Thật lòng mà nói, hành trình chuyển đổi từ Windows sang macOS đã cho tôi thấy rõ sự áp đảo của Spotlight trên macOS 26 so với Windows Search.

Bản cập nhật macOS 26 từ Apple đã nâng cấp Spotlight lên một tầm cao mới, biến nó thành một trung tâm xử lý tác vụ và tìm kiếm cực kỳ hùng mạnh, vẫn duy trì được tính nhất quán hoàn hảo với toàn bộ hệ điều hành.

Đây là bài viết thuộc tuyến nội dung "Nói Thật" với mục tiêu chia sẻ góc nhìn cá nhân của người viết sau quá trình trải nghiệm thực tế sản phẩm. Những nhận định trong bài phản ánh quan điểm riêng của tác giả, dựa trên điều kiện sử dụng cụ thể và nhu cầu cá nhân. Chúng tôi hiểu rằng mỗi người dùng có tiêu chí đánh giá và cảm nhận khác nhau, vì vậy nội dung trong bài có thể không hoàn toàn phù hợp với tất cả mọi người. Chúng tôi luôn tôn trọng sự đa dạng trong ý kiến và mong muốn lắng nghe thêm những chia sẻ từ bạn đọc.

Kể từ khi dùng macOS, thói quen nhấp chuột để khởi chạy ứng dụng của tôi gần như biến mất. Giờ đây, tôi chỉ việc nhập vài chữ cái đầu trong Spotlight là chương trình cần dùng đã hiện ra ngay lập tức. Về mặt kỹ thuật, Windows cũng có khả năng tương tự khi bạn nhấn phím Windows và gõ tên app, nhưng có lẽ do lối mòn từ thời đi học, tôi vẫn cứ hay click vào biểu tượng mỗi khi sử dụng máy tính chạy Windows.

Tuy nhiên, sau một thời gian dài sử dụng, tôi nhận thấy Spotlight có tốc độ phản hồi vượt trội, linh hoạt hơn hẳn và ngày càng trở nên đa năng nhờ những bổ sung đột phá trong macOS 26 Tahoe. Tất cả những cải tiến này không ngừng củng cố và nâng tầm trải nghiệm sử dụng máy tính hàng ngày của tôi.

Ở phiên bản mới nhất, Apple đã thực sự biến Spotlight thành một hub điều khiển trung tâm đích thực trên Mac. Là một người dùng Windows lâu năm giờ đã chuyển sang macOS, tôi không hẳn là thèm muốn, mà đúng hơn là cảm thấy tiếc nuối và hy vọng Microsoft một ngày nào đó cũng sẽ tạo ra được một công cụ tương tự như vậy.

Bản cập nhật hiện đang trong giai đoạn thử nghiệm beta và được dự kiến ra mắt chính thức trong vài tháng tới. Dựa trên những gì đã trải nghiệm từ bản beta, đây rõ ràng là cuộc lột xác quan trọng và toàn diện nhất của Spotlight từ trước đến giờ.

Giờ đây, Spotlight không đơn thuần là công cụ tìm kiếm mà đã trở thành một nền tảng khởi động, cho phép bạn bắt đầu mọi tác vụ ngay tức thì

Bước đột phá quan trọng nhất chính là khả năng thực thi hành động trực tiếp bên trong Spotlight. Bạn có thể soạn và gửi email, lập sự kiện lịch, tạo thư mục mới, phát tập podcast hay thậm chí tra cứu thông tin qua ,... Tất cả đều được thực hiện ngay trong cửa sổ Spotlight mà không cần phải chuyển đổi qua lại giữa các ứng dụng. Apple còn cung cấp API mở để các nhà phát triển tích hợp những tính năng đặc thù của ứng dụng họ vào Spotlight, hứa hẹn trong tương lai, vô vàn thao tác từ ứng dụng bên thứ ba sẽ nằm gọn trong tầm tay bạn.

Một ưu điểm tinh tế khác là Spotlight có thể tìm kiếm ngay trong các menu của ứng dụng đang chạy và dẫn bạn trực tiếp đến chức năng đó — một thao tác cực kỳ thuận tiện cho những người dùng ưa thích làm việc với bàn phím. Tính năng tương tự như vậy hiện vẫn chưa xuất hiện trên Windows Search.

