Buzz
Mình đã đọc một bài viết trên National Geographic về quá trình tái thiết Notre Dame và muốn chia sẻ lại với mọi người. Vào khoảng 6 giờ chiều ngày 15 tháng 4 năm 2019 – ngày thứ hai của Tuần Thánh, chỉ còn 6 ngày nữa là đến lễ Phục Sinh, vụ hỏa hoạn nghiêm trọng đã suýt tiêu diệt Nhà thờ Đức Bà Paris. Ngọn lửa bắt đầu từ gác mái gỗ cổ xưa, gần chân tháp nhọn. Khi nhìn từ cửa sổ taxi trên cầu Pont Saint-Michel, ban đầu chỉ thấy một vệt sáng cam nhấp nháy trên mái nhà, sau đó lửa bùng lên từ tháp nhọn gỗ và nhanh chóng lan rộng.Notre Dame: Hơn 800 năm bền bỉ vượt qua bao thăng trầm lịch sử
Notre Dame không chỉ là một công trình tôn giáo quan trọng đối với Pháp mà còn đối với toàn thế giới. Hơn 800 năm qua, Nhà thờ Đức Bà đã vững chãi đứng sừng sững giữa lòng thủ đô Paris, chứng kiến biết bao sự kiện tôn giáo và lịch sử quan trọng. Vào năm 1239, vua Louis IX, hay còn gọi là Thánh Louis, đã đem Vương miện Gai của Chúa Giêsu đặt tại đây. Năm 1944, trong những ngày chiến tranh thế giới thứ II đầy khói lửa, Tướng Charles de Gaulle đã tham gia lễ kỷ niệm giải phóng Paris tại chính ngôi thánh đường này. Dù trải qua biết bao thăng trầm, bom đạn, và hỏa hoạn, Nhà thờ Đức Bà vẫn đứng vững, trở thành biểu tượng kiên cường trong một thế giới biến động, và là một trong những điểm đến được tham quan nhiều nhất trên thế giới. Mỗi du khách đến Paris đều không thể bỏ qua việc chiêm ngưỡng Nhà Thờ Đức Bà và chụp hình tại điểm zero.
Nhà thờ Đức Bà: Biểu tượng bất diệt của nước Pháp và thế giớiHành trình phục dựng Nhà thờ Đức Bà
Quyết định phục hồi và những tranh cãi ban đầu
Lợi dụng kỹ thuật truyền thống, một công nhân đang đổ đồng vào khuôn tại Barthélémy Art, xưởng nằm tại thung lũng Rhône.
Sau khi vụ hỏa hoạn xảy ra, Tổng thống Macron đã đề ra mục tiêu tái thiết và phục hồi Nhà thờ Đức Bà, thậm chí ông mong muốn làm cho ngôi thánh đường này trở nên lộng lẫy hơn trước. Ông kỳ vọng hoàn thành dự án đầy tham vọng này vào năm 2024 với khoản tài trợ lên đến 846 triệu euro từ các nguồn quyên góp sau thảm họa. Về mặt thiết kế, Macron muốn đưa vào những yếu tố mới mẻ, hiện đại thay vì giữ nguyên mọi kiến trúc cũ. Nhiều ý tưởng được đưa ra, như làm gác mái bằng kính, hay thêm tháp pha lê. Tuy nhiên, những đề xuất này gặp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các chuyên gia, bao gồm Philippe Villeneuve, kiến trúc sư trưởng bảo tồn các di tích lịch sử, người đang phụ trách việc cải tạo các phần của Nhà thờ Đức Bà trước khi xảy ra cháy. Ông cho rằng việc bổ sung kiến trúc hiện đại trên nền tảng cổ kính sẽ giống như việc gắn một chiếc mũi thứ hai cho bức tranh Mona Lisa. Trong khi đó, nhà sử học kiến trúc Jean-Michel Leniaud cho rằng việc phục hồi Nhà thờ Đức Bà nguyên bản, bằng các vật liệu như đá vôi, gỗ sồi và chì, sẽ là một hành động thanh tẩy, nhằm xoá bỏ nỗi đau và mất mát do vụ hỏa hoạn gây ra.
