Các nhà khoa học tin rằng những hậu duệ của con người sẽ là những sinh vật kế thừa Trái Đất, hiện đang xuất hiện trong thực đơn của các nhà hàng hải sản.

Bạch tuộc hiện đã đủ khả năng để xây dựng một nền văn minh mới của riêng mình.

Tuyệt chủng là một phần của quy luật tự nhiên và vẫn đang diễn ra trên hành tinh chúng ta từ thuở ban đầu của sự sống. Các nhà khoa học đã ghi nhận 5 cuộc đại tuyệt chủng lớn trong lịch sử Trái Đất, trong đó có sự biến mất của loài khủng long vào khoảng 66 triệu năm trước.

Theo một nghiên cứu công bố năm 2023 , Trái Đất đang bước vào chu kỳ tuyệt chủng mới. Tác động của con người đến đa dạng sinh học, qua biến đổi khí hậu và sự hủy hoại môi trường sống, đang gây tổn hại nghiêm trọng đến hệ sinh thái tự nhiên. Một báo cáo khác xuất bản năm 2022 trên tạp chí Nature dự báo rằng 50% các loài có thể tuyệt chủng vào năm 2080 nếu tình trạng phá rừng và ô nhiễm tiếp diễn.

Mặc dù các báo cáo trên chỉ ra rằng sự tuyệt chủng đang diễn ra một cách chậm rãi, nhưng nhân loại vẫn có thể phải đối mặt với những sự kiện tuyệt chủng bất ngờ. Những thảm họa như siêu núi lửa phun trào, thiên thạch va vào Trái Đất, hoặc thậm chí chiến tranh hạt nhân, đều có thể chấm dứt nền văn minh của chúng ta.

Nếu kịch bản suy tàn xảy ra, các nhà nghiên cứu đặt ra câu hỏi: Loài sinh vật nào sẽ xuất hiện từ đống tro tàn của Trái Đất?

Giáo sư Tim Coulson, nhà sinh vật học và chuyên gia nghiên cứu về sinh học và tiến hóa tại Đại học Oxford, cho rằng hậu duệ của loài người sẽ tiếp quản Trái Đất, và hiện tại chúng đang là một phần của thực đơn tại các nhà hàng hải sản.

Giáo sư Coulson chia sẻ: "Hiện nay có rất nhiều loài bạch tuộc, chứ không phải chỉ một loài như con người, và chúng sinh sống trong nhiều hệ sinh thái khác nhau, từ các đại dương sâu thẳm đến bờ biển". Ông cũng nói thêm: "Mặc dù một số quần thể và loài có thể gặp khó khăn, tôi tin rằng sẽ có cơ hội cho những loài khác tồn tại, phát triển, và đa dạng hóa theo thời gian để thích nghi với môi trường sống khác nhau."

Theo ông, chúng ta cũng có thể giúp bạch tuộc có cơ hội tiếp quản Trái Đất dễ dàng hơn bằng cách ngừng săn bắt và tiêu thụ chúng.

Giáo sư Coulson cũng thừa nhận rằng đây chỉ là một trong vô số kịch bản có thể xảy ra trong tương lai của một Trái Đất hậu tận thế, và bạch tuộc có thể không phải là sinh vật duy nhất kế thừa hành tinh này. Tuy nhiên, nếu điều đó xảy ra, đây sẽ không phải lần đầu tiên loài sinh vật biển tận dụng cơ hội để phát triển và sinh trưởng trên đất liền.

Thực tế, tổ tiên của loài thú có vú, hay nói cách khác là tổ tiên của chính chúng ta, cũng đã từng bắt đầu như vậy. Đó là nhận định từ Andrew Whiten, giáo sư ngành động vật học và tâm lý học tại Đại học Thánh Andrews.

Dựa trên nhận định của Coulson, bạch tuộc hiện nay đã sở hữu đủ các yếu tố để tiến hóa lên cấp độ thông minh mới. Một số loài bạch tuộc đã biết sử dụng công cụ, như dùng vỏ dừa để tạo thành lớp giáp bảo vệ hoặc làm “nhà ở di động”. Trong môi trường phòng thí nghiệm, chúng còn biết dùng công cụ để giải các bài toán. Thậm chí, có trường hợp bạch tuộc trong thủy cung đã trốn khỏi bể chứa của mình để đi thăm đồng loại ở bể khác.

Tuy nhiên, theo giáo sư sinh học Andy Dobson từ Đại học Princeton, chúng ta không thể so sánh trí tuệ của loài người với bạch tuộc. Ông cho rằng trí tuệ của bạch tuộc có thể so sánh với một cỗ máy tính.

