Có thể thực hiện phẫu thuật não để chia tách tâm trí mình thành hai phần riêng biệt không, giống như việc cài đặt hệ điều hành Windows trên Macbook?

Các trường hợp bệnh nhân có não phân đôi đã được ghi nhận từ năm 1940.

Đó là một trải nghiệm khá phổ biến của những người sử dụng Macbook, họ yêu thích chiếc máy đẹp mắt này, nhưng đồng thời cũng cần đáp ứng nhu cầu công việc. Để làm được điều này, họ phải cài thêm hệ điều hành Windows, vì các phần mềm như Excel, Power BI hay AutoCAD không hoạt động hiệu quả trên Mac OS.

Một chiếc máy tính có thể chạy đồng thời hai hệ điều hành độc lập, trong đó Windows phục vụ công việc, còn Mac OS đáp ứng các nhu cầu giải trí đa phương tiện khác.

Hiện tại, một bộ phim đình đám trên Netflix đang gợi mở một khả năng rằng con người có thể trải qua phẫu thuật thần kinh để tạo ra một nhân cách mới, chỉ dành cho công việc. Nhân cách này sẽ tách biệt với cuộc sống tự do 24/7 của bạn, cho phép bạn tận hưởng thời gian nghỉ ngơi mà không bị ảnh hưởng bởi công việc.

Hãy tưởng tượng rằng vào lúc 8 giờ sáng, bạn khởi động hệ điều hành nhân cách công việc, và khi 5 giờ chiều đến, bạn tắt nó đi. Tất cả những ký ức về công việc sẽ bị xóa sạch, để lại chỉ những ký ức tự do mà nhân cách chính của bạn có thể trải nghiệm thoải mái.

Về lý thuyết, nhân cách chính của bạn sẽ không bao giờ phải chịu sự quở trách từ sếp, không phải nghe phàn nàn từ khách hàng, hay vướng vào bất kỳ xung đột nào trong văn phòng với những đồng nghiệp gây căng thẳng. Sau giờ làm việc, bạn thậm chí sẽ quên luôn sự tồn tại của họ.

Tuy nhiên, điều này cũng nêu lên một câu hỏi đạo đức: Liệu nhân cách làm việc của bạn có bị khai thác sức lao động hay không, khi thực chất, nó chỉ được tạo ra để làm việc toàn thời gian, suốt đời như một nô lệ? Và còn một câu hỏi thiết thực hơn: Liệu công nghệ này có thực sự khả thi? Liệu chúng ta có thể phẫu thuật não để chia tách tâm trí thành hai phần không?

Severance và ý tưởng về "innie" và "outie"

Severance là một bộ phim truyền hình khoa học viễn tưởng, tâm lý kỳ bí của Mỹ, được viết kịch bản bởi Dan Erickson và đạo diễn bởi Ben Stiller. Bộ phim diễn ra trong một thế giới phản địa đàng, nơi công nghệ tiên tiến được dùng để kiểm soát lực lượng lao động một cách tinh vi.

Câu chuyện xoay quanh một công ty tên Lumon Industries, nơi nhân vật chính Mark Scout (do Adam Scott thủ vai) vừa được thăng chức sau khi Petey, đồng nghiệp kiêm cấp trên của anh, đột ngột rời công ty.

Nhiệm vụ đầu tiên của Mark là hướng dẫn Helly, nhân viên mới gia nhập công ty để thay thế vị trí công tác của anh sau khi được thăng chức. Helly tỉnh dậy trong một phòng họp của Lumon mà không nhớ gì về bản thân và hoàn cảnh xung quanh.

Helly sau đó được cho xem một video giải thích rằng cô đã trải qua một thủ tục gọi là "chia tách" (Severance). Thủ tục này bao gồm việc phẫu thuật cấy chip vào não để chia tách ký ức thành hai phần. Một phần gọi là "innie" (bên trong) chỉ chứa ký ức liên quan đến công việc, còn phần còn lại gọi là "outie" (bên ngoài) chỉ lưu trữ ký ức về cuộc sống ngoài Lumon.

Phiên bản "bên ngoài" của Mark là một cựu giáo sư đang buồn bã vì cái chết của vợ. Anh sống tại thị trấn Kier và được Lumon tài trợ hoàn toàn, vì phiên bản "bên trong" của anh làm việc toàn thời gian cho công ty này.

Bước ngoặt xảy ra khi "outie" của Mark gặp lại "outie" của Petey, người tuyên bố đã thành công trong việc đảo ngược thủ tục chia tách mà trước đây đã được cho là vĩnh viễn. Mark trở về nhà và gặp người hàng xóm Selvig, không hề hay biết rằng bà chính là quản lý cấp cao của anh, Harmony Cobel, khi còn ở trong Lumon.

