Buzz
3I/ATLAS, một thiên thể đã lang thang trong không gian suốt hàng tỷ năm, mang theo những dấu vết quý giá về giai đoạn hình thành của Ngân Hà.
3I/ATLAS được phát hiện vào ngày 1/7/2025 nhờ vào hệ thống kính thiên văn ATLAS (Asteroid Terrestrial-impact Last Alert System). Dựa trên ước tính ban đầu, sao chổi này có đường kính khoảng 10–20 km và di chuyển với tốc độ vượt quá 60 km/giây.
Với tốc độ này, sao chổi 3I/ATLAS nhanh gấp gần 9 lần vận tốc cần thiết để một vật thể có thể thoát khỏi lực hấp dẫn của Trái Đất. Dữ liệu quỹ đạo chỉ ra rằng nó không thuộc về Hệ Mặt Trời, mà là một "vị khách" đến từ không gian giữa các vì sao.
Khi được phát hiện, sao chổi 3I/ATLAS đang ở trong quỹ đạo của Sao Mộc, cách Mặt Trời khoảng 670 triệu km, với vận tốc khoảng 61,3 km/giây. Dưới tác động của lực hấp dẫn từ Mặt Trời, nó tiếp tục di chuyển sâu hơn vào Hệ Mặt Trời, đạt tốc độ 63,1 km/giây khi gần đến quỹ đạo giữa Sao Mộc và Sao Hỏa.
Theo dự đoán, vào ngày 29/10/2025, sao chổi 3I/ATLAS sẽ đạt điểm cận nhật, gần Mặt Trời nhất, ở khoảng cách 203 triệu km, tương đương 1,36 đơn vị thiên văn (AU), với vận tốc vượt quá 68 km/giây.
Điều đáng chú ý là, dù bị lực hấp dẫn Mặt Trời kéo mạnh, 3I/ATLAS vẫn không thể bị giữ lại trong Hệ Mặt Trời. Với tốc độ vượt xa vận tốc thoát ly của Mặt Trời (khoảng 42,1 km/giây tại quỹ đạo Trái Đất), sao chổi này sẽ tiếp tục rời xa sau khi vượt qua điểm cận nhật.
Vào tháng 1/2026, 3I/ATLAS sẽ băng qua vùng quỹ đạo của Trái Đất ở khoảng cách gần nhất là 1,8 AU, tương đương với hơn 270 triệu km, và không gây ra bất kỳ mối đe dọa nào. Sau đó, vào tháng 3/2026, sao chổi này sẽ vượt qua quỹ đạo của Sao Hải Vương, tốc độ giảm xuống còn khoảng 62 km/giây, và dần dần rời khỏi phạm vi ảnh hưởng của Mặt Trời trong vài nghìn năm tới.
Các tính toán chỉ ra rằng sau khoảng 4.000 năm, 3I/ATLAS sẽ hoàn toàn thoát khỏi sự ảnh hưởng của Mặt Trời và tiếp tục hành trình cô độc giữa các vì sao. Khi đó, vận tốc của nó sẽ trở lại mức 58 km/giây, giống như vận tốc ban đầu khi nó gia nhập Hệ Mặt Trời.
Các nhà thiên văn học cho rằng 3I/ATLAS có nguồn gốc từ "đĩa dày" của Ngân Hà, một khu vực cổ xưa nơi những ngôi sao đã có tuổi đời hơn 8 tỷ năm. Phân tích thành phần hóa học cho thấy sao chổi này được hình thành từ vật chất cực kỳ nguyên thủy, có thể đã bị phóng ra khỏi một hệ sao lùn đỏ cách đây hàng tỷ năm. Tuổi của 3I/ATLAS được ước tính vào khoảng 7-11 tỷ năm, lớn hơn tuổi của Mặt Trời của chúng ta.
Câu hỏi được nhiều người đặt ra là: làm sao một vật thể di chuyển với tốc độ cao như vậy lại bị lực hấp dẫn của Mặt Trời "kéo" vào Hệ Mặt Trời? Câu trả lời, theo các chuyên gia, chính là hướng di chuyển tự nhiên của nó.
3I/ATLAS vốn đang di chuyển theo quỹ đạo liên sao, và tình cờ quỹ đạo này cắt ngang vào vùng Hệ Mặt Trời. Khi đến gần, lực hấp dẫn của Mặt Trời chỉ làm thay đổi một phần nhỏ vận tốc và hướng đi của nó, nhưng không đủ mạnh để giữ lại.
Thực tế, khi đi vào vùng có ảnh hưởng hấp dẫn của Mặt Trời, sao chổi này được gia tốc thêm một chút, vận tốc tăng từ 58 lên 68 km/giây tại điểm cận nhật. Sau khi rời xa, nó lại giảm về mức ban đầu. Ngoài ra, hướng bay của 3I/ATLAS cũng bị lệch khoảng 12 độ, di chuyển từ chòm Nhân Mã sang chòm Xà Phu, hiện tượng tương tự như "thấu kính hấp dẫn" trong thiên văn học.
3I/ATLAS là vật thể liên sao thứ ba từng được con người phát hiện, sau hai tiền bối nổi tiếng là 1I/'Oumuamua (phát hiện năm 2017) và 2I/Borisov (năm 2019). Mỗi lần một thiên thể như vậy đi qua Hệ Mặt Trời, giới khoa học lại có cơ hội quý giá để nghiên cứu vật chất nguyên thủy bên ngoài, giúp hiểu rõ hơn về quá trình hình thành sao, hành tinh, và thậm chí là sự sống.
Mặc dù phần lớn giới thiên văn học coi 3I/ATLAS là một sao chổi liên sao thông thường, một số giả thuyết táo bạo vẫn được đưa ra. Nhà vật lý nổi tiếng Avi Loeb từ Đại học Harvard từng đề xuất rằng một số vật thể giống như 'Oumuamua có thể là tàu thăm dò của nền văn minh ngoài Trái Đất, ngụy trang dưới hình dạng sao chổi.
Tuy nhiên, cho đến nay không có bất kỳ dấu hiệu nào cho thấy 3I/ATLAS mang bản chất nhân tạo hoặc có hoạt động bất thường. Tất cả các dữ liệu quan sát đều phù hợp với các định lý vật lý mà chúng ta đã biết.
Hiện nay, các đài quan sát trên toàn thế giới đang theo dõi sát sao hành trình của 3I/ATLAS khi nó tiến gần Mặt Trời và Trái Đất. Với sự hỗ trợ của kính thiên văn và máy quang phổ tiên tiến, các nhà khoa học hy vọng sẽ thu thập thêm dữ liệu về cấu trúc, thành phần và quỹ đạo của sao chổi này.
3I/ATLAS không chỉ là một "vị khách xuyên thiên hà" hiếm hoi, mà còn là "chứng nhân" cổ xưa của thời kỳ hình thành vũ trụ. Việc nghiên cứu sao chổi này có thể giúp chúng ta hiểu sâu hơn về lịch sử tiến hóa của Ngân Hà và quá trình hình thành các hệ hành tinh như Hệ Mặt Trời.
Trong những tháng tới, khi sao chổi này tiến gần hơn đến khu vực nội Hệ Mặt Trời, cộng đồng thiên văn toàn cầu đang rất háo hức chờ đợi những phát hiện tiếp theo, có thể tiết lộ thêm những bí mật về vũ trụ rộng lớn mà con người mới chỉ bắt đầu khám phá.
