Nhóm nghiên cứu sử dụng cần cẩu để thả thịt gà xuống đáy biển sâu 8.000 mét: Họ đang tìm kiếm gì ở Rãnh Atacama, một trong những "địa ngục của đại dương"?

Khoảng 99% các loài sinh vật biển sinh sống ở độ sâu không quá 1.000 mét dưới bề mặt đại dương. Phần 1% còn lại là minh chứng cho câu nói: "Chúng ta vẫn còn biết quá ít về hành tinh của chính mình".

Khi nhóm các nhà khoa học tại Viện Hải dương Woods Hole thông báo rằng họ sẽ đi câu, bạn cần phải hiểu rằng đó không phải là một chuyến đi câu cá bình thường.

Vẫn là cần câu, bẫy thính và mồi gà - món ăn yêu thích của các sinh vật biển, nơi mà chẳng có một cửa hàng KFC nào. Tuy nhiên, chiếc cần câu lần này lại có hình dáng vô cùng đặc biệt.

Đó là một chiếc cần cẩu gắn trên thân của một chiếc tàu viễn dương dài hơn 43 mét. Chiếc cần cẩu này sẽ hạ xuống một dây cáp dài gần 8.000 mét, sao cho bẫy thính chứa những quả thép nặng cùng mồi gà có thể chạm đến đáy và thậm chí sâu hơn nữa dưới đại dương.

Đúng vậy, con tàu nghiên cứu mang tên Abate Molina của Viện Hải dương học Woods Hole hiện đang đậu ngay trên Rãnh Atacama, một trong những rãnh đại dương sâu nhất trên Trái Đất.

Nếu bạn đảo ngược cả dãy Himalaya và đặt xuống đây, đỉnh Everest vẫn sẽ treo lơ lửng đâu đó, ở vị trí cao hơn điểm sâu nhất của rãnh đại dương này.

Nhưng các nhà khoa học đang tìm kiếm gì ở đây? Một con thủy quái khổng lồ, giống như Godzilla ư?

Nếu bạn nghĩ như vậy, bạn chắc chắn sẽ thất vọng. Vì thứ mà họ câu lên chỉ là một sinh vật nhỏ bé, dài khoảng 4 cm, với cái đuôi đầy xúc tu ngắn, giống như một con mực.

Thân của nó cong lại, với những chân xếp theo hàng giống như một con tôm. Còn cái đầu thì mọc ra những cái râu dài như các con Overlord trong tựa game Star Craft của chủng tộc Zerg ngoài hành tinh.

Thật vậy, nếu không nói trước rằng sinh vật này được câu lên từ một rãnh biển trên Trái Đất, bạn có thể nghĩ đó là một bản phác thảo của một con quái vật ngoài hành tinh.

Toàn bộ cơ thể của nó không giống bất kỳ sinh vật nào mà chúng ta đã từng biết. Nó có màu trắng sữa nhợt nhạt, với vẻ ngoài mờ đục, trông rất thiếu sức sống.

Bạn thậm chí có thể tưởng tượng nó là một con "tôm ma", vừa được câu lên từ thế giới bên kia, dưới đáy của Rãnh Atacama, nơi được mệnh danh là "địa ngục của đại dương".

Đối với phần lớn mọi người, việc câu được một con tôm "ma" từ đáy biển có lẽ chẳng phải điều gì thú vị, nhất là khi bạn đã phải thả xuống 8 km dây và hy sinh một con gà sống làm mồi. Tuy nhiên, các nhà khoa học tại Viện Hải dương Woods Hole, Hoa Kỳ cho rằng sinh vật này có giá trị hơn nhiều so với một miếng mồi gà.

Thực tế, đây là một loài amphipod – sinh vật giáp xác có hình dáng giống tôm nhưng mang vỏ mềm – và chúng chưa từng được phát hiện trước đây. Điều này có nghĩa là các nhà khoa học sẽ có cơ hội đặt tên cho loài sinh vật này.

