Buzz
Mèo đã khéo léo biến bản năng tình yêu cổ xưa thành cầu nối vững chắc giữa con người và chúng, dù giữa hai loài có vẻ rất khác biệt.
Mèo vốn được xem là loài động vật độc lập và khó hiểu. Tuy nhiên, các nghiên cứu mới cho thấy mối quan hệ giữa con người và mèo thực sự sâu sắc hơn chúng ta tưởng, thậm chí có thể thay đổi cả hoạt động hóa học trong bộ não của cả hai bên. "Sợi dây vô hình" kết nối ấy chính là oxytocin, hay hormone tình yêu.
Oxytocin nổi tiếng vì khả năng kết nối mẹ và con, bạn bè thân thiết, hoặc các cặp đôi yêu nhau. Khi ôm một người mình yêu thương, não bộ sẽ tiết ra oxytocin giúp giảm căng thẳng, tạo cảm giác tin tưởng và an toàn. Các nghiên cứu gần đây cũng chỉ ra rằng quá trình này xảy ra khi chúng ta âu yếm thú cưng, đặc biệt là mèo, loài vật vốn được cho là "khó gần".
Một loạt các nghiên cứu gần đây chỉ ra rằng oxytocin không chỉ đóng vai trò quan trọng trong các mối quan hệ giữa con người với nhau, mà còn có ảnh hưởng sâu sắc đến sự gắn bó giữa con người và động vật.
Vào năm 2005, các nhà khoa học đã chứng minh rằng mức oxytocin tăng cao giúp con người trở nên dễ tin tưởng hơn trong các bài kiểm tra tài chính. Đối với động vật, hormone này giúp điều hòa cảm xúc, giảm căng thẳng và kích hoạt hệ thần kinh phó giao cảm, hệ thống chịu trách nhiệm cho sự thư giãn của cơ thể.
Trước đây, các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào mối quan hệ giữa chó và con người, điều này thể hiện rõ qua những cái liếm, ánh mắt trìu mến hay sự vui mừng khi chủ trở về. Cả hai cùng giải phóng oxytocin, tạo thành một vòng phản hồi cảm xúc mạnh mẽ. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa mèo và con người lại tinh tế hơn rất nhiều.
Mèo khác chó ở chỗ chúng rất hiếm khi bày tỏ cảm xúc một cách công khai. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng không yêu quý chủ nhân. Một nghiên cứu năm 2021 tại Nhật Bản cho thấy chỉ vài phút vuốt ve hoặc trò chuyện nhẹ nhàng với mèo cũng có thể làm tăng lượng oxytocin trong nước bọt của người. Những người tham gia cảm thấy thư giãn, ấm áp và gần gũi, giống như khi ôm người thân.
Đến đầu năm 2025, một nhóm nghiên cứu đã tiếp tục đo mức oxytocin của mèo và chủ trong suốt 15 phút tương tác tại nhà. Kết quả cho thấy rất rõ ràng: khi mèo và chủ có sự tiếp xúc tự nhiên và thoải mái, như khi mèo chủ động ngồi lên đùi hoặc cọ đầu vào người, nồng độ oxytocin của cả hai đều tăng lên đáng kể. Ngược lại, nếu mèo bị ép phải ôm ấp hoặc cảm thấy căng thẳng, mức oxytocin lại giảm đi rõ rệt.
Điều này chứng minh một sự thật đơn giản nhưng quan trọng: mối quan hệ giữa con người và mèo chỉ bền vững khi có sự tôn trọng lẫn nhau. Mèo, dù nhỏ bé, vẫn cần không gian riêng và quyền tự do lựa chọn cách tương tác. Khi cảm thấy an toàn, chúng sẽ đáp lại bằng sự gắn bó thật sự, điều này có thể được đo lường qua sự thay đổi hóa học trong bộ não của cả hai.
Những chú mèo thân thiện và tin tưởng chủ sẽ thể hiện qua những hành động nhỏ như chớp mắt chậm rãi, kêu "gừ gừ" khi được vuốt ve, hoặc nằm gần mà không cần quá nhiều tiếp xúc. Đó chính là ngôn ngữ của lòng tin. Tiếng gừ gừ tần số thấp của mèo đã được chứng minh có tác dụng làm giảm nhịp tim, huyết áp và hormone căng thẳng cortisol ở người, nhờ vào chính oxytocin, chất trung gian của sự dịu dàng.
Đối với mèo, việc được vuốt ve và nghe giọng nói dịu dàng từ chủ nhân cũng có tác dụng tương tự: giúp chúng thư giãn, giảm cảm giác sợ hãi và tăng cảm giác an toàn. Theo thời gian, sự trao đổi oxytocin đều đặn này tạo nên một mối liên kết sinh học thực sự giữa hai loài, chứ không chỉ là một mối quan hệ tình cảm đơn thuần.
Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng chỉ ra rằng mức độ phản ứng của mèo thường nhẹ nhàng hơn so với chó. Một nghiên cứu năm 2016 cho thấy nồng độ oxytocin của chó tăng trung bình đến 57% sau chỉ 10 phút chơi đùa với chủ, trong khi ở mèo, mức tăng chỉ khoảng 12%. Điều này phản ánh sự khác biệt trong quá trình tiến hóa giữa hai loài.
Chó là loài sống theo bầy đàn và đã được con người thuần hóa để làm bạn đồng hành, nên chúng gần như đã "lập trình" để tìm kiếm sự tương tác, ánh mắt và cái vuốt ve từ chủ. Mèo lại khác, chúng tiến hóa từ những kẻ săn mồi đơn độc, ít khi phụ thuộc vào cảm xúc tập thể. Tuy nhiên, chính vì thế, khi một con mèo tin tưởng bạn, đó là sự lựa chọn thực sự – một mối liên kết hiếm hoi và vô cùng quý giá.
Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng tình bạn giữa mèo và con người có thể mang lại những lợi ích tâm lý to lớn, đặc biệt là đối với những người sống một mình hoặc gặp phải căng thẳng. Việc chăm sóc và nhận lại sự yêu thương từ mèo – dù là một cái nhìn nhẹ nhàng hay tiếng rừ rừ êm ái – có thể giúp con người giảm bớt lo âu, cải thiện tâm trạng và ngăn ngừa trầm cảm, giống như những lợi ích từ các mối quan hệ xã hội tích cực.
Vì thế, lần sau khi mèo của bạn chớp mắt từ từ hay nhẹ nhàng nhảy lên đùi bạn, hãy nhớ rằng đằng sau những hành động tưởng chừng như nhỏ nhặt ấy là một phản ứng sinh lý mạnh mẽ đang diễn ra trong bộ não của cả hai. Oxytocin – "hormone của tình yêu" đang hoạt động, tạo ra sự kết nối đặc biệt giữa bạn và sinh vật ấy theo một cách mà khoa học vẫn đang từng bước khám phá.
