Buzz
Mình vừa đọc được một bài viết trên National Geographic về quá trình phục dựng Nhà thờ Notre Dame và muốn chia sẻ những nội dung từ bài viết này với mọi người.
Vào khoảng 6h tối ngày 15 tháng 4 năm 2019 – ngày thứ hai của Tuần Thánh và chỉ còn sáu ngày nữa là đến lễ Phục Sinh, ngọn lửa bắt đầu bùng lên tại gác mái gỗ của Nhà thờ Đức Bà Paris, gần chân tháp nhọn, suýt nữa phá hủy cả công trình. Từ cửa sổ taxi trên cầu Pont Saint-Michel, ngọn lửa ban đầu chỉ là một chấm sáng cam lấp lánh trên mái nhà, sau đó bùng lên từ ngọn tháp gỗ và nhanh chóng lan rộng.Notre Dame: Hơn 800 năm bền bỉ vượt qua sóng gió lịch sử
Notre Dame không chỉ là một ngôi thánh đường quan trọng đối với Pháp mà còn mang ý nghĩa đặc biệt đối với toàn thế giới. Hơn 800 năm qua, Nhà thờ Đức Bà đã đứng vững, trở thành trái tim của đời sống văn hóa ở đất nước hình lục lăng, chứng kiến nhiều sự kiện lịch sử và tôn giáo quan trọng. Năm 1239, vua Louis IX, hay còn gọi là Thánh Louis, đã mang Vương miện Gai của Chúa Giêsu đến đặt tại đây. Trong năm 1944, khi chiến tranh thế giới thứ II vẫn đang tàn phá, Tướng Charles de Gaulle tham gia lễ mừng giải phóng Paris. Trải qua nhiều khó khăn, từ bom đạn đến hỏa hoạn, Nhà thờ Đức Bà vẫn kiên cường đứng vững, trở thành một biểu tượng bất diệt trong một thế giới đầy biến động. Ngày nay, nó là một trong những di tích nổi tiếng và được viếng thăm nhiều nhất trên thế giới. Ai đến Paris cũng không thể bỏ qua việc thăm Nhà thờ Đức Bà và check-in tại point zero.
Nhà thờ Đức Bà, biểu tượng kiên cường của Pháp và toàn cầu
Hành trình phục dựng Nhà thờ Đức Bà
Quyết định phục hồi và những tranh cãi ban đầu
Với sự kết hợp giữa kỹ thuật truyền thống, một công nhân tại Barthélémy Art, xưởng nằm ở thung lũng Rhône, đang đổ đồng vào khuôn.
Sau vụ cháy, Tổng thống Macron đã cam kết không chỉ phục hồi mà còn tái thiết Nhà thờ Đức Bà với mong muốn làm nó trở nên hoành tráng hơn trước. Ông kỳ vọng mục tiêu này sẽ hoàn thành vào năm 2024 với khoản quyên góp trị giá 846 triệu euro. Về mặt thiết kế, Macron ủng hộ việc kết hợp sự hiện đại thay vì giữ nguyên những kiến trúc cũ. Nhiều ý tưởng sáng tạo như gác mái bằng kính và tháp pha lê đã được đưa ra, tuy nhiên, những ý tưởng này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhóm các nhà nghiên cứu, sử gia và kiến trúc sư mong muốn bảo tồn bản sắc truyền thống. Philippe Villeneuve, kiến trúc sư trưởng bảo tồn di tích lịch sử, cho rằng việc thêm kiến trúc hiện đại lên nền tảng Trung Cổ sẽ giống như việc gắn thêm một chiếc mũi thứ hai cho Mona Lisa. Trong khi đó, nhà sử học kiến trúc Jean-Michel Leniaud cho rằng việc phục hồi nguyên vẹn Nhà thờ Đức Bà với chất liệu đá vôi, gỗ sồi và chì sẽ là cách thức thanh tẩy, xóa đi những ký ức đầy đau thương và mất mát từ vụ hỏa hoạn.
Nhà thờ Đức Bà có 10 quả chuông bằng đồng, trong đó quả chuông lớn nhất có tên Emmanuel, treo ở tháp phía nam, không bị ảnh hưởng bởi vụ cháy. Quả chuông này được đúc vào những năm 1680 dưới triều vua Louis XIV, nặng 14 tấn và có đường kính gần 2,7 mét ở phần đáy. Quả chuông này thường được rung vào dịp Giáng Sinh hoặc các sự kiện trọng đại, phát ra âm thanh trầm bổng ở nốt Fa thăng.
Tám quả chuông nhỏ ở tháp phía bắc đã được tháo ra để làm sạch bụi chì. Hai quả trong số đó bị hư hại nghiêm trọng và cần phải được phục hồi tại xưởng đúc Cornille Havard ở Normandy.Quá trình phục dựng
Tuy nhiên, công việc phục dựng này không có nghĩa là Nhà thờ sẽ trở lại hoàn toàn như trước. Những ai đã từng tham quan Nhà thờ Đức Bà sẽ cảm thấy một sự khác biệt lớn, bởi vì ngôi thánh đường này sẽ trở nên sáng sủa hơn bao giờ hết. Đây là lần đầu tiên kể từ thế kỷ 19, các bức tường, kính màu, tranh vẽ và tượng điêu khắc trong thánh đường được làm sạch. Du khách chắc chắn sẽ ngạc nhiên và choáng ngợp trước vẻ đẹp và sự rực rỡ của nội thất mới mẻ này.
Pauline Desfaudais làm việc với các quả chuông của Nhà thờ Đức Bà
Bên cạnh đó, nội thất của nhà thờ đã được làm mới theo một cách khác. Tòa thánh đường này thuộc quyền sở hữu và quản lý của nước Pháp như một di tích lịch sử. Tuy nhiên, các đồ nội thất bên trong, vốn đã bị hư hỏng nặng do vụ cháy, không phải là cổ vật và thuộc quyền sở hữu của giáo phận Công giáo La Mã Paris. Các quan chức của giáo hội đã đề xuất việc trang trí lại toàn bộ, với chi phí rất nhỏ so với tổng ngân sách của dự án. Phương pháp này hứa hẹn mang đến một trải nghiệm khác biệt cho du khách khi đến thăm nhà thờ.
Giáo phận Công giáo Paris đã thuê nhà thiết kế Guillaume Bardet để tạo ra các đồ nội thất phụng vụ cho nhà thờ, bao gồm bục giảng bên phải và bàn thờ phía sau. Tất cả các tác phẩm đều được chế tác từ đồng, với thiết kế tối giản để mang lại cảm giác vượt thời gian.
Lúc đó, bên trong nhà thờ là một công trường bận rộn với công tác trùng tu và vệ sinh ngôi thánh đường, với sự tham gia của hơn 250 công ty và 2000 công nhân. Các công nhân đang tháo dỡ giàn giáo, kéo dây điện và đánh bóng sàn đá cẩm thạch. Các khu vực sâu trong nhà thờ, bao gồm các mái vòm, cũng được làm sạch. Ngoài ra, các bức tranh tường đang được phục hồi từ lần trùng tu trước vào thế kỷ 19. Bên ngoài, các công nhân phục chế đang sơn lại các cột trụ với hoa văn ba lá.
Gác mái nhà thờ ở phía Bắc dẫn đến vòm trần, khu vực bị hư hại nặng nhất và cũng là nơi tập trung công việc sửa chữa trong suốt năm năm qua. Vào thời điểm tham quan, các khung gỗ chưa được phủ chì. Khi đi qua các lối đi hẹp đến giao điểm giữa hai cánh ngang, nơi chân tháp đổ xuống, chúng đã xuyên qua các vòm đá, nghiền nát bàn thờ chính dưới chân. Các thợ đá đã đóng kín các lỗ hổng trên vòm. Mùi gỗ sồi mới lan tỏa từ các khung gỗ và cầu thang xoắn ốc của tháp nhọn mới.
Thiên thần mạ vàng trang trí cho phần Oculus ở đỉnh mái vòm. Trong vụ hỏa hoạn, ngọn tháp rơi xuống xuyên qua trần nhà gây thiệt hại lớn. Nhìn từ giàn giáo trong hình, các công nhân đã lấp đầy các lỗ hổng và phục hồi lại oculus.
Ở khu vực gác mái gian giữa, một khu vực mới được xây dựng với phần khung mái tam giác làm bằng gỗ sồi. Để tái tạo mái nhà theo phong cách trung cổ nguyên bản, các công nhân đã phải áp dụng các kỹ thuật xưa cũ. Họ đẽo gỗ thủ công bằng rìu tay truyền thống, vốn cũng được rèn thủ công. Các phần của khung được nối lại với nhau bằng các miếng ghép chốt gỗ, tạo thành một cấu trúc chắc chắn nhưng rất phức tạp. Một trong những người thợ mộc, Hank Silver, người Mỹ đã đến Pháp tham gia dự án này, đã treo toàn bộ trọng lượng cơ thể mình lên một chốt gỗ nhô ra để chứng minh độ chắc chắn của nó.
Các bức tranh tôn giáo trên tường từ thế kỷ 19 vẫn được bảo tồn và đã được làm sạch và phục hồi cẩn thận
Dọc theo gian giữa, một đường trung tâm ‘hơi cong’ của phần khung đỡ mới có thể được nhìn thấy. Sự cong này là đặc điểm có sẵn trong thiết kế trung cổ ban đầu và các kiến trúc sư đã quyết định tái tạo lại nó. Điều này đã làm cho quá trình phục dựng ngôi thánh đường trở nên phức tạp hơn rất nhiều.
Điều đặc biệt là khung kết cấu mới sẽ bao gồm một thay đổi quan trọng nhưng cần thiết sau vụ hỏa hoạn: khả năng chống cháy. Các khung đỡ chống cháy có khả năng ngăn ngọn tháp nhọn và hai cánh ngang bị ảnh hưởng bởi lửa từ gian giữa và khu hợp xướng. Điều này đảm bảo rằng ngọn lửa không thể lan rộng ra toàn bộ khu vực gác mái. Nếu có hỏa hoạn, hệ thống phun sương được lắp đặt khắp gác mái sẽ dập tắt ngọn lửa trước khi lính cứu hỏa có thể tiếp cận.
Rời khỏi gác mái phía trước nhà thờ, du khách sẽ đi qua một cầu thang đá hẹp của tháp Nam, nơi có ban công được trang trí bởi Viollet-le-Duc với các sinh vật kỳ quái, dẫn lên đỉnh tháp. Từ đây, du khách có thể đi vòng quanh và chiêm ngưỡng sông Seine ở phía xa. Tại khu hợp xướng ở cuối nhà thờ, các thợ lợp mái đang cẩn thận lắp đặt các tấm chì. Quyết định tiếp tục sử dụng chì của kiến trúc sư trưởng đã gây ra nhiều tranh cãi, đặc biệt sau khi vụ cháy khiến chất độc này lan rộng nhanh chóng. Tuy nhiên, nhóm bảo tồn cho rằng chì bền hơn, chống thấm nước và việc tái tạo các chi tiết phức tạp sẽ khó thực hiện nếu không có nó.
Bức hoạ Thánh Maria Magdalene và Chúa Giêsu sau khi Người Phục Sinh cũng được phục hồi
Vào thời điểm này, cả bên trong lẫn bên ngoài của ngọn tháp nhọn mới đã được tái tạo lại hoàn toàn theo thiết kế tinh xảo ban đầu của Viollet-le-Duc, dựa trên các bản vẽ từ thế kỷ 19 của ông. Điểm duy nhất khác biệt là con gà trống bằng đồng mạ vàng trên đỉnh, lấp lánh dưới ánh mặt trời, là thiết kế của chính Villeneuve.
Tượng gà trống, biểu trưng cho nước Pháp đã được làm lại
Con gà trống thay thế được đặt lên đỉnh ngọn tháp mới vào tháng 12 năm 2023. Bên trong con gà trống này chứa di vật của hai vị thánh người Paris cùng một cuộn giấy ghi tên của 2.000 công nhân đã tham gia phục dựng lại ngọn tháp. Không chỉ là biểu tượng cho bản sắc Pháp, con gà trống này còn mang trong mình niềm tin về hy vọng và sự phục sinh. Trong quá trình thiết kế, Villeneuve đã tạo ra đôi cánh hình ngọn lửa cho gà trống, nhằm diễn tả hình ảnh nhà thờ hồi sinh từ đống tro tàn. Mặc dù con gà trống nguyên bản bị hư hỏng trong vụ cháy, nhưng nó đã được thu thập lại và sẽ được trưng bày như một hiện vật ghi dấu sự kiện đêm đó.
Cây thánh giá từ gỗ và phủ bằng lá vàng còn sót lại sau vụ cháy, được lắp đặt vào năm 1994. Trong hình, cây thánh giá vẫn được bọc trong một lớp bảo vệ khi giàn giáo bắt đầu được tháo gỡ vào cuối tháng 06 năm 2024.
Trên ban công của bức tường phía trước ngọn tháp là chiếc đại phong cầm, nhạc cụ vĩ đại và lớn nhất nước Pháp. Đàn organ này có khoảng 8.000 ống, được chia thành 115 hàng âm (stops), đã trở thành một phần đặc trưng của nhà thờ từ thế kỷ 18. Các ống này tạo ra âm thanh khi luồng không khí được dẫn qua, mỗi ống tạo ra một nốt nhạc hoặc âm sắc cụ thể. Chiếc đại phong cầm này may mắn sống sót qua vụ cháy, nhưng phải tháo rời hoàn toàn để làm sạch. Trong nhiều tháng, các kỹ thuật viên chỉnh âm đã phải điều chỉnh từng chiếc ống trong số 8.000 ống này.
Lần phục dựng này đã giúp lớp kính màu ở trên cao trở nên sáng bóng và mịn màng hơn khi bụi bẩn và bồ hóng từ vụ cháy được làm sạch. Các viên đá đỉnh vòm được mạ vàng lá, các đường vân viền đỏ sẫm khiến mái vòm trở nên hoàn hảo. Villeneuve chia sẻ rằng chỉ khi tận mắt chứng kiến những mái vòm này sụp đổ rồi được phục dựng lại, mới có thể hiểu được sự thoả mãn về thể chất và tinh thần không chỉ của ông mà còn của những người tham gia vào dự án này.
Các con quái vật bị hư hại cũng đã được tháo dỡ và đang trong quá trình sửa chữa.
Những thay đổi trong thiết kế nội thất, ánh sáng
Việc phục dựng lại toà thánh đường này đã nhận được sự khen ngợi từ công chúng và các nhà sử học. Tuy nhiên, quá trình “thanh tẩy” mạnh mẽ các bức tường đã khiến những viên đá trở nên trắng sáng đến mức một số người cảm thấy nhà thờ đã mất đi vẻ thiêng liêng của mình. Các nhà sử học về kiến trúc cho rằng, để người dân có thể chiêm ngưỡng lại lớp áo màu xám quen thuộc, họ sẽ phải chờ đợi khoảng 40 năm để lớp bụi bẩn và hơi nước tự nhiên tích tụ lại.
Trên đỉnh các tháp chuông là những hình quái thú do Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc thêm, với góc nhìn hướng ra thành phố, vào thế kỷ 19. Quái thú trong hình được gọi là Le Stryge. Nhà thờ Đức Bà có cả hình quái thú, mang tính trang trí, và các con quái vật (gargoyles), vừa có chức năng như máng nước mưa.
Đối với các quan chức nhà thờ, sự thiêng liêng của ngôi thánh đường này không xuất phát từ bản thân tòa nhà mà từ những gì diễn ra bên trong nó. Theo linh mục Olivier Ribadeau Dumas, hiện đang là quản nhiệm chính của nhà thờ thì Notre Dame trên hết là nơi thờ phượng, là nơi để tôn vinh Thiên Chúa. Ông dự đoán sẽ có 15 triệu người đến viếng thăm Nhà thờ Đức Bà vào năm 2025, vốn là một con số kỉ lục. Ngoài ra, ông không thích gọi họ là khách du lịch; thay vào đó, ông nghĩ rằng việc coi họ là “khách thăm nhà” sẽ phù hợp hơn với những gì mà họ sẽ được trải nghiệm ở ngôi thánh đường phiên bản mới này. Khi vào bên trong, ông mong rằng cảm niệm thiêng liêng mà nơi này tạo ra sẽ khiến họ trở thành người hành hương, trở thành một phần của ngôi thánh đường này.
Giàn giáo cao gần 100 mét để phục dựng mái của thánh đường
Việc hàn các mảnh chì nhỏ lên các khu vực phía trên khu hợp xướng cũng đã được thực hiện.
Để thực hiện điều này, việc trang trí lại được dành sự tập trung rất lớn. Ngoài đồ nội thất phụng vụ của nhà điêu khắc Bardet, 1.500 ghế ngồi mới làm bằng gỗ sồi rắn chắc, với lưng ghế thấp và cong nhẹ ở phía trên sẽ được trang bị. Theo nhà thiết kế Ionna Vautrin thì những chiếc ghế này sẽ mang lại cảm giác ngồi trước một mặt biển tĩnh lặng nhưng nổi bật ở xa là những mái vòm cao vút như các cột sóng. Ngoài ra, hệ thống chiếu sáng mới sẽ làm được nhiều việc hơn là chỉ mang lại ánh sáng cho các kiến trúc trong toà thánh đường. Patrick Rimoux, nhà điêu khắc ánh sáng chính của dự án, đã triển khai một hệ thống gồm 1.550 đèn LED có thể được lập trình để thay đổi cường độ, sắc thái của mỗi đèn tùy theo mùa và buổi lễ được tổ chức trong nhà thờ. Ví dụ, bầu không khí mờ tối như ánh nến vào đêm vọng Phục Sinh có thể nhường chỗ cho ánh sáng rực rỡ vui tươi vào buổi sáng Phục Sinh.
Những điểm đáng chú ý sau khi phục dựng
Sau vụ cháy, các tu sĩ đã tranh luận về việc tạo ra một khu vực nhỏ trong khu hợp xướng, nơi người Công giáo có thể tránh xa khách tham quan và tham gia Thánh lễ trong sự yên tĩnh. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng đã không đồng ý với mong muốn này, khi tất cả các Thánh lễ sẽ diễn ra tại bàn thờ chính ở gian giữa. Điều này có nghĩa là không có rào cản nào ngăn du khách vào khu vực giáo đoàn. Cha Ribadeau Dumas cho biết, việc ưu tiên thể hiện đức tin thay vì giữ sự tĩnh lặng để cầu nguyện là yếu tố quyết định cho vấn đề này.
Gian giữa của Nhà thờ Đức Bà, nhìn từ ban công của đàn organ ở mặt tiền phía tây, giờ đây sạch sẽ và sáng sủa hơn rất nhiều, sau khi loại bỏ bụi bẩn và lớp chì trước đó.
Các nhà nguyện bên cạnh, trước đây vốn là những khu vực lộn xộn, nay đã được cải tạo thành một “hành trình hành hương”, mang đến một dòng chảy mạch lạc qua các bức tranh vẽ và các tác phẩm điêu khắc về đức tin Công Giáo. Du khách sẽ đi dọc theo lối đi phía bắc, nằm bên trái gian giữa, từ lối vào chính ở trung tâm mặt tiền phía tây với ba cổng lớn, trong đó có Cổng Phán Xét Cuối Cùng (Portal of the Last Judgment). Lối đi này sẽ dẫn đến các nhà nguyện nhỏ, mỗi nhà nguyện vinh danh một tiên tri trong Cựu Ước như Isaiah, Jeremiah, Ezekiel, và Daniel. Sau khi vượt qua khu vực này, du khách sẽ đến khu hợp xướng, nơi kể về cuộc đời, cái chết và sự Phục Sinh của Chúa Giêsu. Cuối cùng, dọc theo các nhà nguyện của gian giữa, mỗi nhà nguyện sẽ giới thiệu một vị thánh tiêu biểu cho một giá trị của Giáo hội Công giáo. Khách hành hương có thể sử dụng điện thoại thông minh cùng ứng dụng để nhận thông tin bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Tại khu vực tụng niệm, ở phía đông xa nhất của nhà thờ, du khách sẽ được chiêm ngưỡng một trong những thánh tích quý giá nhất trong Kitô giáo: Vương miện Gai, được cho là đã đặt trên đầu Chúa Giêsu trước khi Ngài chịu đóng đinh. Thánh tích này là một vòng hoa khô héo được kết từ cây sậy, với những gai nhọn đã bị loại bỏ từ lâu. Trước đây, Nhà thờ Đức Bà không quảng bá nhiều về sự hiện diện của thánh tích này, nhưng trong lần phục dựng này, kiến trúc sư Sylvain Dubuisson đã được giao nhiệm vụ thiết kế một không gian trang trọng để trưng bày vương miện, nhằm thể hiện hành trình khiêm nhường mà Chúa Giêsu phải trải qua. Ông đã tạo ra một bàn thờ cao 3,6 mét và rộng 2,6 mét, làm bằng gỗ tuyết tùng. Trung tâm là một bán cầu kính, với bề mặt cong phía sau được sơn màu xanh đậm, nhưng được chiếu sáng theo cách khiến bề mặt này không rõ ràng, tạo cảm giác như nhìn vào bầu trời vô tận, với Vương miện treo bên trong, như ánh sáng trên trời cao.
Notre Dame: Biểu tượng ánh sáng từ tro tàn
Vào đêm xảy ra vụ cháy, những người đứng dọc bờ sông Seine không hề hay biết về những gì đang diễn ra bên trong nhà thờ. Họ không thể nhìn thấy các nhân viên cứu hỏa đang chạy lên tháp chuông phía bắc đúng lúc để cứu ngọn tháp khỏi nguy cơ đổ sập, điều này sẽ làm sụp đổ toàn bộ công trình Thánh Đường. Họ cũng không thể thấy những người cứu hỏa cùng các quan chức nhà thờ đang lao vào khu vực cháy để bảo vệ Vương miện Gai và những di vật vô giá khác—những món đồ đã được bảo quản an toàn tại bảo tàng Louvre trong suốt những năm qua. Và giờ đây, du khách hay những tín đồ có thể đến thăm ngôi thánh đường này, chiêm ngưỡng mọi thứ dưới một ánh sáng mới, ánh sáng của sự Phục Sinh từ đống tro tàn.Nguồn: National Geographic
