Nếu bạn luôn tiêm vắc-xin ở bên tay trái từ nhỏ tới lớn, nhà khoa học gốc Việt sẽ gửi lời chúc mừng bạn vì một lý do đặc biệt.

Còn với những ai tiêm vắc-xin bên tay phải cũng đừng lo, miễn không đổi tay tiêm thì hiệu quả vẫn được duy trì bình thường.

Trải qua nhiều năm, có thể bạn đã từng nhiều lần đến trung tâm y tế để tiêm chủng, từ những mũi viêm gan B, lao đầu đời, đến vắc-xin COVID-19 và gần đây là vắc-xin cúm A hoặc cúm mùa nhắc lại.

Mỗi lần như thế, khi đứng trước nhân viên y tế, bạn sẽ được chọn: tiêm ở tay trái hay tay phải?

Không giống như việc chọn viên thuốc xanh hay đỏ trong bàn tay Morpheus, bạn có thể nghĩ việc tiêm ở tay trái hay phải chẳng khác biệt gì.

Tuy nhiên thực tế, sự khác biệt này là rõ ràng và đáng chú ý.

Một nghiên cứu mới do giáo sư Phan Giang Trí tại Viện nghiên cứu Y khoa Garvan, Australia công bố đã phát hiện lợi ích bất ngờ khi tiêm các mũi vắc-xin trên cùng một bên tay.

Nếu từ nhỏ bạn luôn tiêm vắc-xin ở cùng một bên bắp tay, dù là trái hay phải, sự nhất quán này sẽ tạo ra hiệu ứng tăng cường miễn dịch giúp các mũi tiêm trở nên hiệu quả hơn.

"Đây là phát hiện cơ bản về cách hệ miễn dịch tự sắp xếp để phản ứng hiệu quả hơn với các tác nhân bên ngoài – thiên nhiên đã thiết kế hệ thống tuyệt vời này và chúng ta mới chỉ bắt đầu hiểu sâu về nó", giáo sư Trí chia sẻ.

Vị trí tiêm vắc-xin cũng đóng vai trò quan trọng

Khi tiêm vắc-xin, một phiên bản vô hại của mầm bệnh gọi là kháng nguyên được đưa vào cơ thể. Kháng nguyên này sau đó được chuyển đến các hạch bạch huyết, nơi đóng vai trò như "trại huấn luyện" cho hệ miễn dịch, giúp chuẩn bị sẵn sàng đối phó với mầm bệnh thật nếu gặp sau này.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu tế bào miễn dịch gọi là tế bào B ký ức, chịu trách nhiệm ghi nhớ kháng thể để tiêu diệt mầm bệnh khi nó quay lại.

Họ phát hiện các tế bào B ký ức thường cư trú ở các hạch bạch huyết gần vị trí tiêm nhất, rồi di chuyển đến lớp ngoài hạch và tương tác mật thiết với các đại thực bào.

Đúng như tên gọi, đại thực bào là các tế bào miễn dịch trong hệ bạch huyết, có khả năng nuốt và tiêu hóa các mầm bệnh như vi khuẩn hay virus.

Không chỉ là "chiến binh" tiêu diệt mầm bệnh, đại thực bào còn đóng vai trò "người đưa tin" khi trình diện các mảnh kháng nguyên của mầm bệnh trên bề mặt để kích hoạt tế bào miễn dịch khác, đặc biệt là tế bào T.

Điều này giúp hệ miễn dịch nhận diện và phản ứng mạnh mẽ hơn trước mầm bệnh.

Nghiên cứu của giáo sư Trí cho thấy khi tiêm các liều vắc-xin ở cùng một tay, các đại thực bào ở hạch bạch huyết gần đó được kích hoạt, tạo nên phản ứng miễn dịch mạnh hơn.

"Đại thực bào vốn nổi tiếng với khả năng 'nuốt chửng' mầm bệnh và dọn dẹp tế bào chết. Tuy nhiên, nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng các đại thực bào ở hạch bạch huyết gần vị trí tiêm còn giữ vai trò trung tâm trong điều phối phản ứng vắc-xin hiệu quả cho các mũi tiêm sau", tiến sĩ Rama Dhenni, nhà viễn dịch học tại Viện Garvan, đồng tác giả nghiên cứu, giải thích.

"Do đó, vị trí tiêm vắc-xin thực sự rất quan trọng".

Thí nghiệm kiểm chứng

Trong nghiên cứu mới, tiến sĩ Dhenni cùng giáo sư Trí đã thực hiện thử nghiệm lâm sàng với 30 tình nguyện viên tiêm vắc-xin mRNA Pfizer-BioNTech ngừa COVID-19. Một nhóm 10 người tiêm mũi tăng cường cùng cánh tay với liều đầu, trong khi nhóm khác tiêm liều thứ hai ở cánh tay đối diện.

Kết quả cho thấy nhóm tiêm cả hai liều cùng một cánh tay bắt đầu sản sinh kháng thể trung hòa virus chỉ trong tuần đầu sau mũi thứ hai.

Những kháng thể này còn mạnh mẽ hơn trong việc chống lại các biến thể nguy hiểm như Delta và Omicron. Sau 4 tuần, mức kháng thể giữa hai nhóm tương đương nhau, nhưng khả năng bảo vệ sớm này rất quan trọng trong thời điểm dịch bùng phát.

Nhà miễn dịch học Mee Ling Munier, đồng tác giả nghiên cứu, chia sẻ:

"Nếu bạn tiêm các mũi COVID ở hai cánh tay khác nhau, đừng quá lo – nghiên cứu cho thấy sự chênh lệch về mức độ bảo vệ sẽ dần thu hẹp theo thời gian. Tuy nhiên, trong đại dịch, vài tuần bảo vệ sớm có thể tạo khác biệt lớn cho toàn dân số.

Chiến lược tiêm cùng một cánh tay giúp đẩy nhanh miễn dịch cộng đồng, đặc biệt với virus biến đổi nhanh, khi tốc độ phản ứng là yếu tố quyết định."

Hệ thống kỳ diệu của thiên nhiên

Cần lưu ý rằng nghiên cứu này dựa trên mẫu nhỏ, trong khi một số công trình khác lại chứng minh lợi ích khi thay đổi cánh tay tiêm. Trong tương lai, nhóm nghiên cứu mong muốn phát triển thêm để hoàn thiện hướng dẫn tiêm chủng và nâng cao hiệu quả vắc-xin.

"Nếu chúng ta hiểu được cách tái tạo hay tăng cường tương tác giữa tế bào B ký ức và đại thực bào, sẽ có thể thiết kế vắc-xin thế hệ mới với ít liều nhắc lại hơn", giáo sư Trí chia sẻ.

Hiện tại, nếu bạn là người kiên trì tiêm vắc-xin đều đặn ở cùng một bên tay trái hoặc phải từ nhỏ đến lớn, xin chúc mừng vì bạn đã được hưởng lợi miễn dịch đáng kể.

Và lần tới, đừng quên tiêm mũi vắc-xin tiếp theo vào cùng bên tay mà bạn đã chọn nhé.