Giao diện mới của Spotlight được tổ chức thành các phần kết quả riêng biệt: Applications, Files, Actions và Clipboard. Người dùng có thể di chuyển giữa các phần này một cách nhanh chóng thông qua các tổ hợp phím tắt — Cmd 1, Cmd 2, Cmd 3, Cmd 4 — và điều hướng bằng phím Tab hoặc các phím mũi tên. Ở cấp độ sâu hơn, Spotlight còn tích hợp khả năng lọc theo ngữ cảnh, cho phép thu hẹp phạm vi tìm kiếm một cách chính xác và nhanh chóng đến thể loại nội dung mong muốn.

Trong khi đó, Windows Search chủ yếu phân loại kết quả theo các nhóm rộng như Ứng dụng, Tài liệu, Cài đặt hoặc Web ngay trong bảng tìm kiếm của Start/Taskbar. Cách tiếp cận này vẫn mang lại hiệu quả nhất định, nhưng khả năng tích hợp sâu và hiển thị kết quả ngay lập tức trong khi gõ vẫn chưa thể sánh bằng phiên bản Spotlight mới.

Bên cạnh đó, Apple còn bổ sung tính năng Quick Keys — những chuỗi ký tự ngắn do người dùng tự thiết lập để truy cập nhanh vào các hành động cụ thể. Chẳng hạn, "sm" để gửi tin nhắn (send message), "ar" để thêm lời nhắc (add reminder). Đối với những người thường xuyên làm việc bằng bàn phím, cảm giác về tốc độ được cải thiện rõ rệt vì họ hầu như không cần phải rời tay khỏi bàn phím. Hiện tại, Windows Search vẫn chưa cung cấp cơ chế tùy biến "bí danh hành động" tương tự như vậy.

Theo thông tin từ Apple, các Quick Keys này sẽ được tạo lập tự động dựa trên thói quen sử dụng của mỗi người. Đây được xem như một dạng "trí nhớ cơ bắp" mới dành cho người dùng Spotlight nâng cao, mang nhiều nét tương đồng với các tính năng trong những công cụ khởi chạy ứng dụng bên thứ ba như Alfred.

Tính năng Clipboard ngay trong Spotlight

Trước đây, macOS không có sẵn tính năng lưu lịch sử clipboard — người dùng chỉ có thể sao chép một mục tại một thời điểm, hoặc phải cài đặt ứng dụng của bên thứ ba nếu muốn xem lại những nội dung đã sao chép trước đó. Tuy nhiên, điều này đã thay đổi hoàn toàn với bản nâng cấp Spotlight trong macOS 26: lần đầu tiên Apple tích hợp lịch sử clipboard vào hệ thống, và nó được đặt ngay bên trong Spotlight.

Chỉ cần kích hoạt Spotlight và nhấn Command 4, hoặc nhấp vào biểu tượng clipboard, toàn bộ lịch sử sao chép của bạn sẽ hiện ra. Tính năng này hỗ trợ mọi định dạng nội dung: từ văn bản, hình ảnh, đường link web, cho đến các tệp từ Finder. Người dùng cũng có thể dễ dàng xóa từng mục riêng lẻ hoặc xóa toàn bộ lịch sử chỉ với vài thao tác đơn giản. Giờ đây, bạn có thể sao chép liên tiếp nhiều mục, mở lịch sử và dán bất cứ thứ gì mình cần — tất cả đều thực hiện ngay trong Spotlight mà không cần cài đặt thêm bất kỳ công cụ nào khác.

Windows cũng có tính năng lịch sử clipboard (kích hoạt bằng Windows V), nhưng nó hoạt động như một tính năng hoàn toàn tách biệt khỏi Windows Search. Bảng lịch sử này chỉ hiển thị các nội dung đã sao chép, không cho phép tìm kiếm bên trong, và không được kết nối với các thao tác tìm kiếm hay hành động hệ thống khác. Trong khi đó, trên macOS 26, lịch sử clipboard là một phần không thể tách rời của Spotlight, cho phép bạn vừa tìm kiếm, vừa thực hiện hành động, vừa truy cập nội dung đã sao chép — tất cả trong cùng một giao diện thống nhất. Sự tích hợp liền mạch này giúp quy trình làm việc trở nên logic hơn và tiết kiệm đáng kể thao tác.

