Những dự báo mang tính đột phá của nghiên cứu khoa học trong năm 2026

Cùng nhìn lại các bước tiến khoa học nổi bật được tạp chí Nature lựa chọn, từ trí tuệ nhân tạo, công nghệ chỉnh sửa gen cho tới các sứ mệnh không gian, được kỳ vọng sẽ tạo nên những dấu ấn lớn trong năm 2026.

Trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu khoa học

Các nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) đã đạt được nhiều bước tiến đáng kể trong năm 2025 và xu hướng này được dự đoán sẽ tiếp tục tăng tốc. Những “tác nhân AI” có khả năng phối hợp nhiều mô hình ngôn ngữ lớn (LLMs) để xử lý các quy trình phức tạp gồm nhiều công đoạn đang ngày càng được triển khai rộng rãi, thậm chí trong điều kiện giám sát tối thiểu từ con người.

Bước sang năm 2026, giới khoa học có thể lần đầu tiên ghi nhận những thành tựu mang tính cột mốc do AI tạo ra. Dù vậy, việc phụ thuộc sâu vào AI cũng tiềm ẩn các rủi ro nghiêm trọng, chẳng hạn như những lỗi xóa dữ liệu từng được các nhà nghiên cứu cảnh báo trước đó.

Không chỉ dừng lại ở LLMs vốn đòi hỏi chi phí huấn luyện rất lớn, năm nay còn chứng kiến sự nổi lên của các kỹ thuật mới. Những hướng tiếp cận này tập trung phát triển các mô hình AI gọn nhẹ, có khả năng học từ tập dữ liệu nhỏ và chuyên xử lý những bài toán suy luận cụ thể. Thay vì tạo văn bản, các hệ thống này vận hành dựa trên biểu diễn toán học của thông tin. Đáng chú ý, trong năm 2025, một mô hình AI nhỏ thuộc nhóm này đã vượt qua các LLM khổng lồ trong một bài kiểm tra logic.

Chỉnh sửa gen theo hướng cá nhân hóa

Trong năm tới, giới khoa học có thể sẽ khởi động hai thử nghiệm lâm sàng mới nhằm phát triển các liệu pháp gen được thiết kế riêng cho trẻ em mắc bệnh di truyền hiếm. Đây là bước phát triển tiếp theo sau ca điều trị thành công cho bé KJ Muldoon, một bệnh nhi mắc rối loạn chuyển hóa hiếm, từng được điều trị bằng công nghệ CRISPR để chỉnh sửa chính xác đột biến gây bệnh.

Nhóm khoa học từng điều trị cho Muldoon đang lên kế hoạch xin phê duyệt từ Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) để triển khai thử nghiệm tại Philadelphia, với mục tiêu mở rộng liệu pháp chỉnh sửa gen cho nhiều trẻ em khác mắc các rối loạn chuyển hóa hiếm. Các bệnh này đều xuất phát từ biến thể ở bảy gen khác nhau và có thể được điều trị bằng cùng phương pháp chỉnh sửa gen đã áp dụng cho Muldoon. Song song đó, một nhóm nghiên cứu khác cũng đặt mục tiêu khởi động thử nghiệm tương tự đối với các bệnh di truyền liên quan đến hệ miễn dịch trong năm tới.

Thử nghiệm ung thư quy mô lớn

Tại Vương quốc Anh, một thử nghiệm lâm sàng lớn về xét nghiệm máu có khả năng phát hiện sớm khoảng 50 loại ung thư trước khi triệu chứng xuất hiện dự kiến sẽ công bố kết quả trong năm tới. Phương pháp này phân tích các mảnh DNA do tế bào ung thư giải phóng vào máu, đồng thời xác định được mô hoặc cơ quan phát sinh tín hiệu. Thử nghiệm đã thu hút hơn 140.000 người tham gia và nếu chứng minh hiệu quả, hệ thống y tế Anh sẽ triển khai rộng rãi xét nghiệm này tại các bệnh viện.

