Buzz
Một mình sang Trung Quốc tìm kiếm cơ hội sau hơn 20 năm gắn bó với gia đình, trải qua 10 năm làm việc trong ngành game và công nghệ với chế độ làm việc khắc nghiệt “996” tại đất nước đông dân nhất thế giới, Shi Nguyen thừa nhận mình có chút may mắn nhưng luôn không ngừng cố gắng để duy trì và phát huy điều đó.
Trong những năm gần đây, nền kinh tế hàng đầu Châu Á đang phải đối mặt với tình trạng thiếu việc làm trầm trọng và làn sóng sa thải ồ ạt, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Sinh viên bản địa còn khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm, cơ hội cho người nước ngoài càng trở nên hạn hẹp. Tuy nhiên, một cô gái 9x người Việt đã mạnh dạn bước vào thị trường này, đặc biệt là lĩnh vực công nghệ của Trung Quốc ngay sau khi tốt nghiệp đại học tại Việt Nam.
Cô không tự nhận mình là người thành công vượt bậc hay xuất sắc, nhưng hành trình làm việc và những thành tựu mà Shi Nguyen (Nguyễn Thị Thanh Phương) đạt được tại đất nước này đã trở thành nguồn cảm hứng và động lực cho nhiều người.
Điều gì đã đưa chị đến với công việc đầu tiên tại Trung Quốc?
Khi vừa tốt nghiệp Đại học Hà Nội, trình độ tiếng Trung của tôi chưa được coi là tốt. Thậm chí, càng giao tiếp với người Trung Quốc, tôi càng nhận ra vốn tiếng Trung của mình còn nhiều hạn chế. Tôi nhận thấy cần một môi trường sử dụng hoàn toàn tiếng Trung để cải thiện nhanh chóng, vì chỉ có thực hành và va chạm mới giúp tôi tiến bộ. Tuy nhiên, lúc đó gia đình không đủ điều kiện để tôi đi du học, nên cách duy nhất là tìm một công việc liên quan đến tiếng Trung.
Tôi bắt đầu tìm kiếm cơ hội việc làm tại Trung Quốc. Dù biết rằng con đường phía trước đầy khó khăn, nhưng tôi luôn tin rằng nếu dám thử, tỷ lệ thành công sẽ là 50%, còn nếu không dám bước đi, tỷ lệ ấy sẽ là 0%. May mắn thay, năm 2015 là thời điểm nền kinh tế Trung Quốc bùng nổ mạnh mẽ. Các ngành công nghệ và game cũng phát triển theo, kéo theo hàng loạt cơ hội việc làm trong lĩnh vực này.
Lúc đó, tôi chỉ mong được đặt chân đến Trung Quốc và tìm được một công việc, dù lương bổng không cao. Chỉ cần được đi là đủ. Suy nghĩ ấy thúc giục tôi hành động ngay lập tức. Tôi chuẩn bị hồ sơ, ứng tuyển vào một công ty công nghệ nhỏ ở Tô Châu và may mắn được nhận. Cứ thế, hành trình làm việc tại Trung Quốc của tôi bắt đầu.
Hành trình từ một nhân viên bình thường đến vị trí giám đốc tại đất nước tỷ dân đã diễn ra như thế nào?
Ban đầu, tôi làm việc tại một công ty nhỏ ở Tô Châu, sau đó chuyển sang làm phiên dịch, vận hành game, rồi chuyển đến Hàng Châu. Qua thời gian, tôi tích lũy được nhiều kinh nghiệm và dần cảm thấy gắn bó với công việc này. Lúc mới ra trường, tôi từng nghĩ mình sẽ chỉ làm phiên dịch suốt đời. Nhưng sau khi bước chân vào ngành game tại Trung Quốc, tôi bắt đầu thay đổi suy nghĩ. Và thế là, tôi đã dành trọn 10 năm để “sống chết” với ngành game.
