt phẳng của chó Pug và mèo Ba Tư, được gọi là brachycephalic, gây ra các vấn đề về hô hấp, tiêu hóa và thần kinh.
Chó Pug thường gặp khó khăn khi thở, đặc biệt là khi vận động hoặc trong điều kiện thời tiết nóng. Cấu trúc mũi ngắn và đường hô hấp bị thu hẹp khiến chúng dễ bị ngạt thở và mệt mỏi nhanh chóng. Tương tự, mèo Ba Tư cũng có nguy cơ cao mắc các vấn đề về hô hấp và mắt do cấu trúc hộp sọ đặc biệt của chúng.
Ngoài ra, việc lai tạo nhằm đạt được những đặc điểm ngoại hình cực đoan còn dẫn đến các vấn đề khác như khó sinh sản, dị tật xương và các bệnh lý di truyền. Những vấn đề này không chỉ làm giảm chất lượng cuộc sống của vật nuôi mà còn tạo ra những thách thức lớn đối với chủ nuôi và ngành thú y.
Ủy ban Phúc lợi Động vật của chính phủ Anh trong báo cáo công bố năm 2024 đã bày tỏ lo ngại sâu sắc về hệ quả của việc nhân giống chọn lọc đối với mèo và chó. Các đặc điểm như khuôn mặt phẳng, hộp sọ dị dạng không chỉ gây đau đớn cho vật nuôi mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng sống, tuổi thọ và khả năng sinh sản của chúng.
Ủy ban đề xuất cấm nhân giống các loài vật có vấn đề di truyền nghiêm trọng và kêu gọi áp dụng các biện pháp quản lý nghiêm ngặt hơn đối với hoạt động nhân giống thương mại. Nếu không, nhiều giống chó mèo phổ biến sẽ tiếp tục phải chịu đựng các tình trạng bệnh tật hoàn toàn có thể phòng ngừa được.
“Quá trình tiến hóa diễn ra hàng triệu năm, nhưng chỉ cần vài thập kỷ chọn giống nhân tạo, chúng ta có thể làm mờ đi những khác biệt tích tụ từ thời tổ tiên xa xưa”, giảng viên Grace Carroll, chuyên gia về hành vi và phúc lợi động vật tại Đại học Queen’s Belfast nhận định.
Bà cho rằng, hiểu rõ các cơ chế và hậu quả của sự hội tụ tiến hóa là bước đầu để chúng ta có thể thay đổi thói quen chọn vật nuôi, không chỉ dựa vào sự “dễ thương”, mà còn phải xem xét sức khỏe và phúc lợi lâu dài của chúng.
Các chuyên gia khuyến cáo rằng, thay vì chú trọng vào ngoại hình, người nuôi nên tập trung vào sức khỏe và tính cách của vật nuôi.
Bài học lớn nhất từ nghiên cứu này là sự ảnh hưởng sâu rộng của con người trong quá trình tiến hóa hiện đại, đặc biệt là với các loài vật nuôi. Chúng ta không chỉ là người chăm sóc, mà còn là những người định hình tương lai sinh học của chúng.
Nếu muốn những người bạn bốn chân của mình sống khỏe mạnh và hạnh phúc hơn, có lẽ đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận lại những tiêu chuẩn “vẻ đẹp” mà mình đang áp đặt lên thế giới tự nhiên.
