Buzz
Hóa ra có một độ tuổi đặc biệt khi ung thư gần như không còn tác động đến con người.
Nếu trong dịp Tết này, bạn có người thân chuẩn bị đón tuổi 80, hãy vui mừng, vì đó là một cột mốc quan trọng, quyết định sức khỏe và tuổi thọ lâu dài của họ.
Lâu nay, các nhà khoa học đã nhận thấy một điều thú vị ở những người cao tuổi, rằng khi vượt qua một độ tuổi nhất định, sức khỏe của họ sẽ ổn định và duy trì tốt.
Mặc dù vẫn phải đối mặt với các bệnh lão hóa, nhưng những người sống thọ có khả năng kiểm soát rất tốt tình trạng sức khỏe của mình. Họ không phát sinh bệnh mới, đặc biệt là không bị ung thư như những người cao tuổi ở độ tuổi thấp hơn.
Khi vượt qua cột mốc 80 tuổi, người ta có thể sống khỏe mạnh thêm nhiều thập kỷ, sức khỏe của họ thậm chí còn tốt hơn cả con cái hoặc những người lớn tuổi ở độ tuổi 60-70.
Gần đây, một nghiên cứu từ tạp chí Nature đã giải thích được bí mật này, khi họ phát hiện một cơ chế tế bào, biến mốc 80 tuổi trở thành dấu ấn quan trọng của những người sống thọ.
Cơ chế tế bào này lý giải vì sao những người sống qua 80 tuổi hiếm khi mắc bệnh, đặc biệt là ung thư.
Ung thư bắt nguồn từ đâu? Vì sao người già lại có nguy cơ mắc ung thư cao hơn người trẻ?
Các nhà khoa học cho rằng ung thư hình thành do sự tích tụ của các đột biến gen. Mỗi lần một tế bào trong cơ thể phân chia, sẽ sinh ra một số đột biến.
Mặc dù phần lớn các đột biến trong quá trình phân bào là vô hại, nhưng một số ít đột biến có hại có thể dần dần tích lũy, cho đến khi tạo ra tế bào ung thư. Vì vậy, quá trình phân bào diễn ra nhanh và thường xuyên sẽ làm tăng nguy cơ mắc ung thư và mắc bệnh sớm hơn.
Nhà di truyền học Alfred Knudson và giả thuyết ung thư của ông.
Vào năm 1971, nhà di truyền học Alfred Knudson đã đưa ra giả thuyết "Giả thuyết hai cú đánh" để giải thích nguồn gốc của khối u ung thư. Theo ông, ung thư sẽ hình thành khi một tế bào bị đột biến ở cả hai bản sao của một gen bình thường và một gen khác có nhiệm vụ ngăn chặn ung thư.
Hai đột biến này làm mất chức năng ngăn chặn khối u trong tế bào, tạo điều kiện cho ung thư phát triển. Sau đó, giả thuyết này được mở rộng, cho rằng hai đột biến không nhất thiết phải cùng một gen, mà có thể là ở các gen khác nhau nhưng cùng kiểm soát một con đường ngăn ngừa ung thư.
Hai đột biến xảy ra trong cùng một tế bào được coi là sự kiện ngẫu nhiên không may mắn. Bởi vì đột biến xảy ra khi tế bào phân chia, càng phân chia nhiều, cơ hội ung thư xuất hiện càng lớn.
Đây là lý do người ta cho rằng tỷ lệ mắc ung thư tăng dần theo tuổi. Khi tế bào càng có tuổi và phân chia lâu hơn, chúng càng có nhiều cơ hội tích lũy đủ hai đột biến cần thiết để tạo ra khối u.
Nguy cơ mắc ung thư đạt đỉnh vào năm 80 tuổi rồi sau đó giảm dần.
Vậy tại sao người già lại có nguy cơ mắc ung thư cao hơn người trẻ? Lý do là vì tế bào của họ đã phân chia nhiều hơn trong suốt cuộc đời. Điều này giải thích tại sao người ở độ tuổi trung niên, ngoài 50 tuổi, mới cần đi khám sàng lọc ung thư định kỳ.
Không còn nghi ngờ gì nữa, nguy cơ mắc ung thư sẽ gia tăng dần từ trước tuổi 50 đến 60 và 70 tuổi.
Nhưng tại sao nguy cơ ung thư lại giảm xuống sau tuổi 80?
Các nhà khoa học đã nhận thấy một điều kỳ lạ khi nghiên cứu sức khỏe của những người sống thọ và siêu thọ. Họ quan sát thấy rằng nguy cơ ung thư ở những người trên 80 tuổi lại thấp hơn so với những người ở độ tuổi 60 hoặc 70.
Xu hướng phi tuyến tính này rõ ràng không phải là hiện tượng bình thường và không thể giải thích chỉ bằng "Giả thuyết hai cú đánh" của Alfred Knudson.
Vì vậy, một nhóm các nhà khoa học từ Trung tâm Ung thư Memorial Sloan Kettering (MSK) ở New York, Hoa Kỳ đã quyết tâm tìm lời giải cho hiện tượng này.
Họ bắt đầu bằng việc tiến hành thí nghiệm trên những con chuột già để quan sát quá trình phân chia tế bào của chúng.
Công trình nghiên cứu tập trung vào các tế bào gốc phế nang loại 2 (AT2), loại tế bào thường gây ung thư phổi, vì người sống thọ rất ít khi mắc bệnh này so với những người trẻ hơn.
Nhiều người già có thể hút thuốc suốt đời mà không bị ung thư, trong khi đó, rất nhiều người trẻ lại chết vì ung thư phổi trước khi họ.
