Buzz
Bên dưới lớp băng ấy là một bức tranh địa hình đầy bất ngờ: những dãy núi hiểm trở, các khe vực sâu thẳm và thung lũng hun hút nối tiếp nhau.
Nam Cực – vùng đất lạnh giá tận cùng phía Nam Trái Đất – bị bao phủ bởi lớp băng dày đến nỗi gần như toàn bộ lục địa bên dưới vẫn còn là điều bí ẩn. Khoảng 98% diện tích bị băng che phủ khiến việc quan sát mặt đất gần như không thể.
Tuy nhiên, nhờ các tiến bộ công nghệ và dữ liệu tích lũy trong nhiều năm, giới khoa học đã phần nào hé lộ bí mật này. Bedmap2 – bản đồ mô tả địa hình dưới lớp băng ở Nam Cực – ra mắt năm 2013, là thành quả từ dữ liệu của NASA cùng Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh, với sự hỗ trợ từ vệ tinh, máy bay và thiết bị đo đạc trên mặt đất.
Toàn cảnh Nam Cực khi lớp băng bao phủ hoàn toàn bị loại bỏ
Lớp vỏ bọc băng giá che giấu một địa hình cực kỳ khắc nghiệt: núi non lởm chởm, vực sâu thăm thẳm và những thung lũng uốn lượn. Điểm sâu nhất từng ghi nhận nằm bên dưới sông băng Byrd tại Victoria Land, cách mực nước biển 2.870 mét – sâu nhất trong tất cả các lục địa trên Trái Đất.
"Bản đồ Bedmap mang lại cái nhìn chi tiết chưa từng có về địa hình ẩn bên dưới lớp băng Nam Cực. Trước đây, chúng tôi chỉ có cái nhìn khái quát, nhưng giờ đây, nhờ bản đồ này, chúng tôi khám phá ra cả một thế giới phức tạp gồm núi non, đồi trọc, thung lũng và các khe sâu," theo lời chuyên gia Peter Fretwell từ Cơ quan Khảo sát Nam Cực Anh.
Để xây dựng bản đồ này, một trong những công nghệ chủ chốt chính là radar xuyên băng – thiết bị có khả năng 'soi thấu' lớp băng dày, đo chính xác địa hình nền đá và độ sâu của lớp băng.
Việc hiểu được hình dạng nền đá bên dưới băng không chỉ phục vụ nghiên cứu khoa học mà còn mang lại giá trị ứng dụng to lớn, bởi nó tác động trực tiếp đến cách băng di chuyển, tuyết tích tụ và đặc biệt là cơ chế tan băng trong bối cảnh Trái Đất đang nóng lên.
"Nền đá bên dưới quyết định hướng di chuyển của băng, giống như cách mật ong chảy lan ra trên đĩa – tùy vào độ nghiêng của đĩa mà dòng chảy sẽ khác nhau," nhà khoa học Sophie Nowicki từ NASA cho biết.
Theo dữ liệu từ Bedmap2, Nam Cực đang giữ khoảng 27 triệu km³ băng – nếu toàn bộ số băng này tan chảy, mực nước biển toàn cầu có thể dâng thêm đến 58 mét – một viễn cảnh thảm họa.
Mặc dù các mô hình khí hậu chưa cho thấy khả năng băng Nam Cực tan hoàn toàn, nhưng thực tế cho thấy tốc độ tan băng đang tăng nhanh chưa từng có. Ước tính gần đây cho thấy mực nước biển toàn cầu đang tăng thêm khoảng 4 mm mỗi năm do băng tan từ Nam Cực và Greenland – đúng với kịch bản xấu nhất mà Liên Hợp Quốc từng đưa ra.
Nhằm khám phá sâu hơn thế giới băng giá và nền đất bên dưới Nam Cực, các nhà khoa học đang tiến hành phát triển bản đồ kế tiếp – Bedmap3 – với độ chi tiết và chính xác vượt trội so với các phiên bản trước.
Nam Cực không đơn thuần là một vùng đất phủ băng – đó là một lục địa sống động, luôn vận động và đang góp phần quan trọng vào việc định hình tương lai của hành tinh chúng ta.
Việt Anh
