Buzz
Phản xạ này vẫn còn tồn tại trong chúng ta ngày nay, tạo nên những cảm giác rùng mình, lạnh sống lưng và đôi khi là sự thú vị kỳ lạ.
Mỗi khi bạn nghe một bản nhạc chạm đến trái tim, xem một cảnh phim kinh dị đến rợn người, hoặc chỉ đơn giản là khi cơn gió lạnh thổi qua, bạn có thể cảm nhận rõ ràng từng sợi lông trên cơ thể dựng đứng.
Hiện tượng này, dù quen thuộc đến đâu, lại là một phản xạ sinh học nguyên thủy đã tồn tại hàng triệu năm, gắn liền với cơ chế bảo vệ sinh tồn của tổ tiên và vẫn được bảo tồn gần như nguyên vẹn trong cơ thể chúng ta.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học, nổi da gà hay còn gọi là "phản xạ dựng lông" xảy ra khi các cơ nhỏ dưới da, gọi là cơ dựng lông, co lại. Những cơ này được điều khiển bởi hệ thần kinh thực vật, hệ thống có vai trò trong phản ứng "chiến đấu hay bỏ chạy".
Khi bị tác động, như khi sợ hãi, xúc động mạnh hoặc thay đổi nhiệt độ, các tế bào thần kinh truyền tín hiệu đến các cơ dựng lông khiến chúng co lại, kéo nang lông dựng thẳng và tạo ra những nốt nhỏ trên bề mặt da.
Dấu vết tiến hóa còn lại từ tổ tiên
Ở những loài động vật có lớp lông dày, phản ứng này mang ý nghĩa sinh tồn rất quan trọng. Khi đối mặt với mối nguy hiểm, lớp lông dựng đứng giúp chúng trở nên to lớn và đáng sợ hơn trong mắt kẻ thù. Khi thời tiết lạnh, lớp lông này giữ lại một lớp không khí mỏng gần da, giúp cách nhiệt và bảo vệ cơ thể khỏi lạnh.
Ở con người, khi lớp lông bao phủ đã giảm đi đáng kể, hiện tượng nổi da gà không còn tác dụng rõ ràng như trước, nhưng nó vẫn là một phần của phản xạ tự nhiên được thừa hưởng từ tổ tiên.
Jonathan McPhetlis, nhà nghiên cứu tại Đại học Durham (Anh), chia sẻ: "Chúng ta luôn nổi da gà, chỉ là phần lớn thời gian chúng ta không nhận ra. Con người không giỏi trong việc cảm nhận những thay đổi nhỏ trong cơ thể mình." Nói cách khác, phản xạ này xảy ra thường xuyên hơn chúng ta nghĩ, nhưng không đủ mạnh để cảm nhận rõ ràng.
Khi cảm xúc mạnh mẽ cũng khiến da bạn dựng đứng
Nổi da gà không chỉ là phản ứng trước lạnh hay sợ hãi. Nó còn xuất hiện khi con người bị tác động mạnh bởi âm nhạc, nghệ thuật, hoặc những trải nghiệm xúc động sâu sắc. Đó có thể là khoảnh khắc bạn nghe một dàn hợp xướng cất lên, hay khi bạn chứng kiến một cảnh tượng cảm động.
Khi đó, hệ thần kinh tự chủ sẽ kích hoạt và giải phóng adrenaline, giống như trong những tình huống nguy hiểm. Đối với não bộ, việc chứng kiến một tên sát nhân trong phim kinh dị hay nghe một bản giao hưởng hùng tráng đều là những "tín hiệu kích thích mạnh", đủ để khơi dậy phản ứng sinh lý tương tự.
Do đó, cảm giác "rùng mình", "ớn lạnh sống lưng" hay "nổi da gà vì xúc động" thực chất đều có chung một cơ chế sinh học.
McPhetlis giải thích: "Dù là khi xem phim kinh dị, nghe nhạc hay gặp thời tiết lạnh, tín hiệu thần kinh được truyền đi đều mang ý nghĩa giống nhau, cơ thể đang nhận diện một mối đe dọa hoặc sự thay đổi đột ngột trong môi trường và cần thích ứng".
Da: Cơ quan cảm nhận tinh vi hơn chúng ta tưởng
Làn da không chỉ là lớp "áo giáp" bảo vệ cơ thể, mà còn là một cơ quan rất linh hoạt, thay đổi liên tục. Nó có thể co giãn, dày lên, mỏng đi hoặc điều chỉnh lông để duy trì nhiệt độ ổn định. Mạng lưới thần kinh phức tạp trong da phản ứng với đủ loại thông tin từ môi trường, giúp con người cảm nhận được cả những biến động nhỏ nhất.
Thú vị hơn, nghiên cứu cho thấy nổi da gà không chỉ xảy ra ở một khu vực. Khi một vùng da bị lạnh đột ngột, như khi đặt túi đá lên đùi, cơ thể có thể phản ứng bằng cách thay đổi nhiệt độ da ở các vùng khác, vì hệ thần kinh truyền tín hiệu điều hòa trên phạm vi rộng. Tuy nhiên, hiện tượng nổi da gà do ngứa hoặc kích ứng cục bộ thường chỉ xuất hiện ở một chỗ.
"Rùng mình" và "nổi da gà", hai cảm giác không hoàn toàn giống nhau
Một trong những thử thách lớn đối với các nhà khoa học là phân biệt giữa nổi da gà, một phản ứng sinh lý có thể quan sát được, và cảm giác "rùng mình" (hay còn gọi là frisson), vốn mang tính chủ quan hơn.
Frisson thường được mô tả là cảm giác ớn lạnh, râm ran chạy dọc sống lưng hoặc lan khắp cơ thể, thường xuất hiện khi ta nghe nhạc mạnh mẽ, xem cảnh tượng xúc động hoặc trải nghiệm nghệ thuật gây ấn tượng sâu sắc. Tuy nhiên, không phải lúc nào frisson cũng đi kèm với nổi da gà. "Khoảng một nửa số người cảm thấy rùng mình mà không hề xuất hiện nổi da gà", McPhetlis nói.
Trong khi nổi da gà là kết quả của sự co thắt cơ dựng lông, một phản ứng vật lý có thể quan sát được, thì cảm giác frisson có vẻ liên quan nhiều hơn đến phản ứng của hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là sự kích hoạt của vùng não liên quan đến cảm xúc, ký ức và phần thưởng.
Ngày nay, mặc dù nổi da gà không còn mang ý nghĩa sinh tồn, nhưng nó vẫn phản ánh sự tiến hóa kỳ diệu của cơ thể con người. Mỗi khi ta cảm thấy nổi da gà, đó là dấu hiệu cho thấy hệ thần kinh tự chủ vẫn hoạt động nhịp nhàng, giúp cơ thể phản ứng với thế giới xung quanh, dù là trong nỗi sợ hãi, một bản nhạc chạm đến trái tim, hay một cơn gió heo may đầu mùa.
Từ một phản xạ giúp tổ tiên giữ ấm và đe dọa kẻ thù, nổi da gà ngày nay đã trở thành một "ngôn ngữ cảm xúc", nơi cơ thể phản ánh trung thực những rung động sâu sắc nhất của tâm hồn. Và nếu một ngày nào đó bạn bất ngờ rùng mình khi nghe bản nhạc yêu thích, hãy mỉm cười, vì đó là cách cơ thể nhắc bạn rằng mình vẫn còn cảm nhận, rung động và sống trọn vẹn với từng khoảnh khắc.
