Buzz
Mạng xã hội không chỉ là nơi để giải trí, kết nối mà nếu sử dụng quá nhiều, chúng ta rất dễ bị cuốn vào việc lướt qua các màn hình điện thoại, gây ra những tác hại lớn đối với sức khoẻ tinh thần và thể chất. Đặc biệt, trong thời đại ngày nay, việc nghiện các nền tảng như Facebook, Instagram, TikTok đang ngày càng trở nên phổ biến. Theo thống kê tại Mỹ, trung bình mỗi người trưởng thành dành hơn 2 tiếng mỗi ngày cho các hoạt động trên mạng xã hội, và con số này gấp đôi đối với lứa tuổi vị thành niên. Điều này gây ra những tác động tiêu cực nhất định và là lý do vì sao nhiều người khuyến nghị cần phải kiểm soát thời gian sử dụng các nền tảng này. Vậy mạng xã hội ảnh hưởng thế nào và làm sao để giảm thiểu việc nghiện các ứng dụng như Facebook, TikTok, Zalo, v.v.?Tại sao con người lại nghiện mạng xã hội và những tác động tiêu cực của nó
Ban đầu, việc sử dụng mạng xã hội có thể bắt nguồn từ sự tò mò, mong muốn trải nghiệm điều mới mẻ, kết nối bạn bè, hoặc chỉ đơn giản là để giết thời gian. Tuy nhiên, với cách thức hoạt động hiện nay, mạng xã hội đã biết cách kích thích một phần quan trọng trong não bộ: cảm giác thỏa mãn, hưng phấn khi nhận được dopamine khi đạt được điều gì đó. Những bài đăng, like, hay bình luận tích cực mang lại cảm giác được công nhận. Những nội dung tiêu cực, video “vô bổ” kích thích não bộ tiết ra dopamine nhanh hơn, khiến người ta càng dễ dàng cuộn nhanh trên News Feed. Cơ chế này hoạt động theo chu trình: cú hích (the cue) - sự thèm muốn nhất thời - từ đó tạo ra thói quen lướt mạng xã hội để tìm kiếm phần thưởng là dopamine tức thời.
Vòng lặp thói quen là nguyên nhân khiến con người dễ bị nghiện một thói quen nào đó, và nghiện mạng xã hội chính là một phần của chu trình này
“Brain rot” trở thành từ của năm 2024 vì tác hại mạng xã hội mang lại
Để giảm thiểu tác hại từ mạng xã hội, điều quan trọng là kiểm soát thời gian sử dụng, hay thậm chí là dừng lại hoàn toàn. Dĩ nhiên, điều này khó khăn vì não bộ sẽ phải đấu tranh để vượt qua sự thèm khát này. Không có một giải pháp chung cho tất cả mọi người; một số người có thể dừng ngay lập tức, trong khi một số khác cần thời gian để giảm dần. Vì vậy, việc đặt mục tiêu phù hợp với tính cách của bản thân là rất quan trọng. Các chuyên gia khuyến nghị cần ít nhất 4 tuần để một người nghiện có thể thoát khỏi vòng lặp này. Việc từ bỏ sẽ mang lại những lợi ích rõ rệt. Một nghiên cứu trên 65 trẻ em gái từ 10 đến 19 tuổi chỉ ra rằng chỉ sau 3 ngày ngừng sử dụng mạng xã hội, các em đã có sự cải thiện đáng kể về nhận thức và sự tự tin vào bản thân.
Chìa khóa để thay đổi và thích nghi với thói quen mới là gì?
Để thay đổi, bạn cần tìm một thói quen thay thế vẫn mang lại phần thưởng khiến não bộ cảm thấy hứng thú. Điều này có thể là việc tham gia các hoạt động như đọc sách, chơi thể thao, học nhạc cụ để dần giảm bớt sự phụ thuộc vào mạng xã hội.