Giáo sư Dobson nhận xét: "Dường như bạch tuộc sở hữu một hệ thần kinh tiến hóa cao. Mạng lưới các neuron kết nối tám chi và đôi mắt lớn của chúng không thể gọi là bộ não, mà đúng hơn là một trung tâm xử lý dữ liệu". Ông cũng nói thêm: "Trí tuệ của chúng xuất phát từ việc có nhiều chi và đôi mắt lớn để tiếp nhận thông tin từ môi trường xung quanh."

Mặc dù bạch tuộc không phải là loài duy nhất có khả năng trí tuệ cao, nhưng theo Coulson, sự khéo léo là yếu tố quan trọng khiến chúng trở nên đặc biệt.

Ông cho biết: "Bạch tuộc rất khéo léo, chúng có thể sử dụng tám chi để thao tác với đủ loại vật thể. Mặc dù quạ và một số loài chim cũng có thể dùng mỏ để uốn dây, hay thả đá vào nước để kiếm thức ăn, nhưng chúng không khéo léo bằng bạch tuộc."

Khác với con người, bạch tuộc không có xương sống, vì vậy khả năng cao chúng sẽ phát triển nền văn minh dưới đại dương thay vì trên đất liền. Tuy nhiên, để xây dựng một "đô thị bạch tuộc", Coulson cho rằng trước hết chúng cần có nguồn năng lượng dễ khai thác.

Đối với bạch tuộc sống ven biển, ông đề xuất rằng chúng có thể khai thác năng lượng từ thủy triều. Còn đối với bạch tuộc sống dưới biển sâu, chúng có thể tận dụng năng lượng từ các miệng phun thủy nhiệt, mặc dù việc này sẽ khó khăn hơn đôi chút.

Với trí thông minh ngày càng phát triển và khả năng tiếp cận năng lượng, bạch tuộc sẽ phải đối mặt với thử thách lớn nhất trong hành trình tiến hóa của chúng: tính xã hội. Loài này vốn nổi tiếng sống cô độc và đã có những trường hợp ăn thịt đồng loại.

Giáo sư Peter Godfrey-Smith, Tiến sĩ ngành lịch sử và triết học khoa học tại Đại học Sydney, cho rằng để bạch tuộc có thể xây dựng một cộng đồng xã hội lớn, hành vi của chúng cần phải thay đổi rất nhiều.

"Bạch tuộc không được cấu tạo để xây dựng một xã hội giống con người bởi thói quen xã hội của chúng. Thực tế, chúng khó có thể phát triển một nền văn hóa", Godfrey-Smith chia sẻ. "Khi tôi nói về ‘văn hóa’, tôi muốn ám chỉ khả năng học hỏi từ các thành viên khác trong xã hội... Để xây dựng xã hội, bạch tuộc cần phải thay đổi để trở nên hòa nhập hơn về mặt xã hội và thay đổi cách nuôi dưỡng con non."

Godfrey-Smith giải thích rằng bạch tuộc gần như không thừa hưởng văn hóa từ cha mẹ - ít nhất là theo cách mà chúng ta hiểu về nó. Vai trò của cha mẹ trong việc nuôi dưỡng rất mờ nhạt. Để tạo ra một xã hội bền vững, bạch tuộc có thể cần phải xây dựng những liên kết mạnh mẽ hơn giữa các thế hệ.

Do những thay đổi xã hội như vậy chưa từng xảy ra trong suốt 50 đến 100 triệu năm tồn tại của bạch tuộc, Dobson nhận định rằng sự thay đổi này rất khó xảy ra. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng một số loài bạch tuộc có thể hòa đồng hơn, và thậm chí có những nhóm bạch tuộc sống thành cộng đồng từ mười cá thể trở lên.

Đáng tiếc, tác động của con người có thể sẽ làm giảm cơ hội tiến hóa của bạch tuộc. Ông cho rằng ô nhiễm, sự ấm lên của đại dương, khai thác quá mức và vi nhựa có thể đã gây hại cho chúng, mặc dù chúng ta vẫn chưa hiểu rõ mức độ tác động cụ thể.

Nếu không phải là bạch tuộc, Dobson tin rằng giun tròn có thể trở thành loài sinh vật chiến thắng trong cuộc đại tuyệt chủng lần thứ sáu của Trái Đất. Còn theo Godfrey-Smith, ông lại đặt niềm tin vào loài vẹt mào.

Theo Popular Mechanics