Các loại thuốc điều trị ung thư cũng đang được thúc đẩy nhanh tiến độ thử nghiệm để sớm đưa ra thị trường, trong bối cảnh cả Anh và Mỹ đều đề xuất đơn giản hóa quy trình xét nghiệm lâm sàng. Từ tháng 4/2026, tại Anh, mỗi thử nghiệm chỉ cần nộp một hồ sơ duy nhất cho cả phê duyệt đạo đức và pháp lý, đồng thời bắt buộc đăng ký công khai và công bố kết quả trong vòng 12 tháng. Ở Mỹ, FDA cũng đề xuất rút gọn quy trình bằng cách chỉ yêu cầu một thử nghiệm lâm sàng thay vì hai để phê duyệt thuốc mới, qua đó giúp thuốc tiếp cận bệnh nhân sớm hơn.

Các sứ mệnh hướng tới Mặt Trăng

Năm tới được dự báo sẽ tiếp tục sôi động với hàng loạt sứ mệnh thám hiểm Mặt Trăng. NASA lên kế hoạch phóng Artemis II, đưa bốn phi hành gia thực hiện chuyến bay quanh Mặt Trăng bằng tàu Orion. Hành trình kéo dài khoảng mười ngày này sẽ đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên kể từ thập niên 1970, đồng thời là bước chuẩn bị quan trọng cho các cuộc đổ bộ trong tương lai.

Trung Quốc cũng dự kiến phóng tàu thăm dò Chang’e-7 vào tháng 8. Sứ mệnh sẽ sử dụng một tàu “hopper” có hệ thống giảm chấn, cho phép hạ cánh gần cực nam Mặt Trăng – khu vực nhiều đá và hố va chạm, vốn rất khó tiếp cận. Trước đó, vào năm 2023, Ấn Độ đã ghi dấu ấn với Chandrayaan-3 khi hạ cánh thành công gần cực nam. Nếu Chang’e-7 hoàn thành nhiệm vụ, tàu sẽ tìm kiếm băng nước và nghiên cứu các hiện tượng “động đất Mặt Trăng”.

Sao Hỏa và Mặt Trời

Giới khoa học cũng đang dồn sự quan tâm về sao Hỏa, với kế hoạch của Nhật Bản triển khai sứ mệnh Martian Moons eXploration (MMX) nhằm khảo sát hai mặt trăng của hành tinh đỏ là Phobos và Deimos. Con tàu sẽ thu thập mẫu vật từ bề mặt Phobos và đưa về Trái Đất vào năm 2031 – một cột mốc chưa từng đạt được trước đây.

Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) cũng dự định phóng vệ tinh săn tìm hành tinh PLATO vào cuối năm tới. Được trang bị 26 camera, PLATO sẽ quan sát hơn 200.000 ngôi sao sáng và tìm kiếm các “hành tinh song sinh Trái Đất” – những thế giới có điều kiện nhiệt độ cho phép nước tồn tại ở dạng lỏng.

Song song đó, Ấn Độ sẽ tiếp tục duy trì hoạt động của Aditya-L1, sứ mệnh nghiên cứu Mặt Trời đầu tiên của nước này, với mục tiêu theo dõi giai đoạn cực đại của chu kỳ hoạt động Mặt Trời kéo dài khoảng 11 năm – thời điểm các vết đen, bùng phát và bão Mặt Trời xuất hiện với tần suất cao nhất. Vệ tinh đã được đưa vào quỹ đạo halo ở khoảng cách khoảng 1,5 triệu km so với Trái Đất từ năm ngoái, cho phép quan sát liên tục. Dữ liệu thu thập được kỳ vọng sẽ giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về bề mặt và các quá trình hoạt động của Mặt Trời trong giai đoạn cao điểm này.

Không chỉ hướng ra không gian, các nhà khoa học còn đặt nhiều kỳ vọng vào những khám phá ngay trên chính hành tinh của chúng ta. Trung Quốc sẽ chính thức đưa tàu khoan biển sâu Meng Xiang vào vận hành, với khả năng khoan xuyên lớp vỏ đại dương để chạm tới lớp manti, mở ra cơ hội chưa từng có trong việc nghiên cứu cấu trúc Trái Đất cũng như nguồn gốc các hoạt động kiến tạo.

Có thể khẳng định, năm 2026 sẽ đánh dấu một giai đoạn mà khoa học nhân loại tiến thêm nhiều bước dài, từ việc mở rộng hiểu biết về vũ trụ cho tới nâng cao sức khỏe con người. Những dự án và sứ mệnh này không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng, mà còn hứa hẹn đặt nền móng quan trọng cho các bước phát triển trong tương lai.