Chẳng cần AI hay điện toán đám mây, chỉ một file nhỏ 15MB đã làm thay đổi hoàn toàn giao diện Start Menu trên Windows 11.
Phiên bản Start Menu mới đang thử nghiệm trong Windows Insider mang thiết kế cuộn trang tối ưu cùng tính năng phân loại ứng dụng (Categories) hoàn toàn mới. Điểm đặc biệt là người dùng không thể tự tạo nhóm ứng dụng mà do Microsoft quyết định. Câu hỏi đặt ra: Microsoft phân loại bằng cách nào? Dùng AI hay xử lý đám mây?

So sánh điểm khác biệt giữa Start Menu phiên bản cũ và mới
Bí mật nằm ở file JSON chỉ nặng vỏn vẹn 15MB.
Theo tiết lộ từ leaker Albacore trên MXH X, hệ thống phân loại ứng dụng hoạt động dựa trên file JSON tĩnh, không có bằng chứng Windows gửi dữ liệu lên server hay gọi API từ Microsoft.
Sau khi giải nén, file JSON 15MB này chứa danh sách Package Family Name của ứng dụng từ Microsoft Store, mỗi ứng dụng được gán ID tương ứng với một danh mục cụ thể.

Cơ chế phân loại Start Menu Windows 11 thông qua file JSON
Cụ thể:
- Nhóm Productivity (Năng suất) được đánh mã số 0
- Mã 1 đại diện cho nhóm Social (Mạng xã hội)
- Mã 2 dành cho các ứng dụng Creativity (Sáng tạo)
Ngoài ra còn hàng loạt mã khác phân loại ứng dụng Games, Entertainment, Music, Health và nhiều thể loại khác.
Mỗi khi cài ứng dụng mới, Start Menu sẽ kiểm tra package name và đối chiếu với file JSON để xếp vào danh mục phù hợp nếu tìm thấy kết quả trùng khớp.
File JSON này có thể được Microsoft cập nhật thông qua các bản Store hoặc Shell Update nhỏ mà không cần nâng cấp hệ điều hành. Nhờ vậy, khi ứng dụng thay đổi tên hay package, Start Menu có thể tự động điều chỉnh phân loại mà không yêu cầu người dùng cài đặt bản cập nhật hệ thống lớn.
Đáng chú ý là hệ thống phân loại ứng dụng hoạt động hoàn toàn offline trên máy người dùng, không cần internet hay kết nối đến server Microsoft.
Ngoài phân loại, Start Menu còn tự động sắp xếp thứ tự ứng dụng trong mỗi nhóm dựa trên tần suất sử dụng. Ứng dụng được dùng nhiều trong nhóm "Productivity" sẽ tự động được ưu tiên hiển thị đầu danh sách - tất cả đều xử lý cục bộ.
Tính năng tự động phân loại là cải tiến đáng giá của Windows 11, giúp Start Menu trở nên khoa học và dễ sử dụng hơn, đặc biệt hữu ích với người dùng có nhiều ứng dụng.
Hạn chế lớn hiện tại là người dùng không thể tùy chỉnh danh mục. Về mặt kỹ thuật hoàn toàn có thể thêm tính năng này, và nhiều khả năng nó sẽ trở thành yêu cầu phổ biến - nhưng có thể phải chờ hàng tháng, thậm chí năm trước khi Microsoft chính thức triển khai.