Dopamine từ mạng xã hội quá dễ dàng để có được, khiến con người dễ rơi vào trạng thái nghiện
Tuy nhiên, đây là một thử thách không nhỏ trong những ngày đầu. Não bộ đã quá quen với việc nhận phần thưởng nhanh chóng và sự thoải mái từ những tin tức vô bổ, những nội dung “sạn” mà mạng xã hội mang lại. Thậm chí, nhiều người chia sẻ rằng họ cảm thấy lo lắng khi bỏ lỡ những tin tức quan trọng hay những drama không dứt. Tuy vậy, đây là hiện tượng bình thường khi não bộ cần thời gian để điều chỉnh lại mức độ dopamine. Ở giai đoạn này, người nghiện cần kiên trì để não bộ tự điều chỉnh. Những hoạt động khác như đã kể trên cũng là cách hiệu quả để phá vỡ vòng lặp nghiện, khi chúng tạo ra dopamine phù hợp nhưng yêu cầu nỗ lực, thay vì dễ dàng như trên mạng xã hội.
Việc cai nghiện mạng xã hội mang lại nhiều lợi ích về sức khỏe tinh thần và thể chất
Sau khi vượt qua giai đoạn khó khăn, việc sử dụng mạng xã hội sẽ trở lại bình thường và nhiều người dùng chia sẻ rằng họ cảm thấy thật sự thoải mái khi không còn là một 'con nghiện'. Nhiều người cho biết cuộc sống trở nên vui vẻ hơn, giảm căng thẳng và ngủ ngon hơn so với trước đây. Một lợi ích khác là sau khi cai nghiện, họ nhận ra rằng mạng xã hội không thật sự mang lại điều tốt cho mình. Những mối quan hệ thật ngoài đời, gia đình bạn bè, và sự tập trung vào công việc giờ đây có giá trị hơn nhiều so với các kết nối ảo.
Ngoài ra, một gợi ý hữu ích là bạn có thể cùng bạn bè tham gia cai nghiện. Một nghiên cứu trên các cô gái trẻ cho thấy các em thường cảm thấy lo lắng về việc mất kết nối, nhưng tham gia nhóm hỗ trợ sẽ giúp các em tìm thấy sự đồng cảm và động lực, từ đó giảm bớt cảm giác cô đơn và dễ dàng hơn trong việc cai nghiện.
Cách duy trì sự cân bằng sau khi cai nghiện
Sau khi cai nghiện, việc quan trọng là duy trì sự cân bằng để không quay lại thói quen xấu. Con người vốn là sinh vật của thói quen, nên việc tái nghiện mạng xã hội rất dễ xảy ra. Một trong những cách hiệu quả là tạo ra rào cản như tắt điện thoại, vô hiệu hóa thông báo hay không để điện thoại trong phòng ngủ, nơi dễ khiến bạn lạm dụng mạng xã hội. Những biện pháp này giúp giảm sự kích thích từ dopamine. Bên cạnh đó, các thói quen lành mạnh như đọc sách, thể dục, nấu ăn hay học nhạc sẽ mang lại dopamine có giá trị, giúp bạn sử dụng thời gian hiệu quả và tránh lạc lại con đường cũ. Những hoạt động này không chỉ đòi hỏi sự nỗ lực mà còn đem lại niềm vui, hạnh phúc, giúp kết nối con người và mang lại giá trị lâu dài.
Xây dựng và duy trì thói quen tốt chính là chìa khóa để tránh rơi vào vòng lặp nghiện ngập
Mạng xã hội như con dao hai lưỡi: khi sử dụng hợp lý, nó mang lại niềm vui và sự tích cực, nhưng nếu lạm dụng, nó có thể gây ra những tác động tiêu cực lên sức khỏe tinh thần, tâm lý, thể chất và nhận thức. Thậm chí, việc nghiện mạng xã hội có thể khiến bạn trở thành hình mẫu xấu cho người khác. Vì vậy, việc sử dụng mạng xã hội một cách điều độ và kết hợp với những thói quen tốt khác là cách giúp cuộc sống trở nên phong phú và đầy trải nghiệm.
Nguồn: National Geographic
