Buzz
Đây là bước đột phá lớn trong bối cảnh châu Âu đang quyết tâm giảm phát thải carbon trong lĩnh vực vận tải.
Một sáng tháng 8 năm 2022, tại bang Lower Saxony, Đức, đoàn tàu chạy hoàn toàn bằng hydro lặng lẽ lăn bánh, mở ra một chương mới cho ngành giao thông toàn cầu. Không tiếng động cơ ồn ào, không khói đen, chỉ có tiếng bánh xe lướt trên đường ray cùng tiếng gió nhẹ qua cánh đồng. Đây không chỉ là chuyến tàu mà còn là tuyên ngôn cho kỷ nguyên giao thông không phát thải.
Coradia iLint là mẫu tàu hydro đầu tiên do hãng Alstom (Pháp) sản xuất, nhưng Đức là nước đầu tiên vận hành thương mại. Sử dụng pin nhiên liệu hydro kết hợp động cơ điện, tàu vận hành mà không thải khí CO₂, chỉ thải ra hơi nước và nhiệt, đánh dấu bước tiến vượt bậc trong nỗ lực giảm phát thải của châu Âu.
Coradia iLint có thể chạy khoảng 1.000 km chỉ với một bình hydro, tốc độ tối đa lên đến 140 km/h. Đặc biệt, nó thay thế trực tiếp các tuyến tàu diesel cũ kỹ, trở thành giải pháp thiết thực cho hàng ngàn km đường sắt chưa được điện khí hóa tại châu Âu.
Đức có hơn 33.000 km đường sắt nhưng chỉ khoảng 60% được điện khí hóa, phần còn lại vẫn dùng đầu máy diesel gây ô nhiễm và tốn kém, ảnh hưởng đến mục tiêu trung hòa carbon của châu Âu. Vì vậy, năm 2016, bang Niedersachsen ký hợp đồng với Alstom thử nghiệm tàu hydro trên tuyến Cuxhaven – Buxtehude gần Hamburg. Sau 2 năm thử nghiệm thành công, năm 2022, Đức chính thức vận hành thương mại 14 đoàn tàu hydro, thay thế 15 đầu máy diesel trên tuyến dài 100 km.
Khác với xe điện truyền thống cần sạc pin, tàu hydro vận hành nhờ phản ứng điện hóa giữa hydro và oxy trong pin nhiên liệu. Phản ứng tạo ra điện để cung cấp cho động cơ, đồng thời tích trữ vào pin lithium dùng khi tăng tốc hoặc dừng chờ.
Điều đặc biệt là tàu không thải ra khí nhà kính trong quá trình vận hành – điều mà xe điện hiện vẫn còn phụ thuộc vào nguồn điện đầu vào. Nếu hydro được tạo ra từ năng lượng tái tạo (hydro xanh), thì toàn bộ chu trình phát thải CO₂ gần như bằng không.
Chuyên gia ước tính tàu Coradia iLint giảm tới 700 tấn CO₂ mỗi năm so với tàu diesel. Mỗi trạm nạp hydro có thể tiếp nhiên liệu cho tàu chỉ trong 15 phút, tương đương thời gian nạp dầu diesel. Ngoài Đức, Pháp, Ý, Áo và Hà Lan cũng đã đặt mua hoặc thử nghiệm loại tàu này. Chính phủ Đức cùng Liên minh châu Âu cam kết đầu tư hàng tỷ euro để phát triển hạ tầng hydrogen, biến châu Âu thành trung tâm hydro toàn cầu vào năm 2030.
Mặc dù đầy tiềm năng, tàu hydro vẫn gặp nhiều thách thức, đặc biệt là chi phí sản xuất cao. Hiện phần lớn hydro được sản xuất từ khí tự nhiên (hydro xám), chưa thân thiện môi trường. Hydro xanh (từ điện mặt trời, gió) chiếm tỷ lệ rất nhỏ do chi phí đắt đỏ. Bên cạnh đó, hạ tầng tiếp nhiên liệu còn hạn chế; để vận hành quy mô lớn, cần xây dựng hàng trăm trạm nạp hydro dọc các tuyến đường sắt. Tuy nhiên, tàu hydro vẫn là tuyên ngôn của Đức trong tham vọng chuyển đổi năng lượng, đặc biệt khi biến đổi khí hậu và khủng hoảng năng lượng do xung đột Nga–Ukraine ngày càng nghiêm trọng.
Nhiều chuyên gia đánh giá các dự án như Coradia iLint là cách Đức khẳng định vị thế “đầu tàu” trong cuộc cách mạng xanh, vừa thúc đẩy công nghệ, vừa đảm bảo an ninh năng lượng.
Ngoài Đức, Pháp cũng tích cực chuyển đổi năng lượng, giảm khí thải và làm xanh hóa giao thông công cộng. Quốc gia này có mạng lưới đường sắt lớn thứ hai châu Âu với hơn 30.000 km, nhưng vẫn còn khoảng 4.000 km chưa được điện khí hóa, chủ yếu ở vùng nông thôn, miền núi hoặc tuyến phụ. Tàu diesel trên các tuyến này gây ra lượng khí thải CO₂ đáng kể hàng năm.
Trong bối cảnh châu Âu siết chặt tiêu chuẩn khí thải và Pháp đặt mục tiêu trung hòa carbon năm 2050, tàu hydro trở thành giải pháp tối ưu. Năm 2021, chính phủ Pháp ký hợp đồng với Alstom phát triển và cung cấp đoàn tàu hydrogen – bước tiếp nối thành công của Đức với Coradia iLint. Đến năm 2023, Pháp chính thức thử nghiệm thương mại đoàn tàu hydro đầu tiên, mở đầu cho hành trình “xanh hóa” giao thông công cộng.
Dự án tàu hydro tại Pháp bắt đầu ở 4 vùng lớn: Nouvelle-Aquitaine, Occitanie, Bourgogne-Franche-Comté và Auvergne-Rhône-Alpes. Mỗi vùng đặt mua 3 đoàn tàu, tổng cộng 12 chiếc trong hợp đồng đầu tiên trị giá khoảng 190 triệu euro. Theo kế hoạch, các tàu này sẽ vận hành chính thức từ cuối 2024 hoặc đầu 2025 trên các tuyến chưa điện khí hóa, thay thế hoàn toàn tàu diesel.
Theo: The Guardian, Reuters