May mắn tiếp theo của tôi là gặp được những người đồng hành và dẫn đường tuyệt vời. Sếp và đồng nghiệp đã hỗ trợ tôi rất nhiều từ những ngày đầu chập chững tại Trung Quốc. Ngay cả khi tôi rời đi, chúng tôi vẫn giữ liên lạc và hỗ trợ lẫn nhau. Khi công ty game muốn mở rộng thị trường ra quốc tế, tôi đã hỗ trợ họ phát hành game tại Việt Nam một cách hợp pháp. Quá trình này giúp tôi học hỏi được nhiều điều và mở rộng mối quan hệ. Sau đó, Lilith - một trong ba công ty game hàng đầu Trung Quốc - đã mời tôi về làm giám đốc thị trường Việt Nam. Tôi lại tiếp tục chuyển từ Hàng Châu đến Thượng Hải.
Tôi thừa nhận mình may mắn khi gặp được những cơ hội tốt. Nhưng tôi cũng tin rằng việc biết nắm bắt cơ hội là yếu tố quan trọng. Cơ hội không tự tìm đến, mà bạn phải chủ động đi tìm nó. Cơ hội chỉ dành cho những người sẵn sàng, vì vậy tôi không ngừng trau dồi bản thân để xứng đáng với những gì mình nhận được. Khi rời Hàng Châu, tôi đã nói với sếp cũ rằng mình thực sự may mắn khi được công ty và các cấp trên tin tưởng, cho tôi cơ hội để có được ngày hôm nay. Sếp tôi khi ấy đã nói: “Không, bởi vì bạn rất nỗ lực, nên bạn mới may mắn”. Câu nói ấy khiến tôi vô cùng xúc động.
Duy trì các mối quan hệ và kết nối trong công việc là yếu tố cực kỳ quan trọng. Theo chị, điều gì giúp chị có thể giữ được những mối quan hệ tốt đẹp như vậy?
Tôi cho rằng điều này xuất phát từ sự chân thành. Thực tế, tôi không có quá nhiều bạn bè thân thiết. Tức là, tôi có nhiều mối quan hệ xã hội, nhưng để trở nên thân thiết sâu sắc thì không nhiều. Có thể không gặp nhau thường xuyên, nhưng khi họ cần, tôi luôn sẵn sàng hỗ trợ. Và ngược lại, khi tôi cần, cũng sẽ có người giúp đỡ tôi. Sự chân thành chính là yếu tố then chốt để duy trì bất kỳ mối quan hệ nào.
Chị đã đối mặt với những thách thức và khó khăn nào khi lần đầu tiên làm việc tại một đất nước xa lạ?
Dù những năm 201x đã đỡ hơn, nhưng trong tiềm thức, nhiều người thân của tôi vẫn cho rằng Trung Quốc là nơi nguy hiểm. Ban đầu, bố mẹ tôi cũng lo lắng và không muốn tôi đi. Nhưng vì tính cách mạnh mẽ của tôi, muốn làm gì là phải làm bằng được, không sợ hãi, nên tôi vẫn quyết định đi. Nếu không đi Trung Quốc, tôi đã có hơn 20 năm chưa từng xa nhà. Gia đình tôi ở Hà Nội, từ mẫu giáo đến đại học, tôi cũng chỉ học ở Hà Nội. May mắn là đồng nghiệp và sếp ở Trung Quốc đều rất tốt, nên khởi đầu của tôi cũng đỡ vất vả hơn.
Trở ngại lớn nhất lúc đó có lẽ là việc chưa quen với phong cách làm việc “996” cường độ cao ở Trung Quốc. Người Trung Quốc rất chăm chỉ, nghiêm túc và nỗ lực hết mình trong công việc. Đặc biệt trong ngành game, kỹ thuật và công nghệ, thường phải làm việc từ 12 - 14 tiếng mỗi ngày. Ban đầu, tôi không thể chấp nhận điều này. Khi sếp yêu cầu tăng ca, tôi thậm chí còn phản đối. Vì lúc đó tôi còn trẻ, suy nghĩ khá bốc đồng và cứng đầu, phải mất khoảng 1 năm để hòa nhập.
