Buzz
Giai đoạn 1993-2010 chứng kiến Trái đất nghiêng 80cm về hướng đông, mà nguyên nhân chính xuất phát từ chính bàn tay con người.
Cộng đồng khoa học vừa công bố phát hiện gây chấn động về ảnh hưởng của nhân loại lên hành tinh. Dữ liệu cho thấy từ 1993-2010, Trái đất đã lệch trục 80cm về phía đông do tác động từ việc khai thác nước ngầm ồ ạt của con người.
Ki-Weon Seo, nhà địa vật lý hàng đầu từ Đại học Quốc gia Seoul, tác giả chính của nghiên cứu đăng trên Geophysical Research Letters, khẳng định: "Cực quay Trái đất đã thay đổi đáng kể".
Phát hiện của nhóm nghiên cứu vượt xa mọi dự đoán. "Trong các yếu tố khí hậu, sự dịch chuyển nước ngầm tác động mạnh nhất đến hiện tượng lệch cực quay", ông nhấn mạnh.
Hiểu đơn giản, Trái đất vận hành như con quay khổng lồ. Sự thay đổi phân bố khối lượng bề mặt sẽ làm thay đổi quỹ đạo quay. Như nghiên cứu mô tả: "Tương tự việc thêm trọng lượng vào con quay, Trái đất sẽ xoay khác đi khi nước được di chuyển".
Con số biết nói: 2.150 gigaton nước ngầm (tương đương 9,09 nghìn tỷ tỷ cốc nước) đã bị khai thác từ 1993-2010. Lượng nước khổng lồ dùng cho nông nghiệp và sinh hoạt này cuối cùng đổ ra đại dương, làm mất cân bằng khối lượng toàn cầu.
Đây là bước phát triển từ nghiên cứu của NASA năm 2016 về ảnh hưởng của phân bố nước lên chuyển động Trái đất. Nghiên cứu mới của Seo và cộng sự đã định lượng chính xác mức độ tác động đáng báo động này.
Surendra Adhikari, chuyên gia tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy Phản lực NASA tham gia nghiên cứu 2016, đánh giá: "Họ đã đo lường được ảnh hưởng đáng kể của khai thác nước ngầm lên chuyển động cực".
Yếu tố địa lý đóng vai trò quyết định. Khai thác nước ngầm tại tây Bắc Mỹ và tây bắc Ấn Độ - những khu vực vĩ độ trung bình - gây tác động mạnh nhất đến độ nghiêng Trái đất.
Nhóm nghiên cứu sử dụng mô hình tiên tiến để phân tích. Kết quả cho thấy chỉ kịch bản có 2.150 gigaton nước ngầm di chuyển mới giải thích được mức dịch chuyển cực 4,3cm/năm quan sát được.
Hậu quả không dừng ở lệch trục. Lượng nước khổng lồ này còn làm mực nước biển dâng thêm 0,6cm, chứng tỏ mọi hoạt động dùng nước đều gây hiệu ứng dây chuyền toàn cầu.
Nước ngầm - nguồn tài nguyên chiếm 50% nước uống toàn cầu và 1/3 hệ thống tưới tiêu - đang bị khai thác công nghiệp quy mô lớn chưa từng có trong thế kỷ 20.
Seo bày tỏ: "Tôi vui mừng khi giải mã được nguyên nhân dịch chuyển cực, nhưng cũng lo lắng với tư cách công dân và người cha khi thấy khai thác nước ngầm góp phần làm nước biển dâng".
Khám phá này mở ra hướng nghiên cứu đột phá. Dữ liệu chuyển động cực tích lũy từ thế kỷ 19 sẽ giúp giới khoa học phân tích biến động trữ lượng nước lục địa suốt thế kỷ qua. Seo chia sẻ: "Chuyển động cực có thể tiết lộ những thay đổi thủy văn do biến đổi khí hậu gây ra".
Nghiên cứu cung cấp công cụ mới cho các nhà bảo tồn trong cuộc chiến chống nước biển dâng và biến đổi khí hậu. Như Seo giải thích: "Theo dõi dịch chuyển cực giúp đánh giá thay đổi trữ lượng nước ở quy mô châu lục".
