Buzz
'Sói dữ', còn gọi là Aenocyon dirus, là loài sói cổ đại có thân hình lớn hơn sói ngày nay, nổi tiếng hơn nhờ bộ phim “Game of Thrones”.
Liệu sói dữ có thật sự “trở lại” hay chỉ là một phiên bản biến đổi?
Ngày 7 tháng 4 năm 2025, Colossal công bố ba chú chó con sở hữu ngoại hình giống hệt sói dữ cổ đại và tuyên bố đây là lần đầu tiên trong lịch sử con người một loài tuyệt chủng được “hồi sinh” thành công.
Họ đã giới thiệu ba cá thể (Romulus, Remus và Khaleesi) với bộ lông trắng muốt, đôi mắt sắc lạnh và vóc dáng mạnh mẽ, như thể bước ra từ truyền thuyết.
Công ty công nghệ sinh học Colossal Biosciences, nổi tiếng với tham vọng “phục hồi sự tuyệt chủng”, cho biết họ đã thành công “hồi sinh” loài sói dữ (Aenocyon dirus), loài thú săn mồi nổi tiếng cuối kỷ băng hà, được biết đến nhiều qua phim “Game of Thrones”.
Theo Colossal, những cá thể này được tạo ra bằng cách lấy DNA từ hóa thạch của hai con sói dữ: một chiếc răng 13.000 năm tuổi tìm thấy tại Ohio và một xương tai trong có niên đại 72.000 năm ở Idaho.
Từ các mẫu DNA cổ đại, các nhà khoa học đã tái tạo một phần bộ gen sói dữ, rồi so sánh và chỉnh sửa để ghép vào bộ gen sói xám hiện đại (Canis lupus) – loài được dùng làm vật chủ trong quá trình “hồi sinh”.
Tuy nhiên, đây lại là điểm gây tranh cãi lớn. Nhiều chuyên gia cho rằng về mặt khoa học, sản phẩm của Colossal không thể được gọi là “hồi sinh” đúng nghĩa. Giáo sư Philip Seddon từ Đại học Otago (New Zealand) nhấn mạnh, “sói dữ và sói xám thực chất là hai loài hoàn toàn khác biệt, thậm chí thuộc hai chi riêng biệt”.
Nghiên cứu tiến hóa cho thấy sói dữ đã tách ra khỏi nhánh tiến hóa của sói xám khoảng 6 triệu năm trước, tạo nên một nhánh riêng biệt, xa hơn cả quan hệ họ hàng với chó rừng hay cáo.
Nhiều chuyên gia di truyền học, sinh học tiến hóa và bảo tồn sinh vật học cho rằng “những con sói dữ” mới chỉ là những sinh vật mang một phần đặc điểm di truyền tương tự loài đã tuyệt chủng 12.500 năm trước, chứ không phải là sói dữ nguyên bản.
Biến đổi gen thay vì nhân bản: Liệu đây là hồi sinh hay chỉ là giả lập?
Colossal không dùng phương pháp nhân bản đơn thuần mà thực hiện tới 20 chỉnh sửa gen trong 14 gen khác nhau bằng công nghệ CRISPR, nhằm biến đổi đặc điểm di truyền của sói xám để tái tạo ngoại hình và phần nào hành vi của sói dữ cổ đại.
Các tế bào lấy từ máu sói xám được biến đổi mang đặc điểm sói dữ, rồi cấy vào trứng sói xám đã lấy nhân ra. Phôi từ quá trình này được cấy vào tử cung chó nhà (một phân loài của sói xám) để phát triển thành ba cá thể con.
Về mặt sinh học, những cá thể này không thể coi là sói dữ thật sự, mà chỉ là “bản sao mô phỏng với chỉnh sửa gen” của loài đã tuyệt chủng.
Giáo sư Nic Rawlence, đồng giám đốc Phòng thí nghiệm di truyền học cổ tại Đại học Otago, nhận định: “Colossal tạo ra một loài lai giữa sói xám và hình ảnh sói dữ. Đây không phải hồi sinh, mà là sự tái tạo phần nào ngoại hình và một số hành vi mong muốn.”
Những lo ngại từ giới khoa học
Bên cạnh việc đặt dấu hỏi về tính chính xác trong truyền thông, nhiều nhà khoa học còn lo ngại về sức khỏe, khả năng thích nghi và vấn đề đạo đức của dự án.
Giáo sư Bridgett vonHoldt từ Đại học Princeton, cộng tác viên của Colossal, cảnh báo: “Giống như nhiều sinh vật được nhân bản trước đây, sức khỏe lâu dài của những chú sói này không thể đoán trước. Chúng có thể gặp vấn đề về miễn dịch, tăng trưởng, hành vi hoặc các dị tật tiềm ẩn.”
Ba chú sói con hiện được nuôi trong khu bảo tồn sinh thái với hàng rào cao 3 mét và giám sát liên tục 24/7. Colossal khẳng định chúng sẽ không bao giờ được thả về môi trường tự nhiên.
Tuy nhiên, công ty không giấu tham vọng xây dựng các khu bảo tồn rộng lớn hơn để tạo môi trường bán tự nhiên cho những loài “được phục hồi”.
Nhiều chuyên gia cảnh báo rằng việc đưa những sinh vật này ra khỏi môi trường kiểm soát có thể gây ra rủi ro lớn. Giáo sư David Mech, chuyên gia sinh thái học từ Đại học Minnesota, nhấn mạnh: “Sói dữ từng chiếm một hốc sinh thái không còn tồn tại trong hệ sinh thái hiện nay. Việc thả một sinh vật không có chỗ đứng trong hệ sinh thái hiện tại vào tự nhiên là một canh bạc đầy nguy hiểm.”
Dù còn nhiều tranh luận, không thể phủ nhận Colossal đang dẫn đầu trong việc ứng dụng công nghệ di truyền hiện đại để phục vụ mục tiêu tái sinh các loài đã tuyệt chủng.
Nỗ lực này đã tạo ra tiến bộ đáng kể trong chỉnh sửa gen và bảo tồn sinh học, với minh chứng rõ nét là sự ra đời của hai lứa sói đỏ (Canis rufus) – loài sói đang bên bờ tuyệt chủng – nhờ kỹ thuật tương tự. Đây là bằng chứng cho thấy công nghệ di truyền có thể hỗ trợ bảo tồn các loài nguy cấp, không chỉ phục vụ tham vọng “phục sinh.”
Sự khác biệt giữa “hồi sinh” và “tái tạo có chọn lọc” có thể mơ hồ với công chúng, nhưng lại có ý nghĩa sâu sắc về khoa học, đạo đức và bảo tồn sinh thái trong tương lai.