Ngoài ra, trong ngành công nghệ và game, có những thuật ngữ chuyên môn rất phức tạp, đến cả người bản địa đôi khi cũng khó hiểu. Tôi cũng ít khi chơi game, nên phải dành nhiều thời gian tìm hiểu kỹ về nó. Vì khi làm công việc này, tôi chính là cầu nối giữa hai bên Việt Nam và Trung Quốc, giữa bên kỹ thuật và người chơi. Tôi vừa phải hiểu về cách thức, chiến thuật của game, vừa phải mô tả cho đối tác để họ hiểu và nắm bắt được nhu cầu của người chơi Việt Nam. Đó là một trong những thách thức lớn mà tôi phải đối mặt.
Làm việc ở một nơi xa nhà chưa bao giờ là điều dễ dàng với bất kỳ ai. Tôi, một cô gái đơn thân ở Trung Quốc, không có gia đình hay bạn bè bên cạnh, không ai để dựa vào. Tôi cũng phải thích nghi với sự khác biệt trong suy nghĩ và lối sống. Ở đây, nếu mất việc, tôi sẽ mất tất cả.
Có điều gì khiến chị cảm thấy vỡ mộng hoặc bất ngờ, khác với những gì chị từng tưởng tượng khi còn ở Việt Nam không?
Với tôi lúc đó, việc tăng ca gần như 100% mỗi ngày là điều khó chấp nhận. Đó là lúc tôi vỡ mộng. Nhưng rồi tôi lại trở thành người “nghiện công việc” và thường xuyên tăng ca. Ở các công ty công nghệ tại đây, nếu bạn không tăng ca, họ sẽ không cần bạn. Đó là điều mà bất kỳ ai muốn làm việc tại Trung Quốc hoặc trong ngành công nghệ cần lưu ý. Dù hiện nay nhiều nước đang phản đối việc tăng ca quá sức, nhưng thực tế này khó có thể thay đổi ngay lập tức. Làm trong ngành này, bạn buộc phải chấp nhận nó.
Giới trẻ Trung Quốc hiện đang có xu hướng mới gọi là “juan” hay “nei juan” - từ lóng chỉ sự cạnh tranh, ganh đua trong học tập và công việc, dù bề ngoài tỏ ra bình thản. Khác với xu hướng “tang ping” (nằm thẳng), một bộ phận người trẻ dành nhiều thời gian hơn cho học tập và làm việc, âm thầm nỗ lực để vượt mặt bạn bè. Các đồng nghiệp Trung Quốc của tôi rất “juan”, nhưng giờ tôi thậm chí còn “juan” hơn họ.
Giới công nghệ Trung Quốc nổi tiếng với câu chuyện “lời nguyền tuổi 35”, thị trường lao động cũng thường xuyên đối mặt với khủng hoảng thất nghiệp. Có lúc nào chị cảm thấy lo sợ mình sẽ rơi vào làn sóng lay-off (sa thải) đó không?
Có chứ, lúc nào tôi cũng lo sợ. Nhưng tôi nghĩ đó là một phần của cuộc sống. Không ai có thể làm một công việc suốt đời. Ai rồi cũng phải thay đổi hoặc có bước đi mới, nên tôi phải đối mặt với nỗi sợ đó. Khi nền kinh tế không ổn định, ai cũng sợ mất việc, nhưng sợ hãi không giải quyết được gì. Tôi phải chủ động, vừa đa nhiệm, vừa nhanh chóng nắm bắt xu hướng và chuẩn bị cho những bước đi mới. Tôi sẽ không là một con cờ, mà sẽ là người đánh cờ.
Tôi tin rằng, dù làm việc ở Việt Nam hay Trung Quốc, bản thân mình luôn phải cập nhật mọi thứ nhanh chóng, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Hôm nay có thể Chat GPT là xu hướng hàng đầu, nhưng ngày mai đã có công nghệ mới xuất hiện. Thế giới thay đổi không ngừng. Bản thân mình cũng giống như một trò chơi, nếu không được cập nhật, nó sẽ trở nên lỗi thời. Vì vậy, chúng ta luôn phải không ngừng học hỏi. Đặc biệt, nếu bạn là phụ nữ muốn làm việc trong ngành công nghệ tại Trung Quốc, bạn cần nỗ lực gấp đôi so với những người phụ nữ bản địa.
Đó có phải là lý do khiến chị quyết định rời bỏ các công ty lớn để khởi nghiệp?
