Hệ Mặt Trời sắp đón nhận vị khách không gian thứ ba và đồng thời cũng là vật thể liên sao có kích thước lớn nhất từ trước đến nay.
Ngành thiên văn không ngừng đẩy xa ranh giới hiểu biết của con người. Các cơ quan vũ trụ quốc tế đã xác nhận sự xuất hiện của sao chổi 3I/Atlas - một du khách đến từ giữa các vì sao đang di chuyển qua Thái Dương Hệ với vận tốc đáng kinh ngạc 60km mỗi giây.
Tốc độ cực lớn này chứng tỏ vật thể hoàn toàn không chịu ảnh hưởng của lực hấp dẫn từ Mặt Trời, khác biệt hoàn toàn so với các sao chổi và tiểu hành tinh thông thường có nguồn gốc trong hệ Mặt Trời.

3I/ATLAS được phát hiện vào đầu tuần này, vừa mới được xác nhận là một vật thể liên sao - Ảnh: K Ly/Deep Random Survey/CC-BY-4.0-SA.
Với kích thước ước tính từ 10-20km, 3I/Atlas có thể trở thành vật thể liên sao lớn nhất từng được phát hiện. Hệ thống khảo sát ATLAS (được NASA tài trợ) tại Hawaii đã lần đầu quan sát được nó vào ngày 18/6, sau đó dữ liệu từ nhiều kính viễn vọng khắp thế giới đã giúp truy ngược quỹ đạo của nó.
Khác với những sao chổi thông thường quay quanh Mặt Trời như những cư dân lâu năm, 3I/Atlas hoàn toàn tự do khỏi lực hút của Mặt Trời. Quỹ đạo đặc biệt của nó tiết lộ đây là một vị khách đến từ hệ sao xa xôi và đang tiếp tục hành trình, mang đến cho các nhà khoa học cơ hội hiếm có để nghiên cứu vật chất từ bên ngoài hệ Mặt Trời.
Các chuyên gia thiên văn hàng đầu như Jonathan McDowell và Richard Moissl đưa ra giả thuyết rằng những khối băng vũ trụ kiểu 3I/Atlas được hình thành đồng thời với các hệ sao trong dải Ngân Hà, sau đó bị lực hút từ những ngôi sao lân cận đẩy ra khỏi quỹ đạo, trở thành những kẻ du hành cô độc giữa không gian liên sao.

Hành trình dự kiến của vật thể 3I/Atlas qua Hệ Mặt Trời - Ảnh: Tony Dunn.
Hiện tại, vật thể này đang ở vị trí tương đương khoảng cách từ Trái Đất tới sao Mộc, dự kiến sẽ tiến vào quỹ đạo phía trong sao Hỏa nhưng hoàn toàn không có nguy cơ va chạm. Với thành phần chủ yếu là băng - chất liệu có khả năng phản xạ ánh sáng cực tốt, kích thước thực của 3I/Atlas có thể nhỏ hơn nhiều so với tính toán ban đầu. Đến tháng 10, độ sáng của nó sẽ gia tăng đáng kể, và các nhà thiên văn vẫn có thể quan sát nó qua kính viễn vọng cho tới năm sau.
3I/Atlas chính là vị khách liên sao thứ ba được nhân loại ghi nhận, sau ‘Oumuamua (2017) và 2I/Borisov (2019). Tuy nhiên, với tốc độ di chuyển đáng kinh ngạc, nó khiến chúng ta phải tự hỏi: còn bao nhiêu vật thể tương tự đang lướt qua Hệ Mặt Trời mà chúng ta không hề hay biết?

Vật thể ‘Oumuamua với hình dáng đặc trưng như điếu xì gà - Ảnh: Đài Thiên văn Nam Âu/M. Kronmesser.
Theo tính toán của giới khoa học, có thể có tới hàng chục ngàn vật thể liên sao đang âm thầm đi qua Hệ Mặt Trời. Sự kiện này càng nhấn mạnh tầm quan trọng của Đài quan sát Vera C. Rubin ở Chile, nơi có thể biến việc phát hiện những 'bóng ma không gian' này thành chuyện thường ngày trong tương lai gần.
Dù không thể phóng tàu vũ trụ để tiếp cận 3I/Atlas, nhưng việc quan sát nó vẫn là cơ hội quý giá để nghiên cứu vật chất ngoài Hệ Mặt Trời. Nếu một ngày nào đó chúng ta phát hiện ra các hợp chất tiền sinh học như axit amin trên những vật thể như thế này, thì câu hỏi về sự sống ngoài Trái Đất sẽ không còn là giả thuyết viễn tưởng nữa, mà trở thành khả năng có cơ sở khoa học vững chắc.
Cộng đồng mạng đang xôn xao trước sự xuất hiện của vị khách không gian đến từ vùng sâu thẳm của vũ trụ, dù vậy vẫn có những bình luận hài hước cho rằng tình hình sẽ thay đổi hoàn toàn nếu 3I/Atlas đột ngột giảm tốc khi tiến gần Hệ Mặt Trời...
