Buzz
Chó, từng là bạn đồng hành không thể thiếu trong các cuộc thám hiểm Nam Cực, thậm chí đóng vai trò sống còn giúp con người tồn tại giữa băng giá. Tuy nhiên, vào năm 1994, chó đã chính thức bị loại bỏ khỏi lục địa này theo một hiệp ước quốc tế, đánh dấu sự chấm dứt của một thế kỷ gắn bó.
Trong suốt lịch sử thám hiểm Nam Cực, không có loài động vật nào gắn bó mật thiết với con người như chó kéo xe. Từ cuối thế kỷ 19, khi các đoàn thám hiểm đầu tiên đến lục địa băng giá, chó đã trở thành phương tiện di chuyển chính, giúp con người vượt qua các vùng đất tuyết phủ bao la, khắc nghiệt mà không thể chinh phục bằng sức người.
Năm 1899, nhà thám hiểm người Na Uy Carsten Borchgrevink đã mang theo 70 con chó tới Nam Cực, cùng đoàn thám hiểm tham gia chuyến trú đông đầu tiên trên lục địa này. Đây là lần đầu tiên con người phải trải qua mùa đông tại Nam Cực, và sự có mặt của chó được coi là yếu tố quan trọng giúp đoàn thám hiểm sống sót trong điều kiện băng giá cực đoan.
Trong giai đoạn được gọi là “kỷ nguyên anh hùng” của thám hiểm Nam Cực đầu thế kỷ 20, chó kéo xe xuất hiện trong hầu hết các chuyến thám hiểm lớn. Vào năm 1911, các đoàn của Robert Falcon Scott, Douglas Mawson và đoàn thám hiểm Nam Cực - Úc đều sử dụng chó husky để kéo xe trượt tuyết, trong hành trình tiến về Nam Cực địa lý. Tuy nhiên, việc sử dụng chó cũng ẩn chứa nhiều nguy cơ, nhất là khi băng vỡ và các khe sâu luôn đe dọa.
Ngoài vai trò là phương tiện vận chuyển, trong những tình huống sinh tồn khắc nghiệt, chó còn trở thành nguồn lương thực cuối cùng. Một bi kịch đã xảy ra trong chuyến thám hiểm của Douglas Mawson tại Cape Denison, khi Belgrave Ninnis rơi xuống khe băng sâu, mang theo phần lớn lương thực và đàn chó. Hai người còn lại buộc phải đưa ra quyết định đau đớn để sống sót.
Nhật ký của Mawson, với câu nói nổi tiếng “Đêm đó, chúng tôi ăn George,” đã phản ánh rõ sự khắc nghiệt của Nam Cực. Mặc dù việc ăn gan chó giúp họ tạm thời cầm cự, nhưng kết quả lại vô cùng thảm khốc, khi Xavier Mertz qua đời do ngộ độc vitamin A. Mawson sau đó trở về căn cứ một mình, kết thúc một trong những câu chuyện sinh tồn đáng sợ nhất trong lịch sử thám hiểm.
Bước vào nửa sau thế kỷ 20, vai trò của chó tại Nam Cực dần có sự thay đổi. Từ thập niên 1940, chó kéo xe vẫn tiếp tục được sử dụng trong các nhiệm vụ thám hiểm và khoa học, nhưng không còn được xem là nguồn thực phẩm. Chúng trở thành phương tiện vận chuyển chủ yếu và là nguồn động viên tinh thần cho các nhà khoa học trong các chuyến nghiên cứu dài ngày tại nơi cô lập nhất hành tinh.
Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghệ, chó dần mất đi vai trò quan trọng của mình. Các phương tiện cơ giới hiện đại đã thay thế xe trượt tuyết kéo chó, làm tăng tốc độ và hiệu quả trong việc di chuyển. Vì lý do này, cộng đồng quốc tế bắt đầu đặt câu hỏi về sự tồn tại của loài vật không bản địa tại Nam Cực.
Vào năm 1994, một hiệp ước quốc tế đã chính thức có hiệu lực, yêu cầu toàn bộ chó phải rời khỏi Nam Cực trước ngày 1 tháng 4. Quy định này là một phần trong các biện pháp bảo vệ môi trường Nam Cực, nơi đã cấm đưa loài không bản địa vào từ năm 1964, tuy nhiên chó kéo xe vẫn được miễn trừ cho đến thời điểm đó.
Lệnh cấm này được đưa ra một phần vì nguy cơ lây lan dịch bệnh, đặc biệt là virus care ở chó, có thể ảnh hưởng đến hải cẩu và các loài động vật biển khác. Thêm vào đó, cũng có mối lo ngại rằng chó có thể gây xáo trộn hệ sinh thái mong manh của Nam Cực, nơi mọi tác động đều để lại hậu quả lâu dài.
Ông David Drewry, giám đốc Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh lúc bấy giờ, thừa nhận rằng chó đã có giá trị về mặt tinh thần và huấn luyện, nhưng không còn thiết yếu đối với các hoạt động khoa học. Quan điểm này phản ánh sự chuyển hướng từ thám hiểm sinh tồn sang nghiên cứu khoa học hiện đại, trong đó bảo vệ môi trường là yếu tố ưu tiên.
Những con chó cuối cùng đã rời Nam Cực vào tháng 2 năm 1994, đánh dấu sự kết thúc một chương lịch sử kéo dài gần 100 năm. Kể từ đó, lục địa băng giá không còn dấu chân của chó, nhưng ký ức về vai trò của chúng vẫn sống mãi trong lịch sử thám hiểm, như biểu tượng của lòng trung thành, sự hy sinh và khả năng sinh tồn phi thường trước thiên nhiên khắc nghiệt nhất Trái Đất.