Đúng vậy. Như bạn vừa nhắc đến “lời nguyền tuổi 35”, tôi hiện đã 33 tuổi. Vì vậy, trước khi đối mặt với khủng hoảng đó và có nguy cơ bị đào thải, tôi nghĩ đã đến lúc mình cần đầu tư vào một sự nghiệp riêng, nơi mình có thể tự chủ hoàn toàn. . Trong cuộc sống, mỗi bước đi đều cần sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Tôi không nghĩ mình có thể mãi mãi gắn bó với một vị trí. Tại Lilith, tôi đã tích lũy đủ kinh nghiệm trong lĩnh vực này, cũng như xây dựng được mạng lưới quan hệ trong ngành tại cả Trung Quốc và Việt Nam. Giờ đây, tôi cần tiến thêm một bước và bắt đầu ván cờ của riêng mình.
Theo chị, ngành game của Trung Quốc và Việt Nam sẽ thay đổi như thế nào trong 5 năm tới?
Game thuộc lĩnh vực giải trí, và giải trí không phải là nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống, nên nó chịu ảnh hưởng lớn từ tình hình kinh tế. Khi kinh tế suy thoái, ngành game cũng sẽ bị tác động mạnh, vì người ta sẽ không còn nhiều tiền để chi tiêu cho các dịch vụ giải trí.
Tôi nhận thấy, trong 2-3 năm gần đây, ngành game không có nhiều bước tiến đáng kể, nó đang trong giai đoạn trì trệ. Hơn nữa, qua các thế hệ, sở thích chơi game của mọi người cũng thay đổi. Có những tựa game từng rất nổi tiếng, nhưng giờ đây không còn ai quan tâm. Vì vậy, tôi không thể dự đoán chính xác tương lai. Những người làm game chỉ có một cách duy nhất là liên tục cập nhật xu hướng thị trường và tình hình kinh tế, để tạo ra những sản phẩm phù hợp với thị hiếu của người dùng.
Chị có đặt ra mục tiêu cụ thể nào cho bản thân trong 5-10 năm tới không?
Tôi thường nói mình là người không có ước mơ, nhưng là người có mục tiêu. Những mục tiêu này có thể không phải là dài hạn, nhưng chúng luôn nằm trong khả năng đạt được của tôi. Khi đã đặt ra mục tiêu, tôi sẽ kiên trì thực hiện từng bước một cách nghiêm túc. Ước mơ có thể xa vời, nhưng mục tiêu thì luôn ở ngay trước mắt.
Giống như việc giảm cân, ban đầu tôi không đặt nặng việc phải giảm bao nhiêu kg trong một năm, mà chỉ đặt mục tiêu nhỏ như giảm 1kg mỗi tuần. Cứ thế, từ từ và kiên trì, tôi đã giảm được 20kg trong vòng một năm. Đặt mục tiêu ngắn hạn hay dài hạn không quan trọng, điều quan trọng là mình có hành động để đạt được nó hay không.
Chị cảm thấy bản thân mình ở tuổi 23 và tuổi 33 khác nhau như thế nào? Có những thay đổi gì trong suy nghĩ và tính cách?
Điều không thay đổi là tôi vẫn luôn dành hết mình cho mọi thứ. Tôi nhận ra mình ngày xưa đôi khi quá thẳng thắn. Bây giờ tôi vẫn thẳng thắn, nhưng khéo léo hơn. Tôi nghĩ đó là một phần của sự trưởng thành. Tôi vẫn nói những điều mình nghĩ, nhưng sẽ diễn đạt theo cách dễ nghe hơn, tránh làm tổn thương người khác. Thay đổi lớn nhất là tôi bớt ngông cuồng, trở nên trầm tính hơn, ít thể hiện và kiêu ngạo hơn. Ngoài ra, tôi cũng học cách nhìn nhận mọi việc một cách khách quan và đa chiều hơn, không còn phiến diện như trước.
Những gì chị chia sẻ trên mạng xã hội mang đến cảm giác cuộc sống của chị rất hạnh phúc, thoải mái và tự do. Nhưng trong thực tế, chị đã từng trải qua những khó khăn hay cú sốc lớn nào chưa?