Hai tháp chuông của Nhà thờ Đức Bà có tổng cộng 10 quả chuông đồng, trong đó quả lớn nhất mang tên Emmanuel và treo tại tháp phía nam, nơi không bị hư hại trong vụ cháy. Được đúc vào những năm 1680 dưới thời vua Louis XIV, quả chuông này nặng tới 14 tấn và có đường kính gần 2,7 mét ở phần đáy. Theo truyền thống, chuông Emmanuel được rung vào dịp Giáng Sinh hoặc trong các sự kiện đặc biệt, phát ra âm thanh trầm bổng ở nốt Fa.
Tám quả chuông nhỏ hơn ở tháp phía bắc đã được tháo ra để làm sạch lớp bụi chì, trong khi hai quả chuông bị hư hại và cần được phục hồi tại xưởng đúc Cornille Havard ở Normandy.Quá trình phục dựng
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là mọi thứ sẽ trở lại y như cũ. Những ai đã từng ghé thăm Nhà thờ Đức Bà sẽ cảm thấy một sự khác biệt rõ rệt, bởi thánh đường giờ đây sẽ trở nên sáng sủa hơn rất nhiều. Nguyên nhân là do đây là lần đầu tiên kể từ thế kỷ 19, các bức tường, kính màu, tranh vẽ và tượng điêu khắc được làm sạch hoàn toàn. Điều này chắc chắn sẽ khiến du khách phải trầm trồ và choáng ngợp trước vẻ đẹp rực rỡ của nội thất thánh đường.
Pauline Desfaudais đang làm việc cùng các quả chuông của Nhà thờ Đức Bà
Ngoài ra, nội thất của nhà thờ cũng đã được cải tạo một cách độc đáo. Về cơ bản, nhà thờ này thuộc quyền sở hữu và quản lý của chính phủ Pháp như một di tích lịch sử. Tuy nhiên, các món đồ nội thất bên trong, bị hư hại nghiêm trọng do vụ cháy, không phải là đồ cổ mà là tài sản của giáo phận Công giáo La Mã Paris. Các quan chức giáo hội đã đề xuất thay đổi toàn bộ trang trí với chi phí rất nhỏ so với tổng ngân sách của dự án. Điều này sẽ tạo ra ảnh hưởng sâu rộng đến trải nghiệm của du khách khi tham quan nơi đây.
Giáo phận Công giáo Paris đã mời nhà thiết kế Guillaume Bardet để thiết kế các đồ nội thất phụng vụ cho nhà thờ, trong đó có bục giảng ở bên phải và bàn thờ phía sau. Tất cả các sản phẩm này đều được chế tạo từ đồng và mang thiết kế tối giản, tạo cảm giác vượt thời gian.
Bên trong nhà thờ, vào thời điểm đó, như một công trường nhộn nhịp với việc trùng tu và làm sạch công trình, với sự tham gia của hơn 250 công ty và 2000 công nhân. Các công nhân đang tháo dỡ giàn giáo, kéo dây điện và đánh bóng sàn đá cẩm thạch. Những khu vực sâu hơn với các mái vòm cũng đang được dọn dẹp. Hơn nữa, các bức tranh tường đang được phục hồi từ lần trùng tu cuối cùng vào thế kỷ 19. Ngoài trời, các công nhân phục chế đang hoàn thiện công việc sơn màu cho các cột trụ với hoa văn ba lá.