Nếu bạn đã từng phải cài đặt nhiều tiện ích clipboard khác nhau trên Windows, bạn sẽ thấu hiểu tại sao việc tích hợp trực tiếp tính năng này vào công cụ tìm kiếm và khởi chạy lại mang lại hiệu quả vượt trội đến vậy.

Windows Search vẫn đang tìm kiếm một "spotlight" cho chính mình

Giao diện mới của Spotlight mang đậm phong cách "ton-sur-ton" hài hòa với toàn bộ hệ sinh thái macOS, từ kiểu chữ, độ bo góc, hiệu ứng làm mờ nền cho đến các biểu tượng, khiến nó trở thành một phần không thể tách rời của hệ điều hành chứ không giống như một cửa sổ riêng biệt. Sự nhất quán này góp phần biến Spotlight thành trung tâm thao tác một cách tự nhiên, trong khi Windows Search trên Windows 11 vẫn tạo cảm giác giống một ứng dụng web, đôi khi không đồng bộ về mặt thẩm mỹ với phần còn lại của giao diện hệ thống.

Windows Search trên Windows 11 vẫn tồn tại nhiều điểm gây bất tiện. Giao diện chính khá lộn xộn và phụ thuộc nhiều vào công nghệ web (WebView2) nên thiếu sự đồng nhất với nền tảng WinUI; nhiều người dùng còn báo cáo hiện tượng giật lag, đặc biệt khi quá trình lập chỉ mục đang diễn ra. Bên cạnh đó, Windows thường hiển thị kết quả web ngay trong ô tìm kiếm hệ thống (dù có thể vô hiệu hóa thông qua policy), và trước đây từng xảy ra lỗi không nhận diện được ký tự đầu tiên khi người dùng bắt đầu nhập.

Thậm chí, người dùng còn phát hiện các quảng cáo hoặc nội dung đề xuất thông qua các tính năng như Show search highlights hay Suggested content. Những nội dung này có thể xuất hiện dưới dạng tin tức hoặc thông tin khác ngay trong kết quả tìm kiếm hoặc bên trong ứng dụng Settings. Tuy nhiên, chúng vẫn có thể được tắt đi thông qua phần cài đặt hệ thống.

Tin vui là Microsoft đang tiến hành đại tu tính năng này: AI semantic indexing cho Windows Search trên các máy Copilot PCs (yêu cầu NPU). Bản Preview dành cho Insiders đã cho phép tìm kiếm file, ảnh và cài đặt bằng ngôn ngữ tự nhiên, xử lý cục bộ mà không cần kết nối mạng; từ tháng 5/2025, tính năng này bắt đầu được triển khai rộng rãi hơn như một phần của bản cập nhật Windows 11 và tiếp tục được hoàn thiện trong các bản build mới. Nếu được triển khai ổn định, đây sẽ là bước nhảy vọt quan trọng giúp Windows Search bắt kịp trải nghiệm "gõ là thấy đúng thứ cần tìm".

Ưu điểm của Windows nằm ở khả năng mở rộng: các công cụ như PowerToys Run hay Fluent Search hoàn toàn có thể bổ sung khả năng "hành động" tương tự Spotlight, thậm chí vượt trội ở một số khía cạnh nếu được khai thác hết tiềm năng của plugin. Nhưng chính việc phải dựa vào các công cụ cộng đồng khiến trải nghiệm Windows Search mặc định trở nên "thua thiệt" so với Spotlight, vốn đang được Apple nâng cấp thành giao diện hành động xuyên suốt toàn hệ thống.

Gần 20 năm trước, khi Microsoft giới thiệu "Instant Search" trong Start Menu của Windows Vista, Apple từng đứng trên sân khấu WWDC để châm biếm rằng Vista đang sao chép Spotlight — điểm khác biệt duy nhất là thay vì đặt ô tìm kiếm ở góc trên bên phải như Mac, Windows lại đặt nó ở góc dưới bên trái của Start. Cả khán phòng bật cười, nhưng ẩn sau đó là một sự thật: hai hệ điều hành đã bắt đầu cuộc chạy đua tính năng tìm kiếm ngay từ thời điểm đó. Giờ đây, có lẽ Windows vẫn đang loay hoay tìm kiếm một "spotlight" cho riêng mình.