Buzz
Một trong những sa mạc khắc nghiệt nhất trên thế giới đã từng là điểm giao thương của các nền văn minh cổ đại.
Ẩn dưới lớp cát dày của một trong những sa mạc rộng lớn nhất hành tinh, một nền văn minh cổ xưa đang chờ các nhà khảo cổ khám phá. Chúng ta biết được điều này nhờ vào sự tiến bộ vượt bậc của khoa học công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI).
Công nghệ cảm biến từ xa và phân tích dữ liệu đang ngày càng phát triển nhờ sự trợ giúp của AI, mở ra những bước tiến lớn cho ngành khảo cổ học. Việc ứng dụng AI vào công nghệ Radar Khẩu độ Tổng hợp (Synthetic Aperture Radar - SAR) giúp tạo ra hình ảnh chi tiết của các cấu trúc bị chôn vùi dưới lớp đất cát, cho phép các nhà khoa học có thể ‘nhìn xuyên’ qua thảm thực vật, tuyết và cát sa mạc.
Nhờ có AI, các nhà khảo cổ học giờ đây có thể nhanh chóng phát hiện các di chỉ khảo cổ, đồng thời xác định được những khu vực lý tưởng để tiến hành khai quật, thay vì phải tìm kiếm một cách ngẫu nhiên như trước đây.
Sa mạc Rub' al Khali (vùng khoanh), nơi mà AI đã phát hiện ra dấu tích của "thành phố cổ đại" - Ảnh: Internet.
Thuật toán học máy đã được áp dụng trong phân tích dữ liệu SAR, giúp phát hiện các mẫu hình có thể chỉ ra sự tồn tại của các khu định cư cổ xưa, những con đường, hoặc các công trình nhân tạo. Hệ thống AI học từ các di tích khảo cổ trước đây và có khả năng xác định nhanh chóng liệu cấu trúc dưới lớp đất có phải là tự nhiên hay do con người tạo ra.
Trong nghiên cứu mới, công nghệ SAR đã rà soát dữ liệu của khu vực sa mạc Rub' al Khali, hay còn gọi là "góc trống trải" trong tiếng Ả-rập, một trong những hoang mạc lớn và khắc nghiệt nhất thế giới. Các nhà khảo cổ đã phát hiện ra nơi trú ngụ, hệ thống giao thông và thậm chí là một thành phố có niên đại 5.000 năm ẩn sâu dưới lớp cát.
Những phát hiện này cho thấy từ nhiều thiên niên kỷ trước, một trung tâm văn hóa lớn đã hiện diện tại đây, với dân cư đông đảo và các con đường rộng rãi, thuận lợi cho việc giao thương.
Phần (a) Hình ảnh bên trái: Khu khảo cổ Rub' al Khali (24°39′47″ N 55°13′55″ E). Hình giữa: Ảnh đa phổ từ vệ tinh Worldview-3 (cảnh trái—19/08/2019; cảnh trung tâm—19/11/2019; cảnh phải—09/01/2019). Hình bên phải: Ảnh chụp ngày 17/05/2015. Phần (b) Xỉ luyện kim kết hợp với các hiện vật kim loại, đồ gốm và các vật liệu văn hóa khác. Phần (c) Hiện vật xỉ trải dài trên bề mặt cồn cát, rộng hơn 1 km² sau khi khai quật - Ảnh: Ben-Romdhane.
Phát hiện mới này đã phá vỡ định kiến lâu nay rằng bán đảo Ả-rập - bán đảo lớn nhất thế giới - không có nhiều cư dân trong Thời kỳ Đồ Đồng. Nhờ sự trợ giúp của AI, các nhà khảo cổ hiện có thể suy đoán rằng khu vực này từng có một cộng đồng lớn, có thể là một trung tâm thương mại cổ đại.
Ngành khảo cổ học đã có những bước tiến lớn nhờ công nghệ. Trước đây, các nhà khoa học đã sử dụng LIDAR để soi sáng các khu rừng rậm nhiệt đới ở Trung Mỹ, qua đó phát hiện ra các di tích khảo cổ. Giờ đây, nhờ vào AI phân tích dữ liệu, công tác khai quật sẽ trở nên thuận lợi và hiệu quả hơn bao giờ hết.
Theo Jpost