Gác mái nhà thờ ở phía Bắc dẫn lên vòm trần – khu vực bị hư hại nặng nhất và cũng là nơi tập trung nhiều công sức trong năm năm qua. Khi tham quan, các khung đỡ gỗ vẫn chưa được phủ chì. Khi di chuyển qua các hành lang hẹp nối hai cánh ngang đến gian giữa và khu hợp xướng, bạn sẽ thấy phần chân tháp sụp đổ xuyên qua các vòm đá, đè nát bàn thờ chính bên dưới. Các thợ đá chỉ mới hoàn tất việc lấp các lỗ hổng trên các vòm. Mùi gỗ sồi mới từ khung gỗ và cầu thang xoắn ốc của tháp nhọn còn vương trong không khí.
Thiên thần mạ vàng trang trí trên phần Oculus ở đỉnh mái vòm. Trong vụ cháy, ngọn tháp đã rơi xuống và xuyên qua trần nhà gây ra thiệt hại nặng nề. Nhìn từ giàn giáo trong hình, các công nhân đã đóng kín lỗ hổng và phục hồi lại oculus.
Tại khu vực gác mái của gian giữa, có một khu vực mới với khung đỡ mái hình tam giác làm từ gỗ sồi. Để tái tạo mái nhà theo phong cách trung cổ nguyên bản, các công nhân đã phải sử dụng các phương pháp thủ công xưa. Họ đẽo những thanh gỗ lớn bằng rìu tay truyền thống, vốn cũng được rèn thủ công, rồi lắp ráp các phần của khung đỡ bằng miếng ghép chốt gỗ có cấu trúc phức tạp nhưng cực kỳ vững chắc. Một trong những thợ mộc, Hank Silver – người Mỹ chuyển đến Pháp tham gia dự án – đã thử nghiệm độ bền của chốt gỗ bằng cách treo toàn bộ trọng lượng cơ thể lên để kiểm chứng.
Các bức tranh tôn giáo trên tường từ thế kỷ 19 đã được bảo quản kỹ lưỡng và phục hồi một cách cẩn trọng
Dọc theo gian giữa, bạn sẽ thấy một đường cong nhẹ nhàng của khung kết cấu mới. Biến dạng này vốn là một đặc điểm của thiết kế trung cổ ban đầu, và các kiến trúc sư đã quyết định tái tạo lại nó. Điều này khiến quá trình phục dựng trở nên phức tạp và tốn kém hơn rất nhiều.
Điều đặc biệt trong quá trình tái tạo là khung kết cấu mới sẽ có một tính năng quan trọng: khả năng chống cháy. Các khung đỡ chống cháy được thiết kế để tách biệt tháp nhọn và hai cánh ngang khỏi gian giữa và khu hợp xướng. Điều này giúp ngăn chặn sự lan rộng của ngọn lửa trong trường hợp xảy ra cháy. Nếu xảy ra hỏa hoạn, hệ thống phun nước được lắp đặt trên toàn bộ gác mái sẽ dập tắt lửa cho đến khi đội cứu hỏa có thể lên đến và xử lý tình huống.
Rời khỏi gác mái phía trước nhà thờ, bạn sẽ đi qua một cầu thang đá hẹp dẫn lên tháp Nam, nơi ban công đã được Viollet-le-Duc trang trí bằng các sinh vật kỳ lạ. Từ đây, du khách có thể di chuyển vòng quanh để chiêm ngưỡng cảnh sông Seine từ xa. Tại khu hợp xướng ở phần xa của nhà thờ, các thợ lợp mái đang gắn những tấm chì vào đúng vị trí. Việc tiếp tục sử dụng chì cho công trình đã gây ra nhiều tranh cãi, nhất là sau khi vụ cháy khiến độc tố từ chì lan nhanh chóng. Tuy nhiên, những người bảo vệ công tác phục hồi cho rằng chì bền hơn, chống thấm tốt hơn và giúp tái tạo các chi tiết phức tạp mà không có vật liệu này sẽ rất khó thực hiện.