Những bệnh nhân có não phân đôi ngoài đời thực

Mặc dù Severance là một câu chuyện mang tính viễn tưởng, nhưng thực tế, có những người ngoài đời thực cũng gặp phải tình trạng phân đôi não, và trường hợp của họ đã được ghi nhận từ những năm 1940.

Điều này xảy ra với một số bệnh nhân động kinh, họ phải trải qua phẫu thuật cắt đứt kết nối giữa hai bán cầu não trái và phải, nhằm ngừng các cơn động kinh của họ.

Các cuộc phẫu thuật như vậy vẫn tiếp tục được thực hiện cho đến ngày nay. Các nghiên cứu sâu hơn về loại phẫu thuật này cho thấy khi hai bán cầu não bị tách rời, bệnh nhân bị phân tách não có thể xử lý thông tin một cách độc lập.

Điều này gợi mở khả năng đáng lo ngại rằng thủ thuật này có thể tạo ra hai tâm trí độc lập tồn tại trong cùng một bộ não.

Trong Severance, nhân vật Helly phải đối mặt với xung đột giữa "innie" và "outie" của mình. Tương tự, có bằng chứng về sự xung đột giữa hai bán cầu não trái và phải ở những bệnh nhân động kinh, những người phải thực hiện phẫu thuật phân tách não ngoài thực tế.

Khi trò chuyện với bệnh nhân phân tách não, bạn thường giao tiếp với bán cầu trái, nơi kiểm soát khả năng ngôn ngữ của họ. Tuy nhiên, một số bệnh nhân có thể giao tiếp thông qua bán cầu phải, bằng cách viết hoặc sắp xếp các chữ cái trên bảng, vì việc viết và sắp xếp chữ cái là nhiệm vụ của bán cầu phải.

Một tài liệu y khoa ghi lại cuộc phỏng vấn với một bệnh nhân, khi anh được hỏi về công việc mong muốn sau khi xuất viện. Bán cầu não trái của anh cho biết anh muốn làm việc trong một văn phòng liên quan đến vẽ kỹ thuật. Tuy nhiên, bán cầu phải lại sắp xếp các chữ cái trên bảng để tạo thành cụm từ "tay đua ô tô".

Bệnh nhân bị "não phân đôi" cũng từng báo cáo về "hội chứng tay lạ", khi một bàn tay của họ dường như tự di chuyển mà không có sự điều khiển từ họ. Những quan sát này gợi ý rằng có thể tồn tại hai "con người" ý thức riêng biệt trong một bộ não, với những mục tiêu mâu thuẫn nhau.

Tuy nhiên, trong Severance , cả "innie" và "outie" đều có khả năng giao tiếp. Điều này chỉ ra rằng "chia tách" trong phim là một khái niệm hư cấu, phải liên quan đến việc phân chia các mạng lưới thần kinh trong não bộ theo một cách phức tạp hơn.

Trường hợp kỳ lạ của Neil

Một ví dụ về sự phân tách chức năng phức tạp được ghi nhận trong báo cáo trường hợp của Neil vào năm 1994. Neil là một thiếu niên gặp khó khăn sau khi bị u tuyến tùng.

Một trong những vấn đề mà Neil phải đối mặt là một dạng mất trí nhớ hiếm gặp. Điều này khiến cậu không thể nhớ lại những sự kiện trong ngày, hay kể lại những gì đã học ở trường. Cậu cũng không thể đọc, mặc dù vẫn có thể viết, và không thể gọi tên các đồ vật, dù có thể vẽ chúng.

Điều đáng chú ý là Neil vẫn tiếp tục theo kịp việc học. Các nhà nghiên cứu tỏ ra rất tò mò về cách mà cậu có thể hoàn thành bài tập dù không nhớ gì về những gì đã học.

Họ hỏi Neil về cuốn tiểu thuyết mà cậu đang học ở trường, Cider with Rosie của Laurie Lee. Trong cuộc trò chuyện, Neil không nhớ gì về cuốn sách, thậm chí cả tên của nó.

Tuy nhiên, khi nhà nghiên cứu yêu cầu Neil viết ra những gì cậu nhớ về cuốn sách, cậu viết: "Cửa sổ huyết dụ đỏ Cider with Rosie mùi ẩm ướt của tiêu và nấm mọc" – tất cả đều là những từ liên quan đến tiểu thuyết.

Vì không thể đọc, Neil phải hỏi nhà nghiên cứu: "Cháu đã viết gì vậy?"

Neil cũng có thể viết ra những ký ức khác tưởng chừng đã mất, như việc gặp một người đàn ông bị hoại tử ở bệnh viện. Trong mỗi trường hợp, cậu không nhận thức được ký ức của mình cho đến khi viết ra và được người khác đọc lại cho cậu.

Trường hợp của Neil là một ví dụ kỳ lạ, cho thấy có thể tồn tại những ký ức phong phú mà chúng ta không thể tiếp cận qua ý thức của mình.