Khoảng 5-7 năm trước, tôi thường chia sẻ về kinh nghiệm làm việc tại Trung Quốc trên mạng xã hội và nhận được nhiều ý kiến trái chiều. Những lời chỉ trích lúc đó khá nặng nề, thậm chí có thể coi là “bạo lực mạng”. Lúc ấy, tôi chỉ nghĩ mình đúng khi chia sẻ và đã giúp được nhiều người tìm kiếm cơ hội làm việc ở nước ngoài. Nhưng giờ nhìn lại, tôi nhận ra mình cũng có những sai sót trong cách diễn đạt.
Tôi nhận thấy, khi chia sẻ suy nghĩ của mình càng nhiều, bạn càng dễ trở thành mục tiêu của bạo lực mạng. Vì vậy, trước khi đăng tải quan điểm lên mạng xã hội, bạn cần chuẩn bị tinh thần đón nhận những ý kiến trái chiều. Cuối cùng, tôi thấy việc này không quá khó để chấp nhận, và cũng không nên quá để tâm vào những lời nói tiêu cực, vì cuộc sống còn nhiều thứ quan trọng hơn cần quan tâm.
Về những gì tôi đăng tải lên mạng xã hội, tôi luôn muốn chia sẻ những điều tích cực và vui vẻ, không bao giờ đăng tải những chuyện buồn hay nỗi khổ của mình. Tôi nghĩ người khác không phải là nơi để mình trút bỏ những cảm xúc tiêu cực. Khi buồn, tôi thường tự giải quyết bằng cách đi du lịch, khám phá những vùng đất mới, sau đó quay lại và tập trung vào công việc. Vì vậy, bạn sẽ chỉ thấy những điều vui vẻ trên trang cá nhân của tôi. Tôi hy vọng có thể lan tỏa năng lượng tích cực đến những người theo dõi mình.
Theo chị, điều quan trọng nhất đối với một người phụ nữ sau tuổi 30 là gì?
Tôi nghĩ điều quan trọng nhất là không được đánh mất bản thân mình. Dù ở tuổi 30 hay 40, tôi vẫn mong mình giữ được sự nhiệt huyết như tuổi 20, luôn say mê với công việc và cuộc sống. Những ai chưa kết hôn vẫn có thể theo đuổi những gì họ muốn. Còn những người đã lập gia đình, có con, tôi hy vọng họ không chỉ là mẹ của ai đó hay vợ của ai đó, mà vẫn có thể tỏa sáng với chính tên tuổi của mình. Đừng bao giờ đánh mất bản thân, hãy luôn yêu thương chính mình hết lòng.
Chị có kế hoạch trở về Việt Nam để phát triển sự nghiệp trong tương lai không?
Tôi hiện đang làm việc song song tại cả Việt Nam và Trung Quốc. Nhiều người nghĩ tôi đã định cư ở Trung Quốc, nhưng thực tế, tôi luôn mong muốn phát triển mạnh mẽ tại thị trường Việt Nam. Tôi luôn hướng dẫn các doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư vào Việt Nam một cách hợp lý và chính đáng. Đây cũng là một trong những mục tiêu lớn trong sự nghiệp của tôi.
Hiện tại, tôi không còn “gặp may” như trước, khi nền kinh tế đang khủng hoảng và ngành công nghệ, game cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Công ty non trẻ của tôi, mới thành lập được 2 năm, cũng gặp không ít khó khăn. Nhưng tôi của tuổi 33 vẫn giữ nguyên tinh thần nhiệt huyết như khi 23 tuổi, lần đầu đặt chân đến Trung Quốc, không sợ hãi bất cứ thử thách nào.
Tôi hiếm khi cảm thấy hối hận, vì mỗi khi quyết định làm điều gì, dù kết quả không như ý, ít nhất tôi cũng đã có được trải nghiệm quý giá. Nếu không dám làm, tôi sẽ cảm thấy không cam lòng và hối tiếc nhiều hơn.
Cảm ơn chị vì cuộc trò chuyện thú vị hôm nay. Chúc chị thành công với “ván cờ” mới trong cuộc đời mình!
