Buzz
Điều gì đang thực sự xảy ra với 125 triệu con người cô độc giữa lòng Trung Quốc?
Tờ Sixth Tone cho biết, việc sống một mình ở các siêu đô thị không còn được xem là lựa chọn phong cách sống hiện đại mà đã trở thành một thực tế xã hội quy mô lớn tại Trung Quốc. Khi cảm giác tự do dần nhường chỗ cho nỗi ám ảnh về một cái chết âm thầm, 125 triệu người cô độc đã vô tình tạo nên một thị trường dịch vụ đặc biệt: từ các ứng dụng “điểm danh sinh tồn” cho đến những cộng đồng cứu trợ trực tuyến.
Wang Zheng, chuyên gia truyền thông 54 tuổi sống tại Bắc Kinh, tồn tại giữa đô thị 22 triệu dân nhưng luôn cảm thấy mình mờ nhạt. Dù đã gắn bó với thủ đô hàng chục năm, bà vẫn khó tìm được những kết nối đủ sâu trong nhịp sống hối hả. Điều khiến Wang sợ hãi nhất không phải là thiếu thốn vật chất, mà là khả năng biến mất mà không ai hay biết, như lời bà tự ví mình “trở nên vô hình như một ngọn cỏ ven đường”.
Câu chuyện của bà Wang chỉ là một lát cắt nhỏ trong bức tranh 125 triệu người đang sống đơn thân tại Trung Quốc. Trên mạng xã hội, họ nói về sự tự chủ và thoải mái của cuộc sống một mình, nhưng ẩn sau đó là nỗi lo chung: sợ chết trong cô độc, không ai phát hiện và không được hỗ trợ kịp thời. Chính khoảng trống ấy đã mở đường cho những mô hình kinh doanh mang màu sắc “vị nhân sinh” đầy mới mẻ.
“Bạn chết chưa?”
Đầu năm nay, một ứng dụng mang cái tên gây choáng là Sileme (nghĩa đen: “Bạn đã chết chưa?”) bất ngờ leo lên vị trí số một trong bảng xếp hạng ứng dụng trả phí của Apple tại Trung Quốc. Hiện được đổi tên thành Demumu, nền tảng này đã chạm đúng nỗi lo thầm kín của nhóm khách hàng sống một mình.
Guo Mengchu, một lập trình viên Gen Z, đã tạo ra ứng dụng này như một “phòng tuyến cuối cùng” dành cho những người sống một mình. Với số vốn khởi điểm chỉ 1.500 nhân dân tệ (216 USD), cơ chế vận hành của ứng dụng khá đơn giản: nếu người dùng không thực hiện thao tác “điểm danh” trong hai ngày liên tiếp, hệ thống sẽ tự động gửi email cảnh báo tới người liên hệ khẩn cấp đã được thiết lập từ trước.
Theo số liệu do Guo cung cấp, gần 90% tài khoản đăng ký thuộc về phụ nữ độc thân trong độ tuổi 25-35, hiện sinh sống tại các thành phố hạng 1 và hạng 2.
Trước đó, ứng dụng Shanyan (ra mắt năm 2020) còn đi xa hơn một bước khi cho phép người dùng chuẩn bị sẵn các thông điệp từ biệt. Khi hệ thống xác nhận sự ra đi của người dùng thông qua nhiều lớp kiểm tra và bảo mật, những lời nhắn gửi cuối cùng ấy sẽ được tự động chuyển đi.
Hou Dongmin, nhà sáng lập Shanyan, cho biết ý tưởng hình thành từ chính những đêm cô quạnh trong căn phòng thuê, khi ông lo lắng rằng nếu điều bất trắc xảy ra, những lời muốn gửi tới gia đình có thể sẽ chẳng bao giờ được ai tìm thấy.
Dẫu vậy, công nghệ không thể giải quyết mọi vấn đề. Wang Zheng thừa nhận bà từng chần chừ trước ý định cài đặt Demumu vì một câu hỏi nhức nhối: "Ai sẽ là người nhận thông báo khẩn cấp của tôi?".
Trong bối cảnh các mối liên kết gia đình truyền thống ngày càng lỏng lẻo, việc tìm được một người đủ tin cậy để làm liên hệ khẩn cấp trở nên khó khăn hơn bao giờ hết. Chưa kể, khoảng chờ hai ngày của ứng dụng có thể trở thành quá dài nếu xảy ra sự cố y tế cần can thiệp tức thì.
Trên thực tế, các rủi ro sức khỏe mới là thách thức nghiệt ngã nhất với người sống một mình. Ở Trung Quốc, nhiều bệnh viện yêu cầu người thân ký cam kết trước khi tiến hành gây mê hoặc phẫu thuật, khiến những cá nhân sống độc lập rơi vào thế khó.
Bà Wang từng phải chi 188 USD để thuê một "người đồng hành y tế" trên nền tảng thương mại điện tử Taobao, chỉ nhằm có người xách đồ và hỗ trợ hoàn tất các thủ tục bệnh viện, dù sự hỗ trợ ấy trên thực tế khá hạn chế và mang tính hình thức.
Theo bà, nhiều người sống một mình không hẳn vì họ muốn thế mà do hoàn cảnh xô đẩy: người trẻ rời quê lên thành phố mưu sinh, còn người trung niên và cao tuổi rơi vào cảnh đơn độc sau ly hôn hoặc khi người bạn đời qua đời.
Thiếu thốn cảm xúc
Trong lúc giới trẻ tìm kiếm sự an tâm qua các ứng dụng công nghệ, chính quyền địa phương cũng bắt đầu triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo vệ nhóm cư dân mong manh hơn: những người cao tuổi sống một mình.
Tại thị trấn Sijng, quận Tùng Giang, Thượng Hải, các cảm biến chuyển động miễn phí đã được lắp đặt trong phòng khách của những hộ gia đình có người già. Nếu hệ thống không ghi nhận bất kỳ chuyển động nào trong khoảng thời gian quy định, tín hiệu cảnh báo sẽ lập tức được gửi về trung tâm điều hành.
Cộng đồng Yunyi Liucun còn triển khai mô hình quản lý bằng mã màu khoa học: mã đỏ áp dụng cho người cao tuổi không có con hoặc có con sinh sống ở tỉnh khác hay nước ngoài, với tần suất liên lạc chỉ từ hai đến ba ngày một lần; mã vàng dành cho trường hợp con cái đang ở Thượng Hải; và mã xanh cho những người có con sống ngay tại quận Tùng Giang, duy trì liên lạc khoảng mỗi tuần một lần.
Cách làm này phản ánh một sự chuyển mình đáng chú ý: khi sợi dây gắn kết gia đình truyền thống dần lỏng lẻo, cộng đồng và chính quyền buộc phải đảm nhận vai trò như một "người thân" thay thế.
Sống một mình có thể mang đến cảm giác tự do trọn vẹn, như cách bà Wang hình dung là "được làm vua trong vương quốc riêng của mình", nhưng khát vọng được ai đó nhìn nhận và lắng nghe chưa từng biến mất.
Zhang Mo, nhà sáng lập trang RedNote "Just Me", đã thu hút 20.000 lượt theo dõi chỉ sau một đêm kêu gọi mọi người chia sẻ câu chuyện cô đơn của họ. Cô cho rằng trong một xã hội "nguyên tử hóa", việc sống một mình dần trở thành trạng thái phổ biến, và điều con người tìm kiếm không chỉ là hỗ trợ vật chất mà là những kết nối cảm xúc thuần khiết.
Dẫu vậy, nỗ lực xây dựng các cộng đồng tương trợ cho người sống một mình vẫn vấp phải một rào cản tâm lý không nhỏ: Sự xấu hổ.
Không ít người trung niên và cao tuổi ngần ngại bộc lộ những khó khăn thật sự trong các nhóm trò chuyện, khiến những không gian này dần trở thành nơi tán chuyện vu vơ thay vì một mạng lưới hỗ trợ đúng nghĩa.
Bất chấp những nỗi lo và thách thức hiện hữu, cuộc sống độc lập vẫn mang trong mình những giá trị riêng. Khi nhìn người cha 89 tuổi vẫn an nhiên tự tại ở Đại Liên, Wang Zheng tin tưởng rằng: "Sống một mình không phải là điều đáng thương, đó là một cam kết sống theo cách mình muốn".
Sự đồng cảm giữa hai thế hệ cùng lựa chọn sống độc lập phản chiếu một diện mạo xã hội mới: nơi mỗi cá nhân là một thực thể tự do, song vẫn cần những sợi dây kết nối vô hình từ công nghệ và lòng trắc ẩn cộng đồng để không rơi vào quên lãng.
*Nguồn: Sixth Tone, Think China, SCMP