Và họ đã quyết định đặt tên cho nó là Dulcibella camanchaca.

Tên gọi Dulcibella camanchaca được lấy cảm hứng từ nhân vật Dulcinea del Toboso trong tiểu thuyết Don Quixote của nhà văn Tây Ban Nha Cervantes, nhân vật này đấu tranh với những cối xay gió. Tuy nhiên, do đã có một loài bọ cánh cứng tên Dulcinea, các nhà khoa học đã phải thay đổi chút ít tên gọi, biến thành "Dulcibella".

Trong khi đó, tên "camanchaca" được chọn để đặt tên cho loài vì đây là một loài hoàn toàn mới, chưa từng được ghi nhận. Từ "camanchaca" trong tiếng Chile, đất nước có bờ biển gần nhất với rãnh Atacama, có nghĩa là "bóng tối", ám chỉ độ sâu 8.000 mét nơi sinh vật này được phát hiện, nơi không có ánh sáng.

Tuy nhiên, bóng tối không phải là mối đe dọa duy nhất mà loài Dulcibella camanchaca phải đối mặt.

Ở độ sâu này, yếu tố đáng sợ hơn cả chính là áp lực. Cột nước cao 8 km phía trên đã tạo ra một áp suất khủng khiếp 1.088 atm, tương đương với 16.000 psi. Để so sánh, áp suất trong lốp xe ô tô chỉ khoảng 30-35 psi, trong khi lốp xe container cũng chỉ có áp suất từ 110-135 psi.

Nếu bạn đã từng xem cảnh một chiếc lốp xe container nổ, bạn sẽ hình dung được áp lực mà mỗi con Dulcibella camanchaca phải gánh chịu dưới đáy đại dương mạnh mẽ đến mức nào. Đó chính là sự tương đương với 120 chiếc lốp container nổ cùng một lúc.

Khi nhắc đến biển, hầu hết chúng ta thường nghĩ ngay đến những kỳ nghỉ thư giãn trên bãi cát vàng rực rỡ. Xa hơn một chút, bạn có thể tưởng tượng ra những quần đảo xa xôi, biệt lập ngoài đại dương, nơi để đến đó phải mất hàng tuần lễ lênh đênh trên biển.

Chuyến hải trình nguy hiểm nhất là những cuộc vượt biển qua Thái Bình Dương và Đại Tây Dương, nơi các tàu phải đối mặt với những trận bão mạnh mẽ hay một không gian vắng lặng tuyệt đối, với biển trời mênh mông bốn bề.

Tuy nhiên, đó vẫn chưa phải là tất cả những gì đại dương đang giữ kín trong lòng.

Beneath the sea surface, at depths ranging from 6,000 to 11,000 meters, there exists a region that oceanographers refer to as the "hadal" zone. The name, derived from Hades, the god of the underworld in Greek mythology, likely captures the essence of what this place represents.

The hadal zone is often called the "hell of the Earth" because it is marked by darkness, extreme cold, and an immense water pressure. Despite the harsh conditions, life still manages to survive in this oceanic inferno.

Các loài sinh vật ở độ sâu đại dương thường là những giáp xác, nhuyễn thể hay hải sâm, có chung đặc điểm là thân hình trắng bệch giống như những con dạ xoa trong truyền thuyết. Tuy nhiên, một nghiên cứu năm 2018 phát hiện ra một loài cá sống ở khu vực đáy sâu hadal, ngay dưới rãnh Atacama. Loài cá này được gọi là cá ma vì cơ thể nó cũng trắng toát.

Sinh vật dạ xoa dưới đáy đại dương thường sống bằng xác thối, vì chúng luôn có nguồn thức ăn phong phú từ các sinh vật bị chết và chìm xuống từ tầng nước trên.

Nhưng loài tôm ma Dulcibella camanchaca mà các nhà khoa học mới phát hiện lại khác. Theo các nhà khoa học, đây là loài săn mồi. Mặc dù chỉ dài 4 cm, nhưng chúng đã thuộc nhóm giáp xác 'khổng lồ' vì hầu hết các loài trong họ này chỉ dài vài mm.