Bức tranh Thánh Maria Magdalene và Chúa Giêsu sau khi Người Phục Sinh cũng đã được phục hồi
Đến thời điểm hiện tại, cả bên trong lẫn bên ngoài ngọn tháp nhọn mới đều đã được tái tạo một cách trung thành theo thiết kế tinh xảo của Viollet-le-Duc từ các bản vẽ thế kỷ 19. Điểm khác biệt duy nhất là con gà trống mạ vàng bằng đồng trên đỉnh tháp, được thiết kế bởi Villeneuve, lấp lánh dưới ánh mặt trời.
Tượng gà trống, biểu tượng của nước Pháp, đã được tái tạo
Con gà trống thay thế đã được đặt lên ngọn tháp mới vào tháng 12 năm 2023. Bên trong nó, có di vật của hai vị thánh Paris và một cuộn giấy ghi tên tất cả 2.000 công nhân đã tham gia phục dựng lại ngọn tháp này. Con gà trống này không chỉ là biểu tượng của bản sắc Pháp mà còn mang theo niềm tin về hy vọng và sự phục sinh. Trong quá trình thiết kế, Villeneuve đã tạo ra một đôi cánh hình ngọn lửa để ẩn dụ cho sự hồi sinh của nhà thờ từ đống tro tàn. Chú gà trống nguyên bản đã bị hư hỏng nghiêm trọng trong vụ cháy, nhưng nó đã được thu thập và sẽ được trưng bày như một kỷ vật của đêm định mệnh ấy.
Cây thánh giá bằng gỗ, phủ lá vàng, vẫn còn sót lại sau vụ cháy, được lắp đặt lại vào năm 1994. Trong hình, cây thánh giá vẫn được bảo vệ khi giàn giáo bắt đầu được tháo dỡ vào cuối tháng 06 năm 2024.
Trên ban công của bức tường phía trước ngọn tháp là chiếc đại phong cầm, nhạc cụ vĩ đại và lớn nhất nước Pháp. Đàn organ này có khoảng 8.000 ống, chia thành 115 hàng âm (stops), đã trở thành đặc điểm trung tâm của nhà thờ từ thế kỷ 18. Mỗi ống của đàn phát ra âm thanh bằng cách dẫn không khí qua chúng, mỗi ống tương ứng với một nốt nhạc hoặc âm sắc đặc biệt. Đại phong cầm đã may mắn sống sót sau vụ cháy, nhưng phải tháo rời hoàn toàn để làm sạch. Trong nhiều tháng, các kỹ thuật viên đã phải điều chỉnh từng chiếc trong 8000 ống âm thanh. Lần phục dựng này cũng đã giúp lớp kính màu ở các vòm trên cao trở nên sáng bóng, mịn màng hơn khi lớp bụi bẩn, bồ hóng từ vụ cháy đã được loại bỏ. Những viên đá ở đỉnh vòm được mạ vàng lá, và các đường vân được viền bằng màu đỏ sẫm, tạo nên một mái vòm thật sự hoàn hảo. Villeneuve chia sẻ rằng, chỉ khi bạn tận mắt chứng kiến mái vòm sụp đổ rồi được phục dựng lại, mới có thể cảm nhận được sự thoả mãn về cả thể chất lẫn tinh thần của ông và tất cả những người tham gia vào dự án này.
Các con quái vật bị hư hại cũng đã được tháo dỡ để tiến hành sửa chữa.
Những thay đổi trong thiết kế nội thất và ánh sáng
Việc phục dựng ngôi thánh đường này đã nhận được nhiều lời khen ngợi từ công chúng và giới sử học. Tuy nhiên, việc “làm sạch” quá mức các bức tường đã khiến cho những viên đá trở nên sáng trắng, làm cho một số người cảm thấy nhà thờ đã mất đi vẻ thiêng liêng vốn có. Theo các nhà sử học kiến trúc, để lấy lại màu xám quen thuộc của các bức tường, người dân sẽ phải đợi ít nhất 40 năm để lớp bụi và hơi nước tự nhiên tái hiện lại.
Trên đỉnh của những tháp chuông, bạn sẽ thấy những hình thù quái dị do Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc thêm vào, nhìn ra toàn cảnh thành phố vào thế kỷ 19. Những sinh vật này được gọi là Le Stryge. Nhà thờ Đức Bà không chỉ sở hữu những quái thú mang tính trang trí, mà còn có các con quái vật (gargoyles), với nhiệm vụ như máng xối để dẫn nước mưa.
Theo các linh mục nhà thờ, sự linh thiêng của công trình không phải nằm ở bản thân tòa nhà, mà chính là ở những nghi thức thánh thiện diễn ra bên trong. Linh mục Olivier Ribadeau Dumas, hiện là quản nhiệm của nhà thờ, chia sẻ rằng Notre Dame là một không gian thờ phượng, nơi tôn vinh Thiên Chúa. Ông dự đoán sẽ có 15 triệu người đến thăm Nhà thờ Đức Bà vào năm 2025, con số kỷ lục. Tuy nhiên, ông không thích gọi họ là khách du lịch; thay vào đó, ông cho rằng họ là “khách thăm nhà”, sẽ cảm nhận được những giá trị đặc biệt mà ngôi thánh đường mới này mang lại. Khi bước vào, ông hy vọng mọi người sẽ cảm nhận được sự thiêng liêng của nơi này, trở thành những người hành hương và một phần không thể thiếu của ngôi thánh đường.
Giàn giáo cao gần 100 mét được dựng lên để phục hồi mái vòm của nhà thờ.
Quá trình hàn các mảnh chì nhỏ trên các khu vực phía trên khu hợp xướng cũng đã hoàn tất.
Một trong những điểm nhấn quan trọng trong công cuộc phục dựng là việc tái tạo không gian trang trí. Nội thất phụng vụ, do nhà điêu khắc Bardet thiết kế, sẽ có 1.500 chiếc ghế mới, được làm từ gỗ sồi cứng, với tựa lưng thấp và hơi cong nhẹ ở phía trên, mang đến cảm giác ngồi như trước một mặt biển lặng, trong khi những mái vòm cao chót vót giống như các cột sóng vươn lên. Hệ thống chiếu sáng mới cũng được phát triển để làm nhiều hơn là chỉ cung cấp ánh sáng cho không gian. Patrick Rimoux, nhà điêu khắc ánh sáng của dự án, đã triển khai hệ thống chiếu sáng gồm 1.550 đèn LED có thể điều chỉnh cường độ và màu sắc theo mùa và các sự kiện tôn giáo, tạo nên những không khí đặc trưng. Ví dụ, ánh sáng mờ ảo của nến trong đêm Vọng Phục Sinh sẽ chuyển thành ánh sáng rực rỡ, tươi vui trong sáng ngày Phục Sinh.
Những điểm nổi bật trong quá trình phục dựng
Sau vụ cháy, đã có nhiều cuộc tranh luận trong giới tu sĩ về việc tạo ra một khu vực yên tĩnh nhỏ trong nhà thờ, nơi các tín đồ Công giáo có thể tránh xa khách tham quan và tham dự Thánh lễ trong sự thanh bình. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng lại không theo hướng này khi tất cả các Thánh lễ vẫn sẽ được tổ chức tại bàn thờ chính ở khu vực giữa nhà thờ. Điều này đồng nghĩa với việc không có bất kỳ hàng rào nào ngăn cản khách du lịch tiếp cận khu vực giáo đoàn. Cha Ribadeau Dumas chia sẻ rằng sự ưu tiên thể hiện đức tin, chứ không phải sự yên tĩnh, là yếu tố quan trọng trong quyết định này.
Gian giữa của Nhà thờ Đức Bà, nhìn từ ban công đàn organ ở mặt tiền phía tây, giờ đây đã trở nên sáng sủa và sạch sẽ hơn nhiều sau khi loại bỏ lớp bụi bẩn và chì tích tụ qua thời gian.
