Buzz
Và thật trớ trêu, sinh vật đầu tiên thực sự đặt chân lên sao Hỏa - dự đoán vào thập niên 2030 - lại là con người, loài sinh vật có khả năng sinh tồn yếu nhất trong danh sách này.
Sao Hỏa là một hành tinh khắc nghiệt với điều kiện sống không thân thiện: nhiệt độ cực thấp, không khí gần như không tồn tại, không có nước lỏng trên bề mặt và đặc biệt là bị tấn công liên tục bởi bức xạ ion hóa từ không gian do thiếu từ trường bảo vệ. Tuy nhiên, điều bất ngờ là một loài sinh vật lai trên Trái Đất - địa y (lichen) - lại có khả năng trở thành ứng viên sáng giá cho việc sống sót ngoài hành tinh.
Một nghiên cứu gần đây được công bố vào cuối tháng 3 trên IMA Fungus đã cho thấy các nhà khoa học Ba Lan đã đưa hai loài địa y, Diploschistes muscorum và Cetraria aculeata, vào buồng chân không mô phỏng điều kiện của sao Hỏa. Họ đã chiếu vào chúng một lượng bức xạ tương đương một năm trên sao Hỏa chỉ trong 5 tiếng, và cả hai loài này vẫn tiếp tục thực hiện các phản ứng trao đổi chất bình thường.
Địa y là những sinh vật cộng sinh giữa nấm và vi khuẩn hoặc tảo quang hợp. Chúng không chỉ là “sinh vật đơn lẻ”, mà là một hợp thể sống nhờ vào sự hợp tác chặt chẽ, một đặc tính giúp chúng chịu đựng cực kỳ tốt trong môi trường khắc nghiệt: từ hạn hán kéo dài, nhiệt độ thấp, đến cả môi trường chân không ngoài vũ trụ. Trong nghiên cứu mới, loài D. muscorum thậm chí còn tỏ ra kháng bức xạ tốt hơn, hứa hẹn sẽ là “ứng viên sáng giá” nếu chúng ta muốn mang sự sống lên sao Hỏa.
Tuy nhiên, vẫn có một vấn đề lớn: sao Hỏa không có nước lỏng trên bề mặt, và dù sinh vật Trái Đất có sức sống mạnh mẽ đến đâu, chúng vẫn cần nước để duy trì sự sống lâu dài. Điều này khiến việc phát hiện sinh vật sống trên sao Hỏa trở nên khó khả thi - ít nhất là ở bề mặt hành tinh.
Ngoài địa y, còn một số nhóm sinh vật khác cũng được xem là những “ứng viên tiềm năng” để sống sót trên sao Hỏa. Gấu nước (tardigrade) - sinh vật cực nhỏ gần như không thể bị tiêu diệt, có thể đóng băng hoàn toàn, chịu đựng chân không và bức xạ cao - từ lâu đã được đưa vào danh sách “khách mời đầu tiên” cho các sứ mệnh ngoài hành tinh. Rêu sa mạc - một loài thực vật ít được chú ý - cũng đã chứng minh khả năng chống lại tia gamma và nitơ lỏng, một dấu hiệu cho thấy chúng cũng có tiềm năng sống sót trên hành tinh đỏ.
Dưới lớp vỏ của sao Hỏa, những vi khuẩn đơn bào có thể ẩn mình sâu trong lòng đất, né tránh bức xạ và sống trong trạng thái “ngủ đông” suốt hàng triệu năm - một giả thuyết hiện đang thu hút sự chú ý của các nhà khoa học.
Và thật trớ trêu, sinh vật đầu tiên thực sự đặt chân lên sao Hỏa - có thể vào thập niên 2030 - lại chính là con người, loài sinh vật có khả năng sống sót yếu nhất trong danh sách này. Có lẽ, trước khi ta mơ ước đưa con người lên hành tinh đỏ, chúng ta nên học hỏi từ những sinh vật kỳ lạ, nhỏ bé nhưng kiên cường như địa y, những sinh vật đã tồn tại trong tĩnh lặng suốt hàng triệu năm.
Anh Việt