Dulcibella camanchaca có thể tồn tại ở đáy đại dương bằng cách săn lùng các loài giáp xác nhỏ hơn. Các nhà khoa học phân tích, chúng có đôi chân chèo nhanh nhẹn để đuổi bắt mồi. Còn những xúc tu đầy lông sắc nhọn của chúng là công cụ để xé xác con mồi trước khi 'uống' nó vào bụng.

Khác với các sinh vật trên cạn, hệ tiêu hóa của Dulcibella camanchaca chứa đầy dịch lỏng, nên chúng không thể nuốt mà chỉ có thể 'uống'. Bất kỳ không khí nào lọt vào cơ thể chúng cũng có thể khiến chúng bị phát nổ vì độ sâu khủng khiếp này.

Vì vậy, những sinh vật như Dulcibella camanchaca đã phát triển hệ cơ thể chứa đầy dịch lỏng để chúng có thể đối phó với áp suất cực lớn trong môi trường này.

Trên thực tế, phần lớn đáy đại dương trên thế giới không đạt tới độ sâu của hadal, nơi được gọi là 'địa ngục trần gian'. Các khu vực này chỉ xuất hiện khi một mảng kiến tạo Trái Đất chìm xuống dưới mảng khác, tạo thành các hẻm núi ngầm mà các nhà hải dương học gọi là rãnh đại dương, nơi có độ sâu từ 6.000 mét trở lên.

Các nhà khoa học đã chỉ ra sự tồn tại của 15 rãnh đại dương có độ sâu đáng kinh ngạc, được ví như những "cửa ngõ" đến những vùng nước sâu thẳm. Một trong số đó là rãnh Mariana ở Tây Thái Bình Dương, sâu tới 10.994 m, tiếp theo là rãnh Tonga tại Nam Thái Bình Dương (10.882 m), và rãnh Philippines tại Tây Thái Bình Dương (10.540 m).

Bên cạnh đó, còn có rãnh Kuril-Kamchatka ở khu vực Tây Bắc Thái Bình Dương với độ sâu 10.500 m, rãnh Kermadec ở Nam Thái Bình Dương (10.047 m), rãnh Nhật Bản ở Tây Bắc Thái Bình Dương (9.780 m), cùng rãnh Izu-Bonin ở Tây Bắc Thái Bình Dương (9.780 m), và rãnh Puerto Rico tại Bắc Đại Tây Dương (8.376 m).

Ngoài ra, các rãnh như Peru-Chile ở Đông Nam Thái Bình Dương (8.065 m), rãnh Sunda ở Đông Ấn Độ Dương (7.725 m), rãnh Romanche ở Trung Đại Tây Dương (7.758 m), rãnh South Sandwich ở Nam Đại Tây Dương (8.264 m), rãnh Ryukyu ở Tây Thái Bình Dương (7.440 m), rãnh Tonga-Kermadec tại Nam Thái Bình Dương (hơn 10.000 m), và rãnh New Britain ở Tây Thái Bình Dương (9.000 m) cũng gây sự chú ý lớn.

Với điều kiện sống kỳ lạ và biệt lập, mỗi một rãnh đại dương như thế lại như một khoang bí mật, nơi ẩn chứa những điều mà con người chưa từng được biết đến. Mỗi rãnh đại dương ấy đều có khả năng sở hữu những "kho báu" sinh học không thể tưởng tượng.

Điều này là do con người chỉ mới phát triển những thiết bị lặn có thể chịu đựng được áp lực khủng khiếp ở độ sâu của vùng hadal trong vòng 60 năm qua. Và số lượng những thiết bị này lại vô cùng hiếm hoi, chỉ đếm trên đầu ngón tay.