Kết quả thử nghiệm trên tế bào AT2 của chuột già cho thấy nồng độ protein NUPR1 trong cơ thể chúng cao hơn bình thường. Protein này khiến tế bào giảm khả năng hấp thu sắt, làm chậm quá trình phân chia tế bào.
Mặc dù điều này hạn chế khả năng tái tạo các mô cơ quan ở chuột già, nhưng nó cũng giúp giảm nguy cơ tế bào bị đột biến và tiến triển thành ung thư.
"Các tế bào lão hóa thực tế chứa nhiều sắt hơn bình thường. Tuy nhiên, vì một số lý do mà chúng ta chưa hoàn toàn hiểu rõ, chúng lại hoạt động như thể không đủ sắt", tiến sĩ Xueqian Zhuang, nhà nghiên cứu ung thư từ MSK cho biết.
"Khi các tế bào già đi, chúng mất khả năng tái tạo vì tưởng rằng mình thiếu sắt. Chính vì thế, chúng cũng không có nguy cơ phát triển không kiểm soát, điều này vốn xảy ra trong ung thư"
Phát hiện này có ý nghĩa gì đối với con người?
Không chỉ ở chuột, các nhà khoa học còn phát hiện quá trình tương tự liên quan đến protein NUPR1 xảy ra trong tế bào người.
Các tế bào từ những người trên 80 tuổi có mức NUPR1 cao hơn, khiến khả năng hấp thụ sắt của chúng bị giảm. Khi các tế bào từ người trẻ được tác động để giảm NUPR1, khả năng tiếp nhận sắt của chúng cũng giảm.
Điều này có thể mở ra nhiều phương pháp điều trị mới. Ví dụ, nếu muốn phục hồi tế bào phổi cho người già trên 80 tuổi mắc COVID-19, các nhà khoa học có thể can thiệp để giảm NUPR1 trong tế bào, giúp khôi phục khả năng hấp thụ sắt và tái tạo tế bào phổi.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc giảm NUPR1 có thể làm tăng nguy cơ tế bào phổi phân chia bất thường và dẫn đến ung thư.
Đối với những người bị ung thư ở độ tuổi 60-70, hiện tại có một phương pháp điều trị gọi là Ferroptosis, sử dụng thuốc chứa sắt để tiêu diệt tế bào ung thư.
Tuy nhiên, bệnh nhân cao tuổi thường không thể hấp thụ sắt tốt, vì vậy hiệu quả điều trị của Ferroptosis sẽ bị hạn chế. Bằng cách giảm NUPR1 và tăng cường sắt trong tế bào, các bệnh nhân ung thư có thể sẽ có lợi.
Đối với những người trẻ hoặc trung niên dưới 60 tuổi, những ai muốn ngăn ngừa ung thư trong giai đoạn sức khỏe yếu nhất của cuộc đời, nghiên cứu về NUPR1 là lời cảnh báo quan trọng.
"Dữ liệu của chúng tôi chỉ ra rằng, về mặt phòng ngừa ung thư, những sự kiện xảy ra khi còn trẻ có thể nguy hiểm hơn nhiều so với những sự kiện xảy ra trong những năm tháng sau này của cuộc đời," nhà sinh học ung thư Tuomas Tammela từ MSK chia sẻ.
"Vì vậy, việc ngăn ngừa thanh thiếu niên hút thuốc, tiếp xúc với ánh nắng mặt trời hay các yếu tố gây ung thư có lẽ quan trọng hơn những gì chúng ta từng nghĩ."
Một nghiên cứu vào tháng 8 cho thấy rằng, khi đề cập đến các độ tuổi cần chú ý đến sức khỏe trong năm mới, 49 và 53 không phải là độ tuổi đáng lo ngại nhất về mặt sức khỏe mà con người phải đối mặt.
Các nhà khoa học từ Đại học Stanford đã thu thập hơn 250 tỷ điểm dữ liệu về sức khỏe của một nhóm người, và phát hiện rằng năm 44 tuổi là thời điểm mà sức khỏe của con người bắt đầu suy giảm nghiêm trọng.
Do đó, những người sinh năm 1981, khi bước vào năm 2025, cần đặc biệt chú ý đến sức khỏe của mình. Nghiên cứu chỉ ra rằng từ năm sau, họ sẽ đối mặt với nguy cơ mắc bệnh gia tăng, do cơ thể trải qua những thay đổi trong quá trình chuyển hóa chất béo, lipid, caffeine và rượu.
Các chỉ số liên quan đến bệnh tim mạch, cũng như các vấn đề về da và cơ bắp, sẽ có những biến động lớn trong giai đoạn này. Tuy nhiên, sau đó tình hình sẽ cải thiện dần từ năm 44 đến năm 60 tuổi.
Khi đạt đến tuổi 60, chức năng tim mạch, thận, da và cơ bắp sẽ suy giảm lần nữa, tạo nên giai đoạn khó khăn thứ hai trong suốt cuộc đời.
Những người sinh năm 1965 cũng cần lưu ý đến sức khỏe vào năm 2025, khi các vấn đề về chuyển hóa carbohydrate và chức năng điều hòa miễn dịch sẽ trở nên yếu hơn.
Tuy nhiên, nếu vượt qua được những năm tháng khó khăn này và duy trì sức khỏe tốt đến năm 80 tuổi, nghiên cứu cho thấy họ sẽ có sức khỏe ổn định, với khả năng sống thọ nhờ sự giảm đi của nguy cơ ung thư.
