Buzz
Thông báo "Đang cập nhật, vui lòng không tắt máy" là một hình ảnh hết sức quen thuộc đối với những ai sử dụng hệ điều hành Windows. Thế nhưng, trong trường hợp sự cố mất điện xảy ra bất ngờ hoặc do người dùng thiếu kiên nhẫn mà làm gián đoạn tiến trình, chiếc máy tính có thể gặp phải những nguy cơ tiềm ẩn nào?
Việc cập nhật hệ thống đóng một vai trò then chốt trong quá trình bảo trì và duy trì hoạt động ổn định cho máy tính cá nhân. Những bản nâng cấp này mang đến khả năng vận hành được cải thiện, khắc phục các lỗi tồn đọng và tăng cường hàng rào bảo mật để chống lại những nguy cơ xâm nhập (trừ khi bản cập nhật đó tự nó có lỗi, nhưng đó lại là một vấn đề hoàn toàn khác).
Tuy vậy, quá trình cài đặt thường kéo dài và khiến người sử dụng cảm thấy bực bội, đặc biệt là khi màn hình tiến độ dường như bị đóng băng, không cho biết liệu hệ thống có đang thực sự hoạt động hay không. Chính sự bất định này là nguyên nhân dẫn đến nhiều trường hợp gián đoạn ngoài ý muốn.
Khi phải chờ đợi quá lâu mà màn hình nâng cấp vẫn không nhúc nhích, không ít người dùng quyết định tắt nguồn một cách cưỡng ép, với hy vọng rằng hành động đó sẽ giải quyết được tình trạng treo. Một kịch bản khác là nguồn điện đột ngột bị cắt hoặc pin máy tính xách tay cạn kiệt ngay trong giai đoạn nhạy cảm này.
Bên cạnh đó, đôi khi sự gián đoạn xảy ra do những hành động vô tình như gập màn hình laptop xuống hoặc rút dây nguồn của máy tính để bàn trong khi tiến trình nâng cấp vẫn chưa kết thúc. Khi những sự cố tương tự xảy ra và thiết bị bị tắt đột ngột, nhiều người lầm tưởng rằng ở lần khởi động sau, mọi thứ sẽ trở lại bình thường và bản cập nhật sẽ được tiếp tục. Thực tế không phải lúc nào cũng may mắn như vậy.
Việc ngắt quãng quá trình cài đặt có nguy cơ khiến máy tính không thể khởi động lại một cách suôn sẻ. Đối với các thiết bị chạy Windows, hậu quả có thể là một vòng lặp khởi động vô tận hoặc một thông báo lỗi đầy phiền toái: "Windows couldn’t complete the updates."
Các dòng máy macOS đời mới (từ Big Sur 2020 trở về sau) được trang bị cơ chế bảo vệ vượt trội trước các sự cố gián đoạn, bởi lẽ các bản nâng cấp được áp dụng lên một phân vùng khởi động độc lập thay vì ghi đè trực tiếp lên hệ thống đang hoạt động. Nhờ vậy, thiết bị có khả năng khôi phục về phiên bản phần mềm ổn định trước đó trong lần khởi động kế tiếp. Dù vậy, điều này không đồng nghĩa với việc chúng hoàn toàn tránh được mọi rắc rối có thể phát sinh từ một bản cập nhật không thành công.
Một quy trình nâng cấp hệ thống thông thường trải qua hai bước cơ bản: tải về và thiết lập. Ở giai đoạn đầu, máy tính chủ yếu thực hiện việc tải xuống các tệp tin và dữ liệu cần thiết từ máy chủ trực tuyến. Nếu chẳng may nguồn bị ngắt trong thời điểm này, hầu như không có nguy cơ đáng kể nào xảy ra. Khi khởi động lại, hệ thống có thể tiếp tục tải từ điểm dừng hoặc bắt đầu lại toàn bộ nếu tệp đã tải bị lỗi. Dù bằng cách nào, sự gián đoạn này cũng không gây tổn hại đến phần cứng hay phần mềm của thiết bị.
Ngược lại, nếu việc tắt máy xảy ra trong lúc giai đoạn cài đặt đang diễn ra, khả năng xảy ra lỗi khi khởi động lại là rất lớn. Đây chính là lý do vì sao trên màn hình luôn xuất hiện dòng cảnh báo rõ ràng: "Don’t turn off your PC" trong suốt thời gian nhạy cảm này.
Đối với những bản nâng cấp quy mô lớn, quá trình thiết lập thường liên quan đến việc thay thế hàng loạt tệp hệ thống trọng yếu. Một khi bị gián đoạn, hậu quả có thể rất nghiêm trọng: hệ điều hành mất khả năng khôi phục về trạng thái cũ, xuất hiện lỗi Blue Screen of Death trên Windows (vốn giờ đã được đổi thành Black Screen of Death), rơi vào tình trạng khởi động lặp lại vô hạn, hoặc thậm chí là không thể vào được hệ thống.
Cách khắc phục máy tính sau khi cập nhật thất bại
Trong trường hợp vô tình làm gián đoạn tiến trình nâng cấp và máy tính gặp sự cố khi khởi động lại, biện pháp đầu tiên nên thử là để hệ thống tự động kích hoạt chức năng sửa chữa tích hợp. Nếu giải pháp tự động này không mang lại hiệu quả, người dùng sẽ cần phải tiến hành các thao tác khắc phục thủ công.
Đối với máy tính chạy Windows, hãy khởi động vào môi trường Windows Recovery Environment (Windows RE) và chạy công cụ Startup Repair. Thông thường, Windows 11 sẽ tự động chuyển vào Windows RE sau một số lần khởi động thất bại liên tiếp.
Một phương pháp thủ công khác là chủ động tắt nguồn hai lần liên tiếp trong khi Windows đang trong giai đoạn khởi động ở màn hình chào. Sau khi hệ thống khởi động lại thành công, bạn cần vào phần Settings để gỡ bỏ hoàn toàn bản cập nhật có vấn đề, sau đó tiến hành tải và cài đặt lại phiên bản mới nhất một cách trọn vẹn. Trong tình huống mọi biện pháp đều không mang lại kết quả, giải pháp tối ưu cuối cùng là thực hiện cài đặt lại toàn bộ hệ điều hành từ USB boot.
Đối với các thiết bị Mac, hãy khởi động lại máy và giữ phím Command (⌘) + R cho đến khi logo Apple hoặc biểu tượng quả địa cầu xoay xuất hiện, để truy cập vào chế độ macOS Recovery. Tại đây, bạn có thể sử dụng công cụ Disk Utility – First Aid để kiểm tra và sửa chữa các lỗi trên ổ đĩa, kế đến chọn Reinstall macOS để cài đặt lại hệ điều hành mà vẫn giữ nguyên toàn bộ dữ liệu cá nhân. Nếu chế độ Recovery thông thường không thể tải được, hãy thử kích hoạt Internet Recovery bằng tổ hợp phím Option + Command + R khi khởi động, lúc này hệ thống sẽ được cài đặt trực tiếp từ các máy chủ của Apple.
Dĩ nhiên, biện pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất vẫn là tránh mọi sự can thiệp làm gián đoạn tiến trình nâng cấp phần mềm. Để ngăn chặn tình huống này, người dùng nên chủ động sắp xếp thời gian hợp lý cho việc cập nhật hệ thống. Nếu không thể thực hiện ngay khi bản vá được phát hành, bạn có thể tận dụng tính năng tạm dừng cập nhật trên Windows hoặc thiết lập lịch cập nhật tự động trên macOS.
