Buzz
Nghiên cứu mới tiết lộ rằng chỉ 20 phút chợp mắt có thể làm bùng nổ tiềm năng sáng tạo trong bạn.
Tại một phòng thí nghiệm ở Đức, chiếc cốc nhựa đơn giản bỗng trở thành chìa khóa giải mã những bí mật ẩn sâu trong tâm trí con người.
Không chứa bất kỳ chất hóa học nào, chính khoảnh khắc chiếc cốc rơi khỏi tay người đang ngủ đã hé lộ hiện tượng kỳ thú: giai đoạn N2 - trạng thái mơ màng giữa tỉnh táo và ngủ sâu, nơi những ý tưởng thiên tài bất ngờ xuất hiện.
Nghiên cứu đăng trên PLOS Biology của các nhà thần kinh học Đại học Hamburg chứng minh mối liên hệ mật thiết giữa giấc ngủ ngắn (đặc biệt là giai đoạn N2) với khả năng tư duy sáng tạo đột phá.
Những người đạt đến trạng thái N2 khi ngủ trưa có khả năng phát hiện quy luật ẩn trong các bài kiểm tra phức tạp vượt trội hơn hẳn so với người không ngủ hoặc chỉ ở mức N1.
Thí nghiệm tưởng chừng đơn giản: 90 tình nguyện viên được yêu cầu phân loại các chấm tròn di chuyển trên màn hình bằng cách bấm một trong hai nút.
Người tham gia không hề hay biết rằng bài kiểm tra chứa đựng một quy luật màu sắc bí mật giúp dự đoán đáp án chính xác. Sau nhiều lượt thử nghiệm, họ được nghỉ ngơi 20 phút với giấc ngủ trưa ngắn, trong khi thiết bị điện não đồ (EEG) ghi lại mọi hoạt động não bộ. Khi tỉnh dậy, họ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ ban đầu.
Kết quả gây sốc cho chính các nhà nghiên cứu: nhóm đạt trạng thái N2 khi ngủ có tới 70% phát hiện ra quy tắc ẩn, vượt xa nhóm N1 (63.6%) và nhóm không ngủ (55.5%). Một thí nghiệm tương tự trước đó không có giấc ngủ trưa chỉ đạt 49.5% tỷ lệ nhận biết.
Tiến sĩ Nicolas Schuck, đồng tác giả nghiên cứu, bày tỏ: "Thật kinh ngạc khi chỉ cần chợp mắt vài phút lại giúp con người nhận ra những mối liên hệ mà trước đây họ hoàn toàn bỏ qua". Phát hiện này ủng hộ quan niệm phổ biến rằng đôi khi, việc tạm ngưng suy nghĩ về vấn đề lại chính là chìa khóa giải quyết nó.
Để giải mã cơ chế hoạt động, nhóm nghiên cứu đã phân tích độ dốc phổ EEG - phương pháp đo lường mới phản ánh mức độ ổn định của sóng não ở các tần số khác nhau.
Kết quả chỉ ra mối tương quan rõ rệt: độ dốc phổ càng lớn thì khả năng xuất hiện "khoảnh khắc giác ngộ" càng cao. Các nhà khoa học ví quá trình này với thuật toán "regularization" trong machine learning - phương pháp đơn giản hóa mô hình bằng cách loại bỏ các biến số thừa.
Tương tự, ở trạng thái N2, não bộ dường như đang âm thầm lọc bỏ các tín hiệu nhiễu, xóa bỏ kết nối yếu và giữ lại cấu trúc hữu ích, tạo ra không gian tinh thần tối ưu để phát hiện các quy luật tiềm ẩn.
Nhóm tác giả nhận định: "Giấc ngủ có thể giúp cân bằng năng lượng thần kinh và ngăn chặn nhiễu loạn trí nhớ thông qua việc điều chỉnh cường độ kết nối nơ-ron dựa trên tần số phát xung".
Quan niệm về việc giấc ngủ mang lại những ý tưởng đột phá không phải điều mới mẻ. Danh ca Paul McCartney từng sáng tác ca khúc 'Yesterday' trong mơ. Nhà bác học Otto Loewi mơ thấy thí nghiệm đem về cho ông giải Nobel. Thi sĩ Saint-Pol-Roux còn treo bảng 'Nhà thơ đang làm việc' mỗi khi... chợp mắt.
Nhưng có lẽ Salvador Dalí mới là biểu tượng hoàn hảo cho sự sáng tạo từ giấc ngủ. Họa sĩ siêu thực này có nghi thức độc đáo gọi là 'giấc ngủ chìa khóa': ngồi trên ghế tay cầm chiếc thìa lơ lửng phía trên đĩa kim loại. Khi chìm vào giấc ngủ, bàn tay buông lỏng khiến thìa rơi, đánh thức ông đúng khoảnh khắc giữa mơ và thực - nguồn cảm hứng cho những kiệt tác như chiếc đồng hồ tan chảy hay con hổ vọt ra từ miệng cá.
Nghiên cứu năm 2021 tại Paris phát hiện trạng thái N1 - ngưỡng cửa đầu tiên của giấc ngủ - có thể thúc đẩy sáng tạo. Nhưng công trình mới từ Hamburg tiến xa hơn khi khẳng định N2 mới chính là 'kho báu' thực sự của những ý tưởng đột phá, dù đây là giai đoạn ngủ sâu hơn.
Giới khoa học vẫn đang nỗ lực giải mã cơ chế đằng sau trạng thái đặc biệt này. Liệu chúng ta có thể 'bật công tắc' sáng tạo bằng cách điều chỉnh hoạt động não, hay vẫn còn những bí ẩn chưa được khám phá?
Dù chưa có kết luận cuối cùng, nghiên cứu mở ra tiềm năng ứng dụng giấc ngủ ngắn như công cụ sáng tạo đắc lực, không chỉ cho giới nghệ sĩ mà còn với lập trình viên, nhà khoa học, sinh viên hay bất kỳ ai đang đối mặt với bài toán hóc búa.
Tiến sĩ Max Löwe, đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ: 'Khi kể về công trình này với những người sáng tạo, tôi nhận được sự đồng cảm sâu sắc. Nhiều người từng trải nghiệm khoảnh khắc tỏa sáng sau giấc ngủ ngắn, và giờ khoa học đang dần lý giải được hiện tượng này'.
