Buzz
VTV.vn - Mục tiêu chính của dự án là nghiên cứu cách cá heo giao tiếp và tương tác với nhau trong môi trường tự nhiên dưới nước.
Một mô hình trí tuệ nhân tạo tiên tiến đang nghiên cứu các tín hiệu âm thanh từ cá heo, từ tiếng kêu, tiếng huýt gió đến âm thanh xung, mang lại cơ hội lớn cho các nhà khoa học trong việc giải mã cách cá heo thực sự "nói chuyện" với nhau.
Hệ thống AI này, mang tên DolphinGemma, là một mô hình ngôn ngữ thân thiện với cá heo do Google phát triển, hợp tác với Viện Công nghệ Georgia (Georgia Tech) và tổ chức Wild Dolphin Project (WDP).
Cá heo vốn nổi tiếng là loài động vật thông minh, sử dụng nhiều âm thanh có tần số cao để tìm bạn tình, giao tiếp trong nhóm, phối hợp hành động và duy trì các mối quan hệ xã hội. Sau nhiều năm thu thập dữ liệu từ cá heo đốm Đại Tây Dương, nhóm WDP đã ghi nhận các âm thanh đặc trưng như tiếng huýt gió "chữ ký" giữa mẹ và con non, tiếng "squawk" khi có xung đột, hay chuỗi tiếng click dồn dập trong các tình huống tán tỉnh hoặc đuổi cá mập.
Với sự trợ giúp của AI, các nhà nghiên cứu hy vọng có thể phát hiện ra những quy tắc ẩn sau các âm thanh này, tiến gần hơn đến việc hiểu được nội dung thực sự của những gì cá heo "nói". Mô hình hiện tại đang tập trung vào cá heo đốm Đại Tây Dương, nhưng nhóm nghiên cứu cũng có kế hoạch mở rộng nghiên cứu sang các loài cá heo khác như cá heo mũi chai và cá heo spinner.
Dùng công nghệ âm thanh hiện đại, DolphinGemma có khả năng chuyển các tín hiệu âm thanh thành định dạng mà AI có thể phân tích, từ đó phát hiện các mẫu lặp lại hoặc mối liên kết ngữ cảnh. Mặc dù là một mô hình ngôn ngữ lớn, hệ thống này vẫn đủ nhỏ gọn để có thể hoạt động trên điện thoại di động của các nhà nghiên cứu khi họ làm việc ngoài thực địa.
Giống như xử lý ngôn ngữ của con người, DolphinGemma được huấn luyện để nhận diện các mẫu âm thanh lặp lại, cách phối hợp âm thanh và các tín hiệu ngữ cảnh. Điều này giúp các nhà khoa học không chỉ ghi âm và phân loại âm thanh mà còn có thể đi sâu hơn để khám phá liệu những âm thanh đó có tuân theo cấu trúc, quy tắc và ý nghĩa như một "ngôn ngữ" hay không.
Một trong những mục tiêu quan trọng của dự án là tìm hiểu cách cá heo giao tiếp và tương tác với nhau trong môi trường sống tự nhiên dưới nước, nơi hành vi và âm thanh có thể được ghi lại cùng lúc – điều này không thể thực hiện trên mặt nước.
Trong tương lai, nhóm nghiên cứu kỳ vọng sẽ phát triển khả năng tương tác hai chiều giữa con người và cá heo, nghĩa là không chỉ hiểu được mà còn có thể "nói" tiếng cá heo.
Tuy nhiên, vẫn còn không ít thử thách. Cá heo ở các khu vực khác nhau có thể có "giọng" riêng hoặc thậm chí ngôn ngữ hoàn toàn khác nhau. Điều này có nghĩa là cá heo ở vùng biển này có thể không hiểu cá heo ở vùng biển khác, huống chi là con người.
Dù vậy, với các công cụ như DolphinGemma, các nhà khoa học đang từng bước giải mã bí ẩn trong giao tiếp của cá heo, mở ra một tương lai nơi con người và động vật có thể thực sự trò chuyện với nhau. Và hy vọng rằng, một ngày không xa, cá heo sẽ "nói" lời cảm ơn vì tất cả những con cá mà chúng đã nhận được.
Anh Việt