Trong Severance , nhân vật Irving có "outie" có thể truy cập vào ký ức về môi trường làm việc của "innie" thông qua các bức tranh vẽ. Anh vẽ những hành lang dài của tầng Severed (nơi "innie" làm việc), mặc dù không có ký ức ý thức về chúng.

Có thể, trong bộ phim, thủ thuật phân tách liên quan đến việc chặn quyền truy cập ý thức vào ký ức, tương tự như cách quyền truy cập này bị chặn ở Neil.

Công nghệ này có khả thi hay không?

Để trả lời câu hỏi này, chúng ta cần xác định vùng não nào có thể đóng vai trò trung tâm trong thủ thuật phân tách như trong phim. Vùng liên quan nhất đến việc ghi nhớ các sự kiện trong ngày làm việc là hồi hải mã – điều thú vị là vùng não này cũng liên quan đến nhận thức về không gian.

Việc cùng một cấu trúc thần kinh có thể hỗ trợ cả việc ghi nhớ rằng hôm nay có đồng nghiệp mới gia nhập đội và nhớ bố cục văn phòng cho thấy hồi hải mã có thể là mục tiêu lý tưởng cho thủ thuật hư cấu này.

Trong Severance , sự chuyển giao giữa phiên bản bên trong "innie" và bên ngoài "outie" diễn ra tại ranh giới văn phòng – cánh cửa thang máy. Điều này gợi nhớ đến "hiệu ứng cửa ra vào", hiện tượng mà chúng ta thường hay quên đi một điều gì đó khi bước qua một cánh cửa.

Đó là vì vùng hồi hải mã phân tách trải nghiệm của chúng ta thành các "tệp tin" nhỏ để có thể nhớ lại sau này, giống như một chiếc camera hành trình trên xe ô tô tự động cắt video thành các đoạn mỗi 5 phút.

Việc bước vào một không gian mới giống như bắt đầu một "tập tin" mới với hồi hải mã, dẫn đến việc quên đi những thông tin đã được lưu trữ trong những "tệp" trước đó, ngay khi bạn vượt qua ngưỡng cửa.

Tuy nhiên, hiệu ứng cửa ra vào chỉ xảy ra một cách nhẹ nhàng trong thực tế. Nó chỉ khiến bạn thỉnh thoảng bước vào bếp mà không nhớ mình định làm gì, hay bước ra khỏi cửa mà không biết mình đã quên đồ gì. Nhưng hiệu ứng cửa ra vào không thể khiến bạn quên hết sếp, đồng nghiệp và khách hàng của mình ở công ty khi bước vào thang máy đi về nhà.

Trong Severance , biên kịch đã rất khéo léo khi xác định vùng hồi hải mã trong não có liên quan đến ranh giới không gian, từ đó kích hoạt sự chuyển đổi giữa "innie" và "outie". Tuy nhiên, có hai điểm thiếu sót lớn trong ý tưởng này, khi cho rằng thủ thuật phân tách trong phim chỉ đơn giản là việc gắn một con chip vào vùng hồi hải mã.

Thứ nhất, không chỉ ký ức về sự kiện và không gian bị chia tách trong Severance . Các nhân viên trong phim còn có rất nhiều kiến thức phức tạp mà "outie" của họ không thể truy cập được.

Họ cũng hình thành các ký ức cảm xúc, như khi được thưởng vì làm việc chăm chỉ hoặc bị phạt trong phòng nghỉ. Những ký ức này phụ thuộc vào nhiều vùng não hơn là chỉ có hồi hải mã, và bản thân hồi hải mã chỉ là một phần của mạng lưới ký ức sự kiện trong não, được kích hoạt khi nhớ lại các sự kiện.

Điểm thiếu sót thứ hai là việc hình thành ký ức không phải là một quá trình cô lập. Nó liên kết chặt chẽ với nhận thức, sự chú ý, ngôn ngữ và nhiều quá trình khác. Điều này đòi hỏi sự phân tách không chỉ một phần của não, mà gần như toàn bộ bộ não trên cấp độ tế bào thần kinh, điều mà hiện nay chưa có công cụ phẫu thuật nào của loài người có thể thực hiện.

Tóm lại, hệ thống ký ức của con người quá phức tạp để có thể chia tách hoàn toàn – ít nhất là vào thời điểm này, với công nghệ hiện tại. Bạn sẽ chưa thể cài thêm một hệ điều hành vào não bộ của mình chỉ để bóc lột sức lao động của nó, trong khi tận hưởng cuộc sống không làm việc với một hệ điều hành khác.

Mặc dù vậy, Severance vẫn là một cốt truyện đầy hấp dẫn khi ta suy ngẫm về nó. Biết đâu, công nghệ này sẽ trở nên khả thi trong tương lai.