1. Đền Thánh Nguyễn
Địa chỉ: Xã Gia Thắng, xã Gia Tiến, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Tháng 3 âm lịch hàng năm
Đền thờ Đức Thánh Nguyễn là nơi tôn thờ Lý Triều Quốc Sư Nguyễn Minh Không (còn gọi là Lý Quốc Sư), một vị cao tăng giữ vai trò quan trọng trong triều đình nhà Lý của Việt Nam, nổi bật với những đóng góp quý giá trong việc chữa trị bệnh cho nhà vua và nhân dân. Đền được xây dựng trên nền tảng của chùa Viên Quang, nơi mà Nguyễn Minh Không đã lập vào năm 1121. Sau khi qua đời, người dân nơi đây đã chọn nơi này để thờ ông. Đền Thánh Nguyễn tọa lạc ở phía Bắc Kinh thành Hoa Lư, được xem là một trong những trấn giữ đất Hoa Lư xưa.
Không chỉ ghi dấu ấn về mặt lịch sử, đền thờ còn là một bảo vật nghệ thuật kiến trúc với những tác phẩm chạm trổ và điêu khắc vô cùng tinh xảo. Hiện tại, đền còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị từ thời kỳ cổ xưa. Trước mặt tiền đường thiêu hương là hai con sóc đá thể hiện sự tinh tế của thời Lê sơ. Bên trong, có hai chiếc trống quý hiếm được cho là có niên đại từ thời Lý – Trần cùng với nhiều hiện vật thờ cúng của thời Nguyễn. Đền Thánh Nguyễn đã được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia vào năm 1989, đánh dấu sự trân trọng của quý vị đối với giá trị văn hóa và lịch sử nơi đây.


2. Đền thờ Nguyễn Công Trứ
Địa chỉ: Xã Quang Thiện, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 11 âm lịch hàng năm
Đền thờ Nguyễn Công Trứ là một điểm đến độc đáo, không chỉ bởi lịch sử mà còn bởi kiến trúc đặc sắc. Được xây dựng ngay khi ông còn sống, ngôi đền bắt nguồn từ căn nhà ba gian của chính Nguyễn Công Trứ tại ấp Lạc Thiện, nơi ông sinh hoạt và làm việc trong thời gian cư trú tại Kim Sơn. Năm 1852, người dân nơi đây đã cải tạo căn nhà thành ngôi Sinh Từ (còn gọi là đền thờ sống) để tưởng nhớ ông. Hàng năm, vào dịp sinh nhật của ông, lễ hội mừng thọ được tổ chức, thể hiện lòng tri ân sâu sắc của nhân dân. Sau khi ông qua đời, người dân đã xây thêm một toà bên cạnh gọi là Tiền đường, dùng để thờ phụng Nguyễn Công Trứ, trong khi gian nhà cũ trở thành Chính cung. Từ đó, ngôi đền được đổi tên thành Truy Tư Từ và vào năm 1992, được công nhận là Di tích lịch sử văn hoá cấp Quốc gia.
Ngôi đền có kiến trúc tiêu biểu theo kiểu chữ Đinh (Hán tự), với Tiền đường 5 gian và hậu cung 3 gian. Hai cột đồng trụ nổi bật bên hông Tiền đường, bên trong được trang trí với hương án, giá trống, giá chiêng cùng 3 bức đại tự, thể hiện tấm lòng thành kính của người dân Kim Sơn dành cho Doanh điền sứ Nguyễn Công Trứ. Gian giữa của Hậu Cung là nơi đặt bàn thờ ông, trang trí bằng một bát hương cổ màu trắng có hình lưỡng long chầu mặt nguyệt, món vật quý giá có nguồn gốc từ thời nhà Trần.


3. Đền Cao Sơn
Địa chỉ: Xã Văn Phú, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Diễn ra vào tháng 3 âm lịch hàng năm
Theo truyền thuyết, Cao Sơn đại vương là con thứ 17 của vua Lạc Long Quân, một vị Lạc tướng xuất sắc của vùng Vũ Lâm. Vị thần này đã không chỉ truyền đạt kiến thức cho người dân để họ có thể phát triển kinh tế mà còn bảo vệ họ trước những thế lực xấu. Chính vì vậy, dưới sự cho phép của vua Đinh, người dân đã lập đền thờ Ngài tại núi Đính nhằm bảo vệ kinh đô từ hướng Tây.
Cao Sơn đại vương cùng với Thần Thiên Tôn, Thần Quý Minh và Đức Thánh Nguyễn đã tạo thành bộ tứ trấn giữ cho kinh thành Hoa Lư, với mỗi vị thần đảm nhận một cổng thành: Thiên Tôn ở hướng Đông, Quý Minh ở hướng Nam, Đức Thánh Nguyễn ở hướng Bắc và Cao Sơn ở hướng Tây, góp phần bảo vệ an ninh cho vùng đất này.
4. Chùa Non Nước
Địa chỉ: Phường Thanh Bình, Thành Phố Ninh Bình
Chùa Non Nước là một điểm đến hấp dẫn, tọa lạc dưới chân ngọn núi Non Nước, bên dòng sông Đáy và cửa sông Vân. Nơi đây nổi bật với vẻ đẹp thanh bình, mang đậm chất làng quê Bắc Bộ, chắc chắn sẽ chinh phục lòng người ngay từ cái nhìn đầu tiên. Sau khi tham gia lễ bái, du khách sẽ có cơ hội chiêm ngưỡng khung cảnh yên ả và quyến rũ của vùng đồng quê Việt Nam.
Ngôi chùa được xây dựng từ thời vua Lý, nhưng đã từng trải qua nhiều lần hư hỏng và được tôn tạo lại vào thời Trần để thờ Phật. Bất chấp những thăng trầm của lịch sử, chùa Non Nước vẫn giữ vững được vẻ đẹp và sự tồn tại của mình cho đến ngày nay. Ngoài tên gọi chính, chùa còn được biết đến với cái tên Dục Thúy Sơn. Chùa sở hữu hai cổng ra vào: một cổng nằm ở phía bắc và một cổng hướng đông nam, nơi có tầm nhìn hướng ra sông Đáy, cũng là nơi người dân địa phương thường thả cá chép vào ngày ông Công ông Táo.
Chùa Non Nước luôn mở cửa chào đón du khách suốt cả năm, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tham quan vào bất kỳ thời điểm nào. Đặc biệt, nếu bạn ghé thăm vào những ngày Tết, khi tiết trời Bắc Bộ vẫn còn lạnh giá, bạn sẽ cảm nhận được sự se lạnh dịu nhẹ nơi đây – một trải nghiệm thú vị giữa không gian thanh bình của vùng quê non nước.


5. Nhà thờ Phát Diệm
Địa chỉ: Thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Lễ Giáng Sinh, ngày 24, 25 tháng 12 dương lịch hàng năm
Nhà thờ Phát Diệm, hay còn được biết đến với tên gọi Nhà thờ chính tòa Phát Diệm, nổi bật như một quần thể kiến trúc Công giáo tuyệt đẹp, được vinh danh là một trong những nhà thờ ấn tượng nhất Việt Nam. Đây là địa điểm được mệnh danh là 'kinh đô công giáo' của đất nước, nơi thu hút hàng ngàn du khách mỗi năm nhờ vẻ đẹp độc đáo của các công trình nơi đây. Kiến trúc của nhà thờ mang đậm yếu tố phương Đông với hình ảnh đình, chùa hòa quyện tinh tế cùng phong cách Gôtic phương Tây, tạo nên một bức tranh kiến trúc hiếm có. Nhắc đến nhà thờ đá Phát Diệm là nói đến một nghệ thuật điêu khắc tinh xảo, đặc biệt là chất liệu đá địa phương mà nơi này đã khéo léo đưa vào xây dựng. Bên cạnh nhà thờ chính, quần thể còn sở hữu các hạng mục thú vị như Hồ, Phương đình, bốn nhà thờ nhỏ và Nhà thờ kính trái tim Đức Mẹ, được biết đến như “viên ngọc” trong lòng quần thể. Sự hiện diện của nhà thờ đá không chỉ thể hiện niềm tự hào của người công giáo tại Việt Nam mà còn là một biểu tượng kiến trúc đặc sắc chỉ có tại Ninh Bình.
Được khởi công xây dựng vào năm 1875 và hoàn thành vào năm 1898, nhà thờ đá Phát Diệm đã chính thức được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa vào năm 1988. Ngày nay, bên cạnh chức năng phục vụ nhu cầu tín ngưỡng của cộng đồng địa phương, nơi đây còn là điểm đến du lịch tâm linh tuyệt vời, mở ra cho nhiều du khách trong và ngoài nước những trải nghiệm khám phá thú vị.


6. Cố đô Hoa Lư - Di tích văn hóa lịch sử hùng vĩ
Địa chỉ: Xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 06 đến ngày 08 tháng 3 âm lịch hàng năm
Cố đô Hoa Lư, với vai trò là kinh đô đầu tiên của Việt Nam trong thời kỳ phong kiến, chính là một trong những điểm đến hấp dẫn khó có thể bỏ lỡ khi bạn ghé thăm Ninh Bình. Nơi đây không chỉ được biết đến qua những biến chuyển của lịch sử mà còn là nơi gợi nhớ về những trang sử hào hùng của dân tộc trong cuộc kháng chiến thống nhất non sông. Khi đến đây, bạn sẽ được chiêm ngưỡng những ngôi đền cổ kính, trang nghiêm như đền thờ vua Đinh Tiên Hoàng và vua Lê Đại Hành - hai vị vua khai sáng của nhà nước Đại Cồ Việt, cùng với những lăng tẩm mang đến cảm giác linh thiêng và hùng vĩ.
7. Chùa Bích Động
Địa chỉ: Thôn Đàm Khê, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Chùa Bích Động, một viên ngọc quý của khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, không chỉ là một công trình kiến trúc độc đáo mà còn là nơi hòa quyện tuyệt vời giữa thiên nhiên và tâm linh. Nơi đây nổi bật với cảnh sắc hùng vĩ, quy tụ Bích Sơn Bát Cảnh (tám vẻ đẹp tuyệt đẹp), và được biết đến với danh hiệu “Nam thiên đệ nhị động”, chỉ sau Chùa Hương.
Được xây dựng từ năm 1428 dưới triều đại Hậu Lê, Chùa Bích Động được thiết kế theo kiểu chữ Tam trong Hán tự, bao gồm ba tòa chùa riêng biệt: chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng. Các tòa chùa được bố trí dọc theo sườn núi, tạo nên không gian linh thiêng, mang đến cho du khách cảm giác bình yên và thanh tịnh.


8. Chùa Bái Đính
Địa chỉ: Thôn Sinh Dược, Xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 06 tháng 01 đến hết tháng 3 âm lịch hàng năm
Nằm trong danh sách những điểm đến tâm linh nổi bật tại Ninh Bình, Chùa Bái Đính không chỉ thu hút bởi nét linh thiêng của ngôi cổ tự, mà còn bởi sự huy hoàng của phần tân tự. Nơi đây được ghi nhận là công trình kiến trúc Phật giáo lớn nhất tại Việt Nam, sở hữu nhiều kỷ lục ấn tượng như tượng Thích Ca bằng đồng dát vàng lớn nhất châu Á, hàng lang với 500 vị La Hán dài nhất châu Á, hay tượng Phật Di Lặc bằng đồng lớn nhất Việt Nam. Đặc biệt, chùa cũng là nơi lưu giữ sáu viên ngọc xá lợi quý giá của Đức Phật, tạo nên giá trị tâm linh sâu sắc. Với kiến trúc tuyệt mỹ và quy mô hoành tráng, Bái Đính chắc chắn là điểm đến không thể bỏ qua trong hành trình khám phá Ninh Bình.
Được ca ngợi là ngôi chùa lớn nhất khu vực Đông Nam Á, Chùa Bái Đính còn gây ấn tượng mạnh mẽ nhờ vị trí tọa lạc trên ngọn núi cao, khiến cho du khách không khỏi ngỡ ngàng trước khung cảnh tuyệt vời và vẻ hùng vĩ của ngôi chùa này.


9. Động Thiên Tôn
Địa chỉ: Thị trấn Thiên Tôn, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Diễn ra vào tháng 3 âm lịch hàng năm
Động Thiên Tôn tọa lạc tại khu vực núi Dũng Đương, phía Đông của cố đô Hoa Lư. Cũng giống như Thăng Long Tứ Trấn, Động Thiên Tôn cùng với Đền Thánh Nguyễn, Đền Trần (Đền Quý Minh) và Đền Cao Sơn tạo thành hệ thống "Hoa Lư tứ trấn", bảo vệ các phương của Kinh đô Hoa Lư cổ xưa.
Trong lòng động, bạn sẽ tìm thấy Đền thờ Thánh Trấn Vũ Thiên Tôn, hay còn được biết đến với tên gọi Chân Vũ Đế Quân. Ngài là hiện thân của Huyền Thiên Thượng Đế Kim Thuyết, giữ vị trí tổng chỉ huy của các thiên binh, thiên tướng, được cử xuống nhân gian để tiêu diệt quỷ dữ và dẹp loạn. Tượng Thánh Trấn Vũ Thiên Tôn bên trong động được chế tác bằng đồng, uy nghi đứng trên lưng một con rùa.


10. Đền Thái Vi
Địa chỉ: Thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 14 đến ngày 17 tháng 3 âm lịch hàng năm
Khi bạn đến Ninh Bình, Đền Thái Vi là một điểm đến không thể bỏ qua. Công trình kiến trúc này được xây dựng để tưởng nhớ bốn vị vua vĩ đại của triều Trần là Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông và Trần Anh Tông, cùng với Hiển Từ Hoàng thái hậu Thuận Thiên. Những người này đã có công lớn trong việc chống giặc Nguyên Mông, bảo vệ đất nước.
Đền Thái Vi nằm trên nền của cung điện Vũ Lâm xưa kia, nổi bật với kiến trúc phong cách “Nội công ngoại quốc”. Bên ngoài đền có một giếng ngọc tuyệt đẹp, còn trong sân có gác chuông hai tầng với tám mái xây dựng bằng gỗ lim. Đặc biệt, gác chuông này còn treo một quả chuông đồng có tuổi đời từ năm Chính Hòa thứ 19, tương đương năm 1689, mang đậm dấu ấn lịch sử.


11. Đền Trần (Đền Nội Lâm)
Địa chỉ: Xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Ngày 18 tháng 3 âm lịch hàng năm
Giữa khung cảnh yên bình của Ninh Bình, Đền Trần (nằm ở phía Nam Kinh thành Hoa Lư) đã khẳng định vị thế của mình là một trong những điểm đến tâm linh được yêu thích nhất. Ngôi đền thờ Thần Quý Minh và phu nhân của ngài, hoàng phi Quý Nương, tạo nên một không gian linh thiêng và tâm linh. Theo huyền thoại, Thần Quý Minh là một trong ba vị tướng được phong Thánh (bao gồm Đức thánh Tản Viên, Đức thánh Cao Sơn và Đức thánh Quý Minh), nổi bật với công lao bảo vệ đất nước dưới triều đại vua Hùng Duệ Vương (Hùng Vương thứ 18). Ngài được xếp hạng là một 'thượng đẳng thần', được vinh danh qua nhiều triều đại khác nhau và được người dân khắp nơi kính ngưỡng.
Cao vút trên ngọn núi, Đền Trần đã trở thành biểu tượng của sự linh thiêng, được ví như vịnh Hạ Long trên cạn. Được xây dựng lần đầu bởi vua Đinh Tiên Hoàng vào thế kỷ X với mong muốn mượn sức mạnh của Thánh Trần để bảo vệ đất đai của nước, ngôi đền này đã trải qua nhiều lần cải tạo. Mặc dù ngôi đền gỗ đầu tiên đã không còn, nhưng những cột đá đồ sộ được xây dựng bởi triều đại nhà Trần vẫn được giữ gìn nguyên vẹn cho đến ngày nay, từ đó tạo nên danh xưng Đền Trần. Tọa lạc giữa khung cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp của Khu du lịch sinh thái Tràng An, Đền Trần còn nổi tiếng với bốn cột đá được khắc họa hình ảnh bộ tứ linh (long, ly, quy, phượng) vô cùng độc đáo.