Vào năm 1960, tàu lặn Trieste của Thụy Sĩ đã thực hiện chuyến lặn đầu tiên vào rãnh Mariana ở độ sâu 10.916 mét. Hai nhà hải dương học Jacques Piccard người Thụy Sĩ và Don Walsh người Mỹ là những người đầu tiên quan sát được những sinh vật thân mềm ở đó, mở ra một cái nhìn mới về thế giới "địa ngục" dưới đáy biển.

Chuyến đi này được xem là một hành trình vô cùng mạo hiểm và khó có thể tái hiện. Kể từ đó, các nghiên cứu và thăm dò các rãnh đại dương chủ yếu sử dụng phương tiện không người lái, mặc dù những phương tiện này cũng gặp phải những sự cố như hỏng hóc hay mất tích.

Chẳng hạn, tàu lặn Kaiko của Nhật Bản đã gặp sự cố khi đứt cáp trong chuyến lặn năm 2003, và robot lặn Nereus của Mỹ đã bị nổ tung trong chuyến thám hiểm rãnh Kermadec vào năm 2014.

Một trong những lần hiếm hoi tàu có người lái thực hiện lặn sâu là vào năm 2012, khi James Cameron, đạo diễn nổi tiếng người Canada đứng sau các bộ phim như Titanic, Kẻ hủy diệt, và Avatar, đã thực hiện chuyến thám hiểm này.

Trong nỗ lực tự quay phim dưới đáy đại dương, Cameron đã điều khiển thiết bị lặn Deepsea Challenger (DCV 1) xuống tận độ sâu 10.908 m dưới rãnh Mariana, gần chạm tới kỷ lục mà Jacques Piccard và Don Walsh lập được vào năm 1960.

Hiện nay, chỉ có một số nhóm nghiên cứu từ các quốc gia biển lớn như Australia, Nhật Bản, Trung Quốc và Mỹ tham gia vào cuộc đua chinh phục đáy đại dương, trong đó có một sứ mệnh hợp tác giữa Viện Hải dương Woods Hole và Cơ quan Hàng không Vũ trụ NASA nhằm chế tạo các thiết bị không người lái (drone) có thể hoạt động trong vùng "địa ngục" dưới đáy biển.

Nhưng tại sao NASA lại quan tâm đến việc này?

Hóa ra, các đáy sâu của đại dương không chỉ là chìa khóa để hiểu rõ hơn về hệ sinh thái Trái Đất, mà còn là cơ hội giúp các nhà khoa học NASA tìm kiếm sự sống ngoài hành tinh.

Những thế giới băng giá như Europa và Enceladus, hai vệ tinh của Sao Mộc và Sao Thổ, có thể ẩn chứa sự sống dưới lớp băng dày của chúng. Hiểu biết về các sinh vật sống trong điều kiện khắc nghiệt trên Trái Đất sẽ là chìa khóa giải đáp câu hỏi: Liệu chúng ta có đơn độc trong vũ trụ hay không?

Tóm lại, càng tìm hiểu, chúng ta càng nhận thức được rằng mình chỉ mới chạm đến lớp vỏ ngoài của những bí ẩn dưới đại dương. Và loài Dulcibella camanchaca là minh chứng rõ rệt cho điều này, cho thấy rằng chúng ta vẫn chưa biết được nhiều về chính hành tinh của mình.

Quả thật, dù chúng ta đã đi xa đến đâu trong hành trình khám phá, Trái Đất vẫn còn chứa đựng rất nhiều điều kỳ lạ làm chúng ta phải bất ngờ. Vì vậy, lần tới khi bạn dạo bước trên bãi biển, hãy nhớ rằng dưới chân mình không chỉ có nước, cát và sóng, mà còn là một vũ trụ khác đầy tiềm năng chờ được khám phá.

Và biết đâu, trong bóng tối sâu thẳm dưới đáy đại dương ấy, một sinh vật như Dulcibella camanchaca đang lặng lẽ di chuyển, sống cuộc đời của riêng nó, không hay biết rằng nó đã trở thành ngôi sao mới nhất của ngành hải dương học và là một phần quan trọng trong sự hiểu biết khoa học của nhân loại.