Buzz
Các nhà khoa học vừa tìm thấy mẫu vật thằn lằn bay lâu đời nhất tại Bắc Mỹ, được đặt tên khoa học ấn tượng là 'nữ thần bình minh sở hữu đôi cánh màu tro'
Eotephradactylus mcintireae từng chung sống với nhiều loài mới tiến hóa như rùa, cùng các sinh vật cổ đại hơn gồm lưỡng cư khổng lồ và tổ tiên cá sấu có mai giáp. (Minh họa bởi Brian Engh)
Mẫu vật thằn lằn bay 209 triệu năm tuổi này nằm trong số hơn 1.000 hóa thạch kỷ Tam Điệp được tìm thấy tại Công viên quốc gia Rừng hóa thạch Arizona. Tên Eotephradactylus mcintireae bắt nguồn từ tro núi lửa trong lớp đá và Eos - vị thần bình minh Hy Lạp, do nó xuất hiện ở buổi bình minh của lịch sử thằn lằn bay.
Pterosaurs (thường gọi là pterodactyls) từng thống trị bầu trời thời khủng long. Dù sau này xuất hiện những loài khổng lồ với sải cánh 11m, nhưng E. mcintireae và các họ hàng nguyên thủy chỉ có kích cỡ khiêm tốn.
"Loài bò sát bay này chỉ nhỏ bằng chim mòng biển, có thể đậu vừa trên vai người", Ben Kligman - tác giả chính kiêm nhà cổ sinh vật học tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian chia sẻ.
Nghiên cứu đăng trên PNAS tiết lộ E. mcintireae chỉ là một mảnh ghép trong hệ sinh thái đã biến mất. Khu vực khai quật còn lưu giữ hóa thạch lưỡng cư khổng lồ, cá mập nước ngọt, bò sát giáp xác và một trong những mẫu rùa cổ nhất từng được phát hiện.
Những phát hiện này cung cấp manh mối về hệ động vật tồn tại trước sự kiện tuyệt chủng hàng loạt cuối kỷ Tam Điệp khoảng 201 triệu năm trước, nhiều khả năng do hoạt động núi lửa dữ dội gây ra.
Phải chăng một trận đại hồng thủy đã quét sạch loài bò sát bay nhỏ bé?
Vào giai đoạn cuối kỷ Tam Điệp, vùng đông bắc Arizona nằm gần xích đạo của siêu lục địa Pangaea. Khu vực bán khô cằn với hệ thống sông ngòi dễ xảy ra lũ lụt, theo báo cáo từ Viện Smithsonian. Các chuyên gia phỏng đoán một trận lụt lớn đã vùi lấp loài thằn lằn bay và nhiều sinh vật khác dưới lớp trầm tích và tro bụi.
Năm 2011, các nhà khoa học lần đầu phát hiện di tích hóa thạch từ kỷ Tam Điệp. Do đặc tính mỏng manh của mẫu vật, thay vì khai quật trực tiếp, họ đã chuyển nguyên khối trầm tích về phòng thí nghiệm để xử lý.
Phần lớn mẫu vật được chuyển đến Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Quốc gia Smithsonian, nơi các tình nguyện viên dành hàng nghìn giờ tỉ mỉ tách chiết hóa thạch. Năm 2013, tình nguyện viên Suzanne McIntire phát hiện một mảnh hàm thằn lằn bay, và loài mới này được đặt tên mcintireae để ghi nhận đóng góp của bà.
Nghiên cứu tiết lộ một cộng đồng sinh vật pha trộn giữa loài mới tiến hóa (thằn lằn bay, rùa) với các loài cổ đại hơn (lưỡng cư khổng lồ) trước khi chúng biến mất vào cuối kỷ Tam Điệp.