Các nhà nguyện bên cạnh, trước đây vốn hỗn độn, đã được cải tạo thành một “hành trình hành hương”, nơi các tác phẩm tranh vẽ và điêu khắc về đức tin Công Giáo tạo nên một không gian mạch lạc cho du khách. Từ cổng chính phía tây với ba cổng lớn, một trong số đó là Cổng Phán Xét Cuối Cùng (Portal of the Last Judgment), du khách sẽ tiến vào lối đi phía bắc, ở bên trái gian giữa. Lối đi này sẽ dẫn đến các nhà nguyện nhỏ dành riêng để tôn vinh các tiên tri trong Cựu Ước như Isaiah, Jeremiah, Ezekiel và Daniel. Sau đó, du khách sẽ tiếp tục đến khu vực hợp xướng, nơi kể lại câu chuyện về cuộc đời, cái chết và sự Phục Sinh của Chúa Giêsu. Cuối cùng, là những nhà nguyện của gian giữa, mỗi nhà nguyện vinh danh một vị thánh đại diện cho một giá trị cụ thể của Giáo hội. Khách hành hương có thể sử dụng ứng dụng điện thoại thông minh để tham khảo thông tin bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Tại khu vực thờ tự, ở phía đông xa nhất của nhà thờ, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một trong những thánh tích quý giá nhất trong Kitô giáo: Vương miện Gai, vật dụng được cho là đã được đội trên đầu Chúa Giêsu trước khi Ngài chịu đóng đinh. Thánh tích này là một vòng hoa đã khô, được làm từ cây sậy, với các gai nhọn đã được loại bỏ từ lâu. Trước đây, Nhà thờ Đức Bà không quảng bá nhiều về sự hiện diện của thánh tích này. Tuy nhiên, trong lần tái thiết này, kiến trúc sư Sylvain Dubuisson đã được giao nhiệm vụ thiết kế một không gian trang trọng để trưng bày vương miện, phản ánh hành trình khiêm nhường mà Chúa Giêsu đã trải qua. Giải pháp mà ông thực hiện là tạo ra một bàn thờ cao 3,6 mét, rộng 2,6 mét, được làm từ gỗ tuyết tùng. Trung tâm của bàn thờ là một bán cầu kính với bề mặt cong phía sau, được sơn màu xanh đậm, nhưng ánh sáng chiếu vào khiến bề mặt này trở nên mờ ảo. Nhìn vào đó giống như nhìn vào một bầu trời vô tận, nơi vương miện sẽ được treo bên trong như một biểu tượng ánh sáng từ trên cao.
Notre Dame: Biểu tượng của ánh sáng tái sinh từ đống tro tàn
Vào đêm định mệnh của vụ cháy, những người đứng bên bờ sông Seine không hề hay biết về những gì đang diễn ra trong lòng Nhà thờ. Họ không nhìn thấy những người lính cứu hỏa dũng cảm đang lao lên tháp chuông phía bắc đúng lúc để cứu lấy ngọn tháp khỏi sự sụp đổ, nếu không, toàn bộ công trình vĩ đại này sẽ bị hủy hoại. Mọi người cũng không biết rằng các nhân viên cứu hộ và các quan chức của nhà thờ đang tiến vào khu vực bị cháy để bảo vệ những di vật vô giá, bao gồm Vương miện Gai, những thứ đã được lưu giữ an toàn trong bảo tàng Louvre trong nhiều năm qua. Và giờ đây, khách du lịch và tín đồ có thể một lần nữa đến thăm ngôi thánh đường này, chiêm ngưỡng vẻ đẹp của nó dưới một ánh sáng mới—ánh sáng của sự Phục Sinh, ánh sáng vươn lên từ đống tro tàn.Nguồn: National Geographic
