1. Đền Thánh Nguyễn
Địa chỉ: Xã Gia Thắng, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Tháng 3 âm lịch hàng năm
Đền thờ Đức Thánh Nguyễn, nơi thờ kính Lý Triều Quốc Sư Nguyễn Minh Không, là một trong những địa điểm linh thiêng của lịch sử Việt Nam. Ông không chỉ là một cao tăng nổi bật trong triều đại nhà Lý, mà còn được ghi nhận vì đã chữa trị cho vua Lý và dân chúng. Đền được xây dựng trên nền chùa Viên Quang do chính Nguyễn Minh Không kiến tạo vào năm 1121. Sau khi ông qua đời, dân làng đã lấy địa điểm này để tưởng nhớ và thờ phụng ông. Đền Thánh Nguyễn nằm ở phía Bắc Kinh thành Hoa Lư, thuộc trong số những Hoa Lư tứ trấn của thời kỳ xưa.
Bên cạnh giá trị lịch sử, đền còn nổi bật với kiến trúc nghệ thuật tinh xảo, bao gồm những tác phẩm chạm trổ, điêu khắc đẹp mắt. Đền còn bảo tồn nhiều hiện vật quý giá; trong đó có hai con sóc đá thời Lê sơ trước tiền đường, hai chiếc trống cổ có nguồn gốc từ thời Lý – Trần, và nhiều tài sản khác thuộc khám thờ thời Nguyễn. Năm 1989, Đền Thánh Nguyễn vinh dự được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật Quốc gia.


2. Đền thờ Nguyễn Công Trứ
Địa chỉ: Xã Quang Thiện, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 14 đến ngày 16 tháng 11 âm lịch hàng năm
Đền thờ Nguyễn Công Trứ có một lịch sử độc đáo, khi được xây dựng trong thời gian ông còn sống. Nguyên thủy, đây là căn nhà ba gian của ông ở ấp Lạc Thiện, nơi ông đã sống và làm việc suốt thời gian ở Kim Sơn. Đến năm 1852, người dân Kim Sơn đã cải tạo nó thành ngôi Sinh Từ (đền thờ sống). Mỗi năm, vào dịp sinh nhật của ông, họ tổ chức lễ hội mừng thọ. Sau khi ông qua đời, một toà nhà mới được dựng lên bên cạnh, được gọi là Tiền đường, dùng để thờ Nguyễn Công Trứ, trong khi gian nhà cũ trở thành Chính cung. Ngôi đền sau đó được đổi tên thành Truy Tư Từ và vào năm 1992, được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia.
Kiến trúc đền thờ Nguyễn Công Trứ theo kiểu chữ Đinh (Hán tự) với Tiền đường gồm 5 gian và Hậu Cung 3 gian. Hai bên Tiền đường có hai cột đồng trụ. Bên trong, có hương án, giá trống, giá chiêng và 3 bức đại tự thể hiện sự kính trọng của nhân dân Kim Sơn đối với ông. Gian giữa của Hậu Cung 3 gian là nơi đặt bàn thờ Nguyễn Công Trứ, với bát hương quý hiếm từ thời nhà Trần, vẽ hình lưỡng long chầu mặt nguyệt.


3. Đền Cao Sơn
Địa chỉ: Xã Văn Phú, huyện Nho Quan, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Tháng 3 âm lịch hàng năm
Theo truyền thuyết, Cao Sơn đại vương là Lạc tướng Vũ Lâm, con trai thứ 17 của vua Lạc Long Quân. Ngài đã hướng dẫn và hỗ trợ người dân trong sinh kế, đồng thời bảo vệ họ khỏi những thế lực xấu. Chính vì vậy, Vua Đinh đã cho phép dân chúng xây đền thờ nhằm bảo vệ kinh đô phía Tây trên núi Đính.
Bên cạnh Thần Thiên Tôn trấn giữ cửa Đông, Thần Quý Minh bảo vệ cửa Nam, Đức Thánh Nguyễn giữ cửa Bắc, thần Cao Sơn đảm nhận cửa Tây của kinh thành Hoa Lư, tạo nên hệ thống bảo vệ vững chắc gọi là Hoa Lư tứ trấn.


4. Chùa Non Nước
Địa chỉ: Phường Thanh Bình, Thành Phố Ninh Bình
Chùa Non Nước - một ngôi chùa thơ mộng tọa lạc dưới chân núi Non Nước, bên dòng sông Đáy và cửa sông Vân. Nơi đây cuốn hút du khách bởi vẻ đẹp yên bình, mang đậm chất làng quê Bắc Bộ. Sau khi tham gia lễ bái, du khách có thể thưởng thức cảnh sắc thanh bình của đồng quê Việt Nam.
Ngôi chùa có lịch sử dài, được xây dựng dưới triều đại Lý nhưng sau đó đã bị hủy hoại. Đến thời Trần, chùa được khôi phục và trở thành nơi thờ Phật. Dù trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, chùa Non Nước vẫn vững vàng tồn tại như ngày nay. Chùa còn được biết đến với tên gọi Dục Thúy Sơn và có hai cổng ra vào: cổng phía bắc và cổng đông nam, nhìn ra sông Đáy, nơi người dân địa phương thường thả cá chép vào mỗi dịp lễ ông công ông táo.
Chùa Non Nước luôn mở cửa, tạo điều kiện cho du khách ghé thăm bất kỳ lúc nào trong năm. Đặc biệt, vào những ngày Tết, khi không khí miền Bắc còn se lạnh, du khách sẽ cảm nhận được cái rét dễ chịu giữa khung cảnh đồng quê tuyệt đẹp.


5. Nhà thờ Phát Diệm
Địa chỉ: Thị trấn Phát Diệm, huyện Kim Sơn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Lễ Giáng Sinh, ngày 24, 25 tháng 12 hàng năm
Nhà thờ Phát Diệm, hay còn gọi là Nhà thờ chính tòa Phát Diệm, là một quần thể kiến trúc Công giáo nổi bật và được xem như "kinh đô công giáo" của Việt Nam. Nơi đây thu hút du khách bởi sự kết hợp độc đáo giữa kiến trúc đình, chùa phương Đông và lối kiến trúc Gôtic phương Tây. Không chỉ là một địa điểm tôn giáo, Nhà thờ đá Phát Diệm còn là biểu tượng cho nghệ thuật điêu khắc đá tinh xảo của Việt Nam. Quần thể này bao gồm Hồ, Phương đình, bốn nhà thờ nhỏ và đặc biệt là nhà thờ kính trái tim Đức Mẹ, một “viên ngọc” không thể bỏ qua. Đây không chỉ là niềm tự hào của người Công giáo Việt Nam mà còn là một điểm nhấn kiến trúc đặc sắc chỉ có tại Ninh Bình.
Nhà thờ được xây dựng từ năm 1875 đến năm 1898 và đã được công nhận là Di tích lịch sử văn hóa vào năm 1988. Hiện nay, ngoài việc phục vụ tín ngưỡng của người dân, Nhà thờ Phát Diệm còn là một điểm đến tâm linh, thu hút nhiều du khách trong và ngoài nước đến khám phá.


6. Cố đô Hoa Lư - Di tích văn hóa lịch sử hùng vĩ
Địa chỉ: Xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 06 đến ngày 08 tháng 3 âm lịch hàng năm
Cố đô Hoa Lư, từng là kinh đô của Việt Nam, là địa điểm không thể thiếu trong hành trình khám phá Ninh Bình. Với bề dày lịch sử hàng nghìn năm, nơi đây lưu giữ nhiều dấu ấn hào hùng của dân tộc trong công cuộc thống nhất đất nước. Bạn sẽ được chiêm ngưỡng những ngôi đền, lăng tẩm cổ kính và uy nghiêm của vua Đinh, vua Lê - những vị vua sáng lập của nước Đại Cồ Việt.


7. Chùa Bích Động
Địa chỉ: Thôn Đàm Khê, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Chùa Bích Động là một viên ngọc quý trong khu du lịch Tam Cốc - Bích Động. Nơi đây nổi bật với cảnh sắc thiên nhiên hòa quyện giữa núi đá, hang động và kiến trúc chùa chiền, tạo thành bức tranh tâm linh lôi cuốn. Được biết đến với danh hiệu “Nam thiên đệ nhị động”, chùa mang đến cảm giác thanh tịnh, huyền bí.
Được xây dựng từ năm 1428 dưới triều Hậu Lê, chùa Bích Động được thiết kế theo kiểu chữ Tam với ba tòa chùa: chùa Hạ, chùa Trung và chùa Thượng, nằm dọc theo sườn núi, tạo nên không gian linh thiêng và độc đáo.


8. Chùa Bái Đính
Địa chỉ: Thôn Sinh Dược, Xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 06 tháng 01 đến hết tháng 3 âm lịch hàng năm
Chùa Bái Đính, một biểu tượng du lịch tâm linh tại Ninh Bình, nổi bật với sự hòa quyện giữa cổ kính và hiện đại. Đây là ngôi chùa Phật giáo lớn nhất Việt Nam, không chỉ gây ấn tượng với các kỷ lục châu Á như tượng Thích Ca vàng lớn nhất, mà còn với hàng lang 500 vị La Hán dài nhất. Điều đặc biệt là chùa còn lưu giữ sáu viên ngọc xá lợi, những báu vật thiêng liêng của Đức Phật. Với vẻ đẹp hùng vĩ và ý nghĩa tâm linh sâu sắc, Bái Đính hấp dẫn hàng triệu du khách mỗi năm.
Được công nhận là ngôi chùa lớn nhất Đông Nam Á, Chùa Bái Đính nằm trên đỉnh núi cao, mang đến cho du khách những trải nghiệm không thể quên về sự kỳ vĩ và tráng lệ nơi đây.


9. Động Thiên Tôn
Địa chỉ: Thị trấn Thiên Tôn, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Tháng 3 âm lịch hàng năm
Động Thiên Tôn ẩn mình dưới chân núi Dũng Đương, ở phía Đông của Cố đô Hoa Lư. Nơi đây không chỉ nổi bật như Thăng Long Tứ Trấn mà còn là một phần quan trọng trong mạng lưới đền đài của khu vực. Động Thiên Tôn cùng với Đền Thánh Nguyễn, Đền Trần (Đền Quý Minh), và Đền Cao Sơn tạo thành hệ thống Hoa Lư tứ trấn, giữ vững sự bình yên cho kinh đô xưa.
Bên trong động, Đền thờ Thánh Trấn Vũ Thiên Tôn, hay còn gọi là Chân Vũ Đế Quân, là một điểm nhấn nổi bật. Đây là hóa thân của Huyền Thiên Thượng đế Kim Thuyết, người chỉ huy thiên quân, được phái xuống trần gian để đánh giặc và trừ tà. Tượng Thánh Trấn Vũ Thiên Tôn bên trong động được đúc từ đồng, kiêu hãnh đứng trên lưng rùa.


10. Đền Thái Vi
Địa chỉ: Thôn Văn Lâm, xã Ninh Hải, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Từ ngày 14 đến 17 tháng 3 âm lịch hàng năm
Đền Thái Vi là một điểm dừng chân không thể thiếu khi bạn đến Ninh Bình. Công trình này được xây dựng để tri ân bốn vị vua Trần: Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông, Trần Anh Tông cùng Hiển Từ Hoàng thái hậu Thuận Thiên, những người đã đóng góp lớn cho chiến thắng trước quân Nguyên Mông, bảo vệ đất nước.
Đền tọa lạc trên nền tảng của cung điện Vũ Lâm xưa, với kiến trúc mang đậm ảnh hưởng “Nội công ngoại quốc”. Trước đền có giếng ngọc, và trong sân có gác chuông hai tầng, tám mái, được làm từ gỗ lim quý. Nổi bật là quả chuông đồng cổ, được đúc vào năm Chính Hòa thứ 19 (1689).


11. Đền Trần (Đền Nội Lâm)
Địa chỉ: Xã Ninh Xuân, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình
Lễ hội chính: Ngày 18 tháng 3 âm lịch hàng năm
Đền Trần, tọa lạc tại trấn phía Nam của Kinh thành Hoa Lư, là nơi gắn liền với tín ngưỡng tâm linh của người dân Ninh Bình. Ngôi đền thờ Thần Quý Minh cùng hoàng phi Quý Nương, phu nhân của thần. Theo truyền thuyết, thần Quý Minh được biết đến là một trong ba vị tướng tài ba (Đức thánh Tản Viên, Đức thánh Cao Sơn và Đức thánh Quý Minh) đã được phong Thánh và có công bảo vệ đất nước thời vua Hùng Duệ Vương, được tôn sùng qua nhiều thế kỷ.
Ngôi đền Trần được xây dựng từ thế kỷ thứ X dưới triều đại Đinh Tiên Hoàng, với mục đích cầu mong sự bình an cho đất nước, đánh dấu vị thế kiêu hãnh giữa non nước hùng vĩ. Vào thời Nhà Trần, đền được xây dựng lại bằng đá và vẫn giữ nguyên vẹn cho đến hôm nay. Nơi đây, bốn cột đá được khắc họa tinh xảo bộ tứ linh (long, ly, quy, phượng), tạo nên vẻ đẹp độc đáo và linh thiêng. Đền Trần nằm giữa phong cảnh hữu tình của Khu du lịch sinh thái Tràng An, được mệnh danh là vịnh Hạ Long trên cạn.


