Buzz
TPO - Nguồn gốc và thời điểm mèo nhà xuất hiện tại Trung Quốc vẫn là một câu hỏi chưa có lời giải đáp. Tuy nhiên, phân tích ADN mới đây cho thấy các nhà ngoại giao và thương nhân có thể đã mang theo những chú mèo cưng của họ dọc theo Con đường tơ lụa khoảng 1.400 năm trước.
Bức họa dưới đáy chiếc bát này là một trong những hình ảnh cổ nhất về loài mèo tại Trung Quốc, có niên đại từ năm 168 trước Công nguyên. Những đặc điểm trên bộ lông của con mèo cho thấy đây là mèo báo chứ không phải mèo nhà. (Ảnh: Cơ sở dữ liệu bộ sưu tập của Bảo tàng Hồ Nam.)
Nghiên cứu mới này cho thấy sự xuất hiện của mèo nhà ở Đông Á muộn hơn vài thế kỷ so với các giả thuyết trước đây. Đồng thời, những chú mèo này dường như ngay lập tức trở thành vật nuôi được giới quý tộc ưa chuộng.
"Ban đầu, mèo được xem như một loài vật nuôi quý hiếm và độc đáo", Shu-Jin Luo, đồng tác giả nghiên cứu và là nhà nghiên cứu chính tại Phòng thí nghiệm Đa dạng và Tiến hóa bộ gien thuộc Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc, chia sẻ.
Mèo nhà hiện đại (Felis catus) có nguồn gốc từ mèo rừng châu Phi (Felis silvestris lybica). Các nghiên cứu trước đây chỉ ra rằng loài mèo này bắt đầu sống gần con người ở khu vực Trung Đông khoảng 10.000 năm trước, sau đó tiến hóa và lan rộng sang châu Âu khoảng 3.000 năm trước, theo nghiên cứu mới.
Vào khoảng năm 600 sau Công nguyên, các thương nhân và nhà ngoại giao lần đầu tiên vận chuyển mèo nhà trong các thùng và lồng nhỏ từ phía đông Địa Trung Hải qua Trung Á. Họ chỉ mang theo một số ít mèo đến Trung Quốc, dâng chúng làm vật phẩm cống nạp cho tầng lớp quý tộc.
Các bằng chứng khảo cổ học chỉ ra rằng, từ rất lâu trước khi mèo nhà xuất hiện tại Trung Quốc, người dân ở các vùng nông thôn đã sống chung với loài mèo báo bản địa (Prionailurus bengalensis). Những nhà nghiên cứu trước đây đã phát hiện xương của mèo báo có niên đại khoảng 5.400 năm tại một ngôi làng cổ thuộc tỉnh Thiểm Tây, chứng minh rằng con người và mèo đã cùng tồn tại trong các khu định cư.
Tuy nhiên, mối quan hệ này không đồng nghĩa với việc thuần hóa mèo, theo lập luận của các tác giả nghiên cứu mới. Hơn nữa, giả thuyết phổ biến cho rằng mèo được thuần hóa ở Trung Quốc trong thời nhà Hán (từ năm 206 trước Công nguyên đến năm 220 sau Công nguyên) cũng thiếu bằng chứng hỗ trợ, vì không có di tích khảo cổ nào về mèo nhà từ thời kỳ đó.
Manh mối về sự xuất hiện của mèo nhà tại Trung Quốc
Một bức tranh tường từ thời nhà Đường (năm 829 sau Công nguyên) là một trong những hình ảnh cổ nhất miêu tả mèo nhà tại Trung Quốc. Trong bức tranh, có thể thấy hai con mèo đen trắng ở vị trí trung tâm. (Ảnh: Zheng H, Liu Y, Chi M. (2013). Khảo cổ học Trung Quốc.)
Theo nghiên cứu, trong số 22 mẫu xương mèo từ Trung Quốc, 14 mẫu thuộc về mèo nhà. Di cốt mèo nhà lâu đời nhất được tìm thấy tại thành phố Tongwan, tỉnh Thiểm Tây, có niên đại khoảng năm 730 sau Công nguyên, được xác định bằng phương pháp cacbon phóng xạ. Điều này cho thấy mèo nhà đã xuất hiện tại Trung Quốc rất lâu sau khi nhà Hán kết thúc.
14 con mèo nhà trong mẫu nghiên cứu đều mang một dấu hiệu di truyền đặc biệt trong ADN ty thể, được gọi là nhánh IV-B. Dấu hiệu này rất hiếm gặp ở mèo nhà từ châu Âu và Tây Á, nhưng các nhà nghiên cứu đã tìm thấy sự trùng khớp trong dữ liệu trước đó về một con mèo sống vào khoảng năm 775 đến 940 sau Công nguyên tại thành phố Dhzankent, Kazakhstan.
Con mèo Dhzankent được xem là mèo nhà lâu đời nhất được biết đến dọc theo Con đường tơ lụa, cung cấp manh mối quan trọng về nguồn gốc của mèo nhà tại Trung Quốc. Thời kỳ hoàng kim của Con đường tơ lụa kéo dài từ năm 500 đến năm 800 sau Công nguyên, gợi ý rằng các thương nhân có thể đã mang mèo đến Đông Á thông qua tuyến đường này.
Phần lớn là mèo có lông màu trắng
Những chú mèo mà các thương nhân và nhà ngoại giao ban đầu dâng tặng cho giới quý tộc Trung Quốc có thể là mèo trắng toàn thân hoặc mèo vằn cá thu với các mảng lông trắng, theo ghi nhận của các nhà nghiên cứu. ADN từ con mèo được tìm thấy tại thành phố Tongwan cho thấy đây là một con mèo đực khỏe mạnh, có đuôi dài và bộ lông ngắn, toàn thân trắng hoặc một phần trắng. Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng, cho đến ngày nay, tỷ lệ mèo trắng ở Đông Á vẫn cao hơn so với các khu vực khác trên thế giới.
Sau khi du nhập vào Trung Quốc, mèo nhà trở nên vô cùng phổ biến đến mức chúng được đưa vào cả tín ngưỡng dân gian, nhà nghiên cứu Luo chia sẻ. "Người Trung Quốc cổ đại thậm chí còn thực hiện các nghi lễ tôn giáo đặc biệt khi đón mèo vào nhà, coi chúng không chỉ là vật nuôi mà còn là những vị khách quý cần được tôn trọng", bà cho biết